Aandoeningen bij de moeder
Verschillende aandoeningen kunnen voorkomen bij de moeder. Een aantal hiervan zijn:
♥ Zwangerschapsdermatosen
♥ Multiple sclerose (MS)
♥ Migraine
♥ Reumatoïde artritis (RA)
♥ Ziekte van Crohn (inflammatory bowel disease)
♥ Systemische lupus erythematodes (SLE)
Zwangerschapsdermatosen
♥ Definitie
Zwangerschapsdermatosen zijn jeukende huidafwijkingen die specifiek en alleen maar
tijdens de zwangerschap ontstaan. De cutane manifestaties van de zwangere worden
gewoonlijk in 5 groepen onderverdeeld:
• Fysiologische veranderingen van de huid door hormonale veranderingen, het grotere
intravasculaire volume en door de compressie uitgaand van de zwangere uterus
• Specifieke dermatosen van de zwangerschap
• Huidinfecties die de maternofoetale prognose kunnen verslechteren
• Uiteenlopende huidziekten die kunnen verergeren tijdens een zwangerschap en/of
de gezondheid van de foetus kunnen aantasten
• Bijwerkingen van lokale behandelingen van de huid, en het risico voor de foetus van
sommige moleculen
♥ Incidentie/prevalentie
Ongeveer 50% van de zwangeren vertonen een exacerbatie van een frequent voorkomende
inflammatoire huidziekte (psoriasis, eczeem, acne, rosacea) of een huidinfectie.
Ongeveer 30 – 50% van de zwangeren presenteert zich met een van de specifieke
dermatosen van de zwangerschap: pemphigus gestationis, polymorfe eruptie van de
zwangerschap of de atopische eruptie van de zwangerschap.
Jeuk komt voor bij 20% van de zwangeren (op fysiologische basis).
♥ Oorzaken
De reden waarom huidziekten relatief vaak voorkomen bij zwangerschap, is te zoeken bij
een shift van een predominant T-helper 1-lymfocut fenotype naar een T-helper 2-fenotype.
Deze transitie maakt dat er geen rejectie is van de foetus, omdat de placenta een ander
cytokinenprofiel produceert. De hoeveelheden interleukine-12 en interferon-delta dalen, en
de hoeveelheden interleukine-4 en interleukine-10 nemen toe. Dit maakt dat de vrouw
vatbaarder is voor auto-immuunaandoeningen, en vatbaarder voor infecties omdat de
celgemedieerde immuniteit afneemt.
♥ Symptomen
Algemeen: jeuk!
Intrahepatische cholestase: jeuk (vooral op handpalmen en voetzolen), krabletsels, icterus
(10%). Intrahepatische cholestase erft multifactorieel over.
Impetigo herpetiformis: koorts, rillingen, nausea en braken, diarree.
Pemphigoid gestationis (PG): PG is een zeldzame zelflimiterende auto-immune blaarziekte
die gewoonlijk in de zwangerschap optreedt. Er treedt dus blaarvorming op. Andere
,symptomen zijn: intense jeuk, en papels en plaques die typisch op het abdomen, rond de
navel beginnen. De blaren kunnen uitbreiden tot het hele lichaam. Een verbetering wordt
vaak gezien naar het einde van de zwangerschap, met in 75% van de gevallen een
postpartumopbloei.
Polymorfe eruptie van de zwangerschap (PEZ): PEZ treft vooral primigravidae in de laatste
weken van de zwangerschap of onmiddellijk postpartum. Het is gelinkt aan overmatig
maternaal gewicht en meerlingzwangerschappen. PEZ start in striae op de buik, met erg
jeukende papels die vervloeien tot plaques die de bovenbenen en dijen innemen.
Atopische eruptie van de zwangerschap (AEZ): AEZ is de meest voorkomende specifieke
zwangerschapsdermatose. Eczeem, prurigo en folliculitis van de zwangerschap mogen
hieronder gesteld worden. 2/3 heeft eczemateuze letsels, terwijl de rest papuleuze letsels
heeft.
♥ Gevolgen
Impetigo herpetiformis: maternaal à delirium, convulsies en tetanie door hypocalcemie.
Foetaal à doodgeboorte of abnormaliteiten door placentaire insufficiëntie.
Intrahepatische cholestase: prematuriteit (19 – 60%), intrapartum foetale belasting (22 –
33%) en doodgeboorten (1 – 2%) te correleren aan de hogere waarden van galzouten, zeker
indien deze 40 umol/l overschrijden.
PG: meer prematuriteit en SGA-baby’s. Door passieve transfer van antistoffen van de
moeder naar de foetus, ontwikkelt ongeveer 10% van de neonaten een milde, voorbijgaande
blaarvorming. Terugval is mogelijk.
PEZ: de maternale en foetale, noch neonatale prognose wordt aangetast. De letsels zijn
zelflimiterend en terugval is ongewoon, behalve in meerlingzwangerschappen.
AEZ: de maternale en foetale prognose is goed. Terugval is mogelijk bij latere
zwangerschappen.
♥ Predisponerende factoren
Sommige zwangerschapsdermatosen erven multifactorieel over.
♥ Diagnostiek
Verwijs altijd door naar de dermatoloog, deze kan snel een diagnose stellen.
♥ Integrale zorgverlening
• Topisch: basisverzorging is essentieel. Voorkom uitdroging. Menthol is veilig in de
zwangerschap en kan verzachtend werken. Tijdens de zwangerschap mogen milde
(gelaat, huidplooien) of matig sterke (rest lichaam) topische corticosteroïden worden
gebruikt. Sterke corticosteroïden en ongecontroleerd lange termijn gebruik moet
worden vermeden.
• Systemisch: in de placenta worden cortisol, prednison en dexamethason
geïnactiveerd. Daarom is prednison de beste keuze in een zwangerschap. Een
onderhoudsdosis mag 10 – 15 mg/dag niet overschrijden, gezien er een licht
verhoogd risico op schisis is. Voor de behandeling van de specifieke
zwangerschapsdermatosen worden corticosteroïden gebruikt, maar voor <4 weken.
Foetale groei moet gemonitord worden indien langer gebruik nodig is. Mogelijke
bijnierinsufficiëntie van de neonaat moet in acht gehouden worden indien dit
rondom de bevalling gebruikt wordt.
, De behandeling van de specifieke zwangerschapsdermatosen hangt af van het stadium en de
ernst van de ziekte, en heeft als doel de jeuk en de huidletsels in te perken.
In geval van een milde PG kunnen topische corticosteroïden, met of zonder antihistaminica,
volstaan. De meer uitgesproken gevallen vergen gewoonlijk systemische corticosteroïden.
Zodra het beter gaat, kan worden afgebouwd. Er moet echter weer verhoogd worden om
een vaak geziene verergering rond de bevalling te voorkomen. Na de bevalling kan, indien
nodig, het gehele gamma aan immunosuppressiva toegediend worden.
Voor een PEZ volstaan vaak symptomatische behandeling met topische steroïden met of
zonder antihistaminica. Eventueel kan een korte kuur systemische corticosteroïden worden
gegeven voor enkele dagen in een afbouwschema. Dit geldt ook voor AEZ. Hier moet ook
soms een bacteriële of virale supra-infectie worden behandeld.
♥ Preconceptioneel
Iemand die in het verleden last heeft gehad van zwangerschapsdermatosen heeft een licht
verhoogde kans om hier weer last van te krijgen. PG erft multifactorieel over.
♥ VIL
Niet genoemd.
Multiple sclerose (MS)
♥ Definitie
Bij multiple sclerose is er sprake van een auto-immuunziekte, waarbij het chronische
ontstekingsproces leidt tot demyelinesatie van het centrale zenuwstelsel en daarmee een
wisselend neurologisch invaliderend klinisch beeld. Myeline is van belang voor een snelle en
efficiënte prikkeloverdracht over de zenuwen, bij afbraak gaat deze functie verloren of
neemt af. Myeline vormt een beschermlaag voor de zenuw. Bij verlies zal de zenuw
verdwijnen.
♥ Incidentie/prevalentie
MS komt bij 1/1000 Nederlanders voor.
♥ Oorzaken
De oorzaak is niet volledig bekend. De oorzaak van MS is multifactorieel. Myeline rondom de
zenuwcellen speelt een belangrijke rol.
• Immuunsysteem: er is een abnormaal sterke reactie op myeline vanuit het
immuunsysteem à myeline wordt afgebroken
• Verlies van cellen: oligodendrocyten (steuncellen) gaan verloren in het centrale
zenuwstelsel (deze cellen zijn verantwoordelijk voor de aanmaak van myeline) à de
myelinelaag rondom de zenuwen wordt dunner/verdwijnt. In eerste instantie wordt
de myelinelaag nog hersteld, maar de oligodendrocyten kunnen dit op den duur niet
meer aan en ontstaan er littekens in het centrale zenuwstelsel (plaques). Er is geen
verband tussen plaques en functionele beperkingen.
♥ Symptomen
Symptomen van MS zijn zeer verschillend en zijn afhankelijk van de zenuwbanen die
aangedaan zijn en het stadium van de aandoening. Symptomen omvatten: verminderd
gevoel, doof gevoel, tintelingen, toegenomen spierspanning (spasmen), onwillekeurige
bewegingen, ontbrekende controle over spieren en benen (afname lichaamsbalans en
Verschillende aandoeningen kunnen voorkomen bij de moeder. Een aantal hiervan zijn:
♥ Zwangerschapsdermatosen
♥ Multiple sclerose (MS)
♥ Migraine
♥ Reumatoïde artritis (RA)
♥ Ziekte van Crohn (inflammatory bowel disease)
♥ Systemische lupus erythematodes (SLE)
Zwangerschapsdermatosen
♥ Definitie
Zwangerschapsdermatosen zijn jeukende huidafwijkingen die specifiek en alleen maar
tijdens de zwangerschap ontstaan. De cutane manifestaties van de zwangere worden
gewoonlijk in 5 groepen onderverdeeld:
• Fysiologische veranderingen van de huid door hormonale veranderingen, het grotere
intravasculaire volume en door de compressie uitgaand van de zwangere uterus
• Specifieke dermatosen van de zwangerschap
• Huidinfecties die de maternofoetale prognose kunnen verslechteren
• Uiteenlopende huidziekten die kunnen verergeren tijdens een zwangerschap en/of
de gezondheid van de foetus kunnen aantasten
• Bijwerkingen van lokale behandelingen van de huid, en het risico voor de foetus van
sommige moleculen
♥ Incidentie/prevalentie
Ongeveer 50% van de zwangeren vertonen een exacerbatie van een frequent voorkomende
inflammatoire huidziekte (psoriasis, eczeem, acne, rosacea) of een huidinfectie.
Ongeveer 30 – 50% van de zwangeren presenteert zich met een van de specifieke
dermatosen van de zwangerschap: pemphigus gestationis, polymorfe eruptie van de
zwangerschap of de atopische eruptie van de zwangerschap.
Jeuk komt voor bij 20% van de zwangeren (op fysiologische basis).
♥ Oorzaken
De reden waarom huidziekten relatief vaak voorkomen bij zwangerschap, is te zoeken bij
een shift van een predominant T-helper 1-lymfocut fenotype naar een T-helper 2-fenotype.
Deze transitie maakt dat er geen rejectie is van de foetus, omdat de placenta een ander
cytokinenprofiel produceert. De hoeveelheden interleukine-12 en interferon-delta dalen, en
de hoeveelheden interleukine-4 en interleukine-10 nemen toe. Dit maakt dat de vrouw
vatbaarder is voor auto-immuunaandoeningen, en vatbaarder voor infecties omdat de
celgemedieerde immuniteit afneemt.
♥ Symptomen
Algemeen: jeuk!
Intrahepatische cholestase: jeuk (vooral op handpalmen en voetzolen), krabletsels, icterus
(10%). Intrahepatische cholestase erft multifactorieel over.
Impetigo herpetiformis: koorts, rillingen, nausea en braken, diarree.
Pemphigoid gestationis (PG): PG is een zeldzame zelflimiterende auto-immune blaarziekte
die gewoonlijk in de zwangerschap optreedt. Er treedt dus blaarvorming op. Andere
,symptomen zijn: intense jeuk, en papels en plaques die typisch op het abdomen, rond de
navel beginnen. De blaren kunnen uitbreiden tot het hele lichaam. Een verbetering wordt
vaak gezien naar het einde van de zwangerschap, met in 75% van de gevallen een
postpartumopbloei.
Polymorfe eruptie van de zwangerschap (PEZ): PEZ treft vooral primigravidae in de laatste
weken van de zwangerschap of onmiddellijk postpartum. Het is gelinkt aan overmatig
maternaal gewicht en meerlingzwangerschappen. PEZ start in striae op de buik, met erg
jeukende papels die vervloeien tot plaques die de bovenbenen en dijen innemen.
Atopische eruptie van de zwangerschap (AEZ): AEZ is de meest voorkomende specifieke
zwangerschapsdermatose. Eczeem, prurigo en folliculitis van de zwangerschap mogen
hieronder gesteld worden. 2/3 heeft eczemateuze letsels, terwijl de rest papuleuze letsels
heeft.
♥ Gevolgen
Impetigo herpetiformis: maternaal à delirium, convulsies en tetanie door hypocalcemie.
Foetaal à doodgeboorte of abnormaliteiten door placentaire insufficiëntie.
Intrahepatische cholestase: prematuriteit (19 – 60%), intrapartum foetale belasting (22 –
33%) en doodgeboorten (1 – 2%) te correleren aan de hogere waarden van galzouten, zeker
indien deze 40 umol/l overschrijden.
PG: meer prematuriteit en SGA-baby’s. Door passieve transfer van antistoffen van de
moeder naar de foetus, ontwikkelt ongeveer 10% van de neonaten een milde, voorbijgaande
blaarvorming. Terugval is mogelijk.
PEZ: de maternale en foetale, noch neonatale prognose wordt aangetast. De letsels zijn
zelflimiterend en terugval is ongewoon, behalve in meerlingzwangerschappen.
AEZ: de maternale en foetale prognose is goed. Terugval is mogelijk bij latere
zwangerschappen.
♥ Predisponerende factoren
Sommige zwangerschapsdermatosen erven multifactorieel over.
♥ Diagnostiek
Verwijs altijd door naar de dermatoloog, deze kan snel een diagnose stellen.
♥ Integrale zorgverlening
• Topisch: basisverzorging is essentieel. Voorkom uitdroging. Menthol is veilig in de
zwangerschap en kan verzachtend werken. Tijdens de zwangerschap mogen milde
(gelaat, huidplooien) of matig sterke (rest lichaam) topische corticosteroïden worden
gebruikt. Sterke corticosteroïden en ongecontroleerd lange termijn gebruik moet
worden vermeden.
• Systemisch: in de placenta worden cortisol, prednison en dexamethason
geïnactiveerd. Daarom is prednison de beste keuze in een zwangerschap. Een
onderhoudsdosis mag 10 – 15 mg/dag niet overschrijden, gezien er een licht
verhoogd risico op schisis is. Voor de behandeling van de specifieke
zwangerschapsdermatosen worden corticosteroïden gebruikt, maar voor <4 weken.
Foetale groei moet gemonitord worden indien langer gebruik nodig is. Mogelijke
bijnierinsufficiëntie van de neonaat moet in acht gehouden worden indien dit
rondom de bevalling gebruikt wordt.
, De behandeling van de specifieke zwangerschapsdermatosen hangt af van het stadium en de
ernst van de ziekte, en heeft als doel de jeuk en de huidletsels in te perken.
In geval van een milde PG kunnen topische corticosteroïden, met of zonder antihistaminica,
volstaan. De meer uitgesproken gevallen vergen gewoonlijk systemische corticosteroïden.
Zodra het beter gaat, kan worden afgebouwd. Er moet echter weer verhoogd worden om
een vaak geziene verergering rond de bevalling te voorkomen. Na de bevalling kan, indien
nodig, het gehele gamma aan immunosuppressiva toegediend worden.
Voor een PEZ volstaan vaak symptomatische behandeling met topische steroïden met of
zonder antihistaminica. Eventueel kan een korte kuur systemische corticosteroïden worden
gegeven voor enkele dagen in een afbouwschema. Dit geldt ook voor AEZ. Hier moet ook
soms een bacteriële of virale supra-infectie worden behandeld.
♥ Preconceptioneel
Iemand die in het verleden last heeft gehad van zwangerschapsdermatosen heeft een licht
verhoogde kans om hier weer last van te krijgen. PG erft multifactorieel over.
♥ VIL
Niet genoemd.
Multiple sclerose (MS)
♥ Definitie
Bij multiple sclerose is er sprake van een auto-immuunziekte, waarbij het chronische
ontstekingsproces leidt tot demyelinesatie van het centrale zenuwstelsel en daarmee een
wisselend neurologisch invaliderend klinisch beeld. Myeline is van belang voor een snelle en
efficiënte prikkeloverdracht over de zenuwen, bij afbraak gaat deze functie verloren of
neemt af. Myeline vormt een beschermlaag voor de zenuw. Bij verlies zal de zenuw
verdwijnen.
♥ Incidentie/prevalentie
MS komt bij 1/1000 Nederlanders voor.
♥ Oorzaken
De oorzaak is niet volledig bekend. De oorzaak van MS is multifactorieel. Myeline rondom de
zenuwcellen speelt een belangrijke rol.
• Immuunsysteem: er is een abnormaal sterke reactie op myeline vanuit het
immuunsysteem à myeline wordt afgebroken
• Verlies van cellen: oligodendrocyten (steuncellen) gaan verloren in het centrale
zenuwstelsel (deze cellen zijn verantwoordelijk voor de aanmaak van myeline) à de
myelinelaag rondom de zenuwen wordt dunner/verdwijnt. In eerste instantie wordt
de myelinelaag nog hersteld, maar de oligodendrocyten kunnen dit op den duur niet
meer aan en ontstaan er littekens in het centrale zenuwstelsel (plaques). Er is geen
verband tussen plaques en functionele beperkingen.
♥ Symptomen
Symptomen van MS zijn zeer verschillend en zijn afhankelijk van de zenuwbanen die
aangedaan zijn en het stadium van de aandoening. Symptomen omvatten: verminderd
gevoel, doof gevoel, tintelingen, toegenomen spierspanning (spasmen), onwillekeurige
bewegingen, ontbrekende controle over spieren en benen (afname lichaamsbalans en
