Een alledaagse gebeurtenis.
Enkele unieke eigenschappen van het zenuwstelsel maken een actieve wisselwerking tussen de mens
en zijn omgeving mogelijk. Deze wisselwerking heeft te maken met enkele basisfuncties:
- Waarneming:
Opvang, geleiding, verwerking, bewustwording van prikkels (sensorische processen).
- Actie:
Omzetting van de wil tot handelen (intentie) in het eigenlijke handelen via vorming en geleiding van
impulspatronen (motorische commandosignalen), en de omzetting daarvan in spiercontracties
(motorische processen).
- Bewustzijn:
Een wakkere toestand van het individu die sensorische en motorische activiteit mogelijk maakt;
aandacht (attentie) kan men opvangen als zekere gerichtheid van het bewustzijn op een bepaald
proces of object.
- Geheugen en leren:
Het zenuwstelsel is veranderbaar, acties kunnen worden aangeleerd, prikkels laten hun sporen na.
Informatie kan worden ingeprent, opgeslagen en opgeroepen. Hierdoor is ieder mens een uniek
individu, getekend door zijn specifieke verleden en ervaringen.
- Emotie:
Vele waarnemingen hebben een gevoelsmatige lading, gevoelens kunnen ons handelen sturen
(bijvoorbeeld woede) gevoelens kunnen ook het gevolg zijn van een fysiologische toestand (honger
en dorst).
- Cognitie:
Via waarneming en handelen bouwen we een soort ‘kennisbestand’ op dat de basis vormt voor ons
denken.
Enkele functies zijn afgeleid van bovenstaande basisfuncties, bijvoorbeeld taal, ruimtelijke
oriëntatie, abstractievermogen.
Evolutie va het zenuwstelsel.
Neocortex:
Het cerebrum met de cortex is aanvankelijk slechts een verdikking waarin de reukinformatie
terechtkomt. De oorsprong van de grote hersenen heeft te maken met de analyse van geuren. Via
geur bouwt het dier kennis op over zijn omgeving dat wil zeggen het vroegste cognitieve systeem.
Geur wordt gekoppeld aan geheugen en emoties.
Tectum:
Het tectum opticum bevindt zich in het dak van het mesencephalon en is dus een deel van de
hersenstam. Het is van belang van allerlei optische reflexen, die zeer snel en nauwkeurig kunnen zijn.
Hersenschors:
Een groot deel van de hersenschors wordt bij de mens in beslag genomen door de visuele schors, die
ons in staat stelt visuele taferelen bewust waar te nemen. Bij een laesie in de visuele schors ontstaat
zogenaamde centrale blindheid.
, Aantallen neuronen, interneuronen en synapsen.
- 80 a 90 procent van de hersencellen zijn gliacellen, over de functie is geen informatie.
- Het centrale zenuwstelsel bevat naar schatting 1000 miljard neuronen waarvan hooguit 100
miljoen input of outputvezels zijn. De rest zijn een netwerk van interneuronen.
- De kleine hersenen (cerebellum) vormen in volume slechts een tiende gedeelte van de
hersenen, maar bevatten meer dan de helft van alle neuronen.
- Het gemiddelde aantal synapsen per neuron bedraagt naar schatting 4000. Totaal in de
hersenen dus 4000 x 1000 miljard. Wanneer we iedere seconde een synaps zouden tellen,
zouden we meer dan honderd miljoen jaren nodig hebben.
Modellen van het zenuwstelsel.
Het zenuwstelsel is een ingewikkeld stelsel. Een model is een vereenvoudigde weergave daarvan. Elk
model belicht de werkelijkheid vanuit een bepaalde hoek. Voor welk model men kiest, hangt af van
de vraag in welke eigenschappen van het zenuwstelsel men is geïnteresseerd.
1. Het reflexmodel:
Het reflexmodel is een van de oudste manieren om de werking van het zenuwstelsel te beschrijven.
Het model gaat ervan uit dat een prikkel of stimulus een stereotype reactie of respons oproept.
Daarom heet het model ook wel het stimulus-responsmodel.
Er zijn allerlei reflexen in het menselijk lichaam. In het animale of willekeurige zenuwstelsel
bijvoorbeeld de terugtrekreflex en de spierrekkingsreflex zoals de kniepeesreflex. Maar ook in het
vegetatieve of onwillekeurige zenuwstelsel zijn er reflexen zoals het plasreflex, bij bepaalde vulling
van de blaas en reflexen die de bloeddruk regelen bij snel overeind komen.
2. Het kabels -en banenmodel:
Dit model gaat ervan uit dat er vaste verbindingen bestaan tussen delen van het zenuwstelsel.
Sensorische banen lopen van de periferie via het ruggenmerg omhoog naar de hersenen. Motorische
banen lopen van de hersenen via het ruggenmerg; motorische zenuwvezels lopen vanuit het
ruggenmerg naar de spieren. Associatiebanen verbinden onderdelen in het centrale zenuwstelsel.
Bij dit model kan bijvoorbeeld de plaats en ernst van een beschadiging vastgesteld worden.
Beschadiging leidt immers tot vermindering of uitval van de functie: sensorische uitval → motorische
uitval.
3. Hierarchisch of fylogenetisch model:
Het model legt een verband tussen de manier waarop het zenuwstelsel is georganiseerd en de
manier waarop het zenuwstelsel zich heeft ontwikkeld. Je kunt op twee manieren naar deze
ontwikkeling kijken:
-Vanuit de ontwikkeling van de soort.
-Vanuit de embryonale ontwikkeling van het individu.
Het hiërarchisch model onderscheidt in het zenuwstelsel drie niveaus: het archi, paleo, en
neoniveau. De indeling in drie niveaus is willekeurig, maar praktisch goed bruikbaar:
Enkele unieke eigenschappen van het zenuwstelsel maken een actieve wisselwerking tussen de mens
en zijn omgeving mogelijk. Deze wisselwerking heeft te maken met enkele basisfuncties:
- Waarneming:
Opvang, geleiding, verwerking, bewustwording van prikkels (sensorische processen).
- Actie:
Omzetting van de wil tot handelen (intentie) in het eigenlijke handelen via vorming en geleiding van
impulspatronen (motorische commandosignalen), en de omzetting daarvan in spiercontracties
(motorische processen).
- Bewustzijn:
Een wakkere toestand van het individu die sensorische en motorische activiteit mogelijk maakt;
aandacht (attentie) kan men opvangen als zekere gerichtheid van het bewustzijn op een bepaald
proces of object.
- Geheugen en leren:
Het zenuwstelsel is veranderbaar, acties kunnen worden aangeleerd, prikkels laten hun sporen na.
Informatie kan worden ingeprent, opgeslagen en opgeroepen. Hierdoor is ieder mens een uniek
individu, getekend door zijn specifieke verleden en ervaringen.
- Emotie:
Vele waarnemingen hebben een gevoelsmatige lading, gevoelens kunnen ons handelen sturen
(bijvoorbeeld woede) gevoelens kunnen ook het gevolg zijn van een fysiologische toestand (honger
en dorst).
- Cognitie:
Via waarneming en handelen bouwen we een soort ‘kennisbestand’ op dat de basis vormt voor ons
denken.
Enkele functies zijn afgeleid van bovenstaande basisfuncties, bijvoorbeeld taal, ruimtelijke
oriëntatie, abstractievermogen.
Evolutie va het zenuwstelsel.
Neocortex:
Het cerebrum met de cortex is aanvankelijk slechts een verdikking waarin de reukinformatie
terechtkomt. De oorsprong van de grote hersenen heeft te maken met de analyse van geuren. Via
geur bouwt het dier kennis op over zijn omgeving dat wil zeggen het vroegste cognitieve systeem.
Geur wordt gekoppeld aan geheugen en emoties.
Tectum:
Het tectum opticum bevindt zich in het dak van het mesencephalon en is dus een deel van de
hersenstam. Het is van belang van allerlei optische reflexen, die zeer snel en nauwkeurig kunnen zijn.
Hersenschors:
Een groot deel van de hersenschors wordt bij de mens in beslag genomen door de visuele schors, die
ons in staat stelt visuele taferelen bewust waar te nemen. Bij een laesie in de visuele schors ontstaat
zogenaamde centrale blindheid.
, Aantallen neuronen, interneuronen en synapsen.
- 80 a 90 procent van de hersencellen zijn gliacellen, over de functie is geen informatie.
- Het centrale zenuwstelsel bevat naar schatting 1000 miljard neuronen waarvan hooguit 100
miljoen input of outputvezels zijn. De rest zijn een netwerk van interneuronen.
- De kleine hersenen (cerebellum) vormen in volume slechts een tiende gedeelte van de
hersenen, maar bevatten meer dan de helft van alle neuronen.
- Het gemiddelde aantal synapsen per neuron bedraagt naar schatting 4000. Totaal in de
hersenen dus 4000 x 1000 miljard. Wanneer we iedere seconde een synaps zouden tellen,
zouden we meer dan honderd miljoen jaren nodig hebben.
Modellen van het zenuwstelsel.
Het zenuwstelsel is een ingewikkeld stelsel. Een model is een vereenvoudigde weergave daarvan. Elk
model belicht de werkelijkheid vanuit een bepaalde hoek. Voor welk model men kiest, hangt af van
de vraag in welke eigenschappen van het zenuwstelsel men is geïnteresseerd.
1. Het reflexmodel:
Het reflexmodel is een van de oudste manieren om de werking van het zenuwstelsel te beschrijven.
Het model gaat ervan uit dat een prikkel of stimulus een stereotype reactie of respons oproept.
Daarom heet het model ook wel het stimulus-responsmodel.
Er zijn allerlei reflexen in het menselijk lichaam. In het animale of willekeurige zenuwstelsel
bijvoorbeeld de terugtrekreflex en de spierrekkingsreflex zoals de kniepeesreflex. Maar ook in het
vegetatieve of onwillekeurige zenuwstelsel zijn er reflexen zoals het plasreflex, bij bepaalde vulling
van de blaas en reflexen die de bloeddruk regelen bij snel overeind komen.
2. Het kabels -en banenmodel:
Dit model gaat ervan uit dat er vaste verbindingen bestaan tussen delen van het zenuwstelsel.
Sensorische banen lopen van de periferie via het ruggenmerg omhoog naar de hersenen. Motorische
banen lopen van de hersenen via het ruggenmerg; motorische zenuwvezels lopen vanuit het
ruggenmerg naar de spieren. Associatiebanen verbinden onderdelen in het centrale zenuwstelsel.
Bij dit model kan bijvoorbeeld de plaats en ernst van een beschadiging vastgesteld worden.
Beschadiging leidt immers tot vermindering of uitval van de functie: sensorische uitval → motorische
uitval.
3. Hierarchisch of fylogenetisch model:
Het model legt een verband tussen de manier waarop het zenuwstelsel is georganiseerd en de
manier waarop het zenuwstelsel zich heeft ontwikkeld. Je kunt op twee manieren naar deze
ontwikkeling kijken:
-Vanuit de ontwikkeling van de soort.
-Vanuit de embryonale ontwikkeling van het individu.
Het hiërarchisch model onderscheidt in het zenuwstelsel drie niveaus: het archi, paleo, en
neoniveau. De indeling in drie niveaus is willekeurig, maar praktisch goed bruikbaar:
