Samenvatting
Het Geografische Huis hoofdstuk 1 t/m 6 + 13
Denken over Regio’s hoofdstuk 2 t/m 7
,Het Geografische Huis
Hoofdstuk 1 opzoek naar fundamenten
De geschiedenis van de geografie begint bij de grieken en romeinen, al zou het niet-
wetenschappelijke geografische denken al veel ouder zijn.
John Kirkland Wright: geosofie. Hierbij gaat het om verstandelijke, cognitieve (mate waarin je kennis
kan opnemen) kennis en emotionele, affectieve (gevoel) beelden en gevoelens. Aldus, hoofd en hart.
De geosofie maakt deel uit van de mentaliteitsgeschiedenis. Dit vakgebied bestudeert de niet-
wetenschappelijke denkbeelden van mensen.
Geloofskennis en observatiekennis
Mappae mundi: vereenvoudigde middeleeuwse kaarten, die gebasseerd werden op de huidige
geografische kennis.
De geografische kennis kwam tot in de 19e eeuw uit twee bronnen:
1. Onfeilbaar beschouwde boeken en geschriften (kunnen niet falen): Bijbel
2. Zintuigelijke waarneembare werkelijkheid (van kooplieden, zeevaarders etc.)
Na de middeleeuwen had de zintuigelijke waarneembare werkelijkheid de overhand.
Men ging op ontdekkingsreis met voorstellingen van de topografie, duizenden beschrijvingen bleken
daarna fictief te zijn (Utopia). Langzamerhand kwam er een uitbreiding van de binnenkring (met Italië
als middelpunt) over de buitenkring.
Visies op de relatie tussen mens en natuur
Clarence Glacken (1967): drie kernvisies over de betrekkingen tussen mens en natuur
1. De aarde is een door God voor de mens als hoogste levende wezen geschapen geheel
gereed huis waarvan de mens ‘’huisbewaarder’’ is.
2. De aarde met haar klimaat, reliëf en kunstvormen bepaalt het doen en laten van de mens.
3. De mens wijzigt door middel van zijn inspanningen het aanzien van de aarde.
Er zijn twee uitsluitende mensenbeelden in de wereld:
1. Actieve, voluntaristische mens: veel vrijheid in doen en laten.
2. Passief, deterministische mens: product van hun omgeving.
In de Renaissance krijgen de 2e en 3e kernvisie meer steun. Door technologische vooruitgang krijgt de
mens de natuur steeds beter in zijn greep.
In de huidige milieucrisis komt er een herwaardering voor de eerste visie: de mens is verantwoordelijk
voor de natuur. De mens kan zes houdingen ten opzichte van de natuur aannemen (Wim Zweers):
1. De mens als despoot: uitbuiting van de natuur door de mens
2. De mens als verlicht heerser: mens heerst over de natuur, maar met besef van
afhankelijkheid, eindigheid van de natuur.
3. De mens als rentmeester: de mens beheert de natuur en is verantwoordelijk.
4. De mens als partner van de natuur: mens en natuur zijn gelijkwaardig.
5. De mens als participant aan de natuur: de mens is een deelnemer aan iets dat groter is dan
de mens zelf, de natuur.
6. De mens als een met de natuur: de mens gaat geheel op in de natuur.
Ideeëngeschiedenis
De mentaliteitsgeschiedenis is verlaten, het gaat om de in boeken verwoorde ideeën.
, Hoofdstuk 2: de geografische beoefening tot omstreeks 1870
De twee tradities van de antieke geografie (Grieken en Romeinen: bloeitijd)
Strabo: Geographika, weinig wat hier in staat heeft hij werkelijk gezien. In Geographika probeert hij
ook verbanden te leggen (naast beschrijven). Hij bracht sociale en culturele verschillen in verband met
het lokale fysische milieu en het klimaat. Hier begon het geografische onderscheid van site
(kenmerken van het gebied zelf) and situation (plaats tenopzichte van de omgeving). Het
beschrijvende deel van Strabo’s werk past in de historiografische of logografische traditie.
Ptolemaeus: past binnen mathematische-cartografische traditie (astranomie, wis- en natuurkunde).
Hij geloofde dat de aarde het middelpunt van het heelal was (geocentrisch wereldbeeld). Ptloemaeus
was nomothetisch ingesteld: opzoek naar geldende wetten. Ptloemaeus noemde de logografische
traditie: Chorografie (afkeer tegen: werk van een kunstenaar) en Geografie (geïnteresseerd in de
aarde als totaliteit: aan de hand van instrumenten en formules).
Middeleeuwen: in de schaduw van de kerk (neergang)
Verbond tussen geografie en maatschappelijke elite die streeft naar territoriale expansie (vooral in de
klassieke oudheid: eerste periode van hoogconjuctuur). In de Middeleeuwen was de geografie
gebonden aan theologische visies.
Renaissance en barok: wederopbloei en herfsttij
De tweede periode van hoogconjuctuur: redenen voor de geografische opbloei:
1. Secularisering (natuur als zielloos uurwerk: mechanistische visie kwam op)
2. Tijdperk van ontdekkingsreizen (mathematische-cartografische visie weer belangrijk)
Logografische traditie kwam weer opgang: encyclopedische ideeen en het ontstaan van het genre
van avontuurlijke en meeslepende beschrijvingen van exotische streken.
Cosmographiae Universalis Münster (1520): Hij wijst op het belang van de relatieve locatie te
onderscheiden van de absolute ligging.
Neue Erdbeschreibung Büsching (1770): Politieke eenheden als regionale ingang. In tijden
waarin politieke grenzen steeds veranderen kan men het niet ver brengen in de geografie zegt
Heine hierover.
Philippe Bauche was inspiratie voor de beoefenaren van Reine Geographie om regio’s in te
delen naar natuurruimtelijke afbakeningen. Ook de Reine Geographie beschreven alleen en
verklaarden niet.
Philippus Cluverius 17e eeuw: op empirische waarneming berustende kennis schrijvend.
Varenius (1640): Wis/natuurkundig. Er was sprake van aarzelende wetenschappelijke
vooruitgang in die tijd.
De bloeiperiode eindigde in de 17e eeuw met weinig sprongen vooruit voor zowel de
mathematisch-cartogtafische als voor de logografische traditie
Twee eenlingen: Alexander von Humboldt en Carl Ritter
Humboldt en Carl Ritter zorgde voor de derde bloeiperiode van de geografie:
Humboldt: Reisde door Zuid- en Midden-Amerika en schreef hier een boek over: Voyage aux
régions équinoxiales du Noveau Continent: hiermee werd hij beroemd. Hij was de eerste die
niet alleen beschreef, maar ook verklaarde. Hij zag de natuur als een geheel ogranisme
(organistische visie die past binnen het holitsische denken: denken in termen van
gehelen). De geograaf moest zich inleven in de geest van de natuur. Door zijn
encyclopedische opsommingen wordt hij gezien als de grondlegger van de wetenschappelijke
geografie.
Carl Ritter: geïnteresseerd in verbanden tussen de geografische omgeving en de
geschiedenis van de mens (ze zijn onafscheidelijk van elkaar). In zijn werk is de invloed van
de christelijke-fisico-theologie merkbaar (God heeft de aarde ingericht met een reden). Hij
werd hoogleraar in Berlijn (moderne universiteit door vrijheid van spreken etc.)
Het Geografische Huis hoofdstuk 1 t/m 6 + 13
Denken over Regio’s hoofdstuk 2 t/m 7
,Het Geografische Huis
Hoofdstuk 1 opzoek naar fundamenten
De geschiedenis van de geografie begint bij de grieken en romeinen, al zou het niet-
wetenschappelijke geografische denken al veel ouder zijn.
John Kirkland Wright: geosofie. Hierbij gaat het om verstandelijke, cognitieve (mate waarin je kennis
kan opnemen) kennis en emotionele, affectieve (gevoel) beelden en gevoelens. Aldus, hoofd en hart.
De geosofie maakt deel uit van de mentaliteitsgeschiedenis. Dit vakgebied bestudeert de niet-
wetenschappelijke denkbeelden van mensen.
Geloofskennis en observatiekennis
Mappae mundi: vereenvoudigde middeleeuwse kaarten, die gebasseerd werden op de huidige
geografische kennis.
De geografische kennis kwam tot in de 19e eeuw uit twee bronnen:
1. Onfeilbaar beschouwde boeken en geschriften (kunnen niet falen): Bijbel
2. Zintuigelijke waarneembare werkelijkheid (van kooplieden, zeevaarders etc.)
Na de middeleeuwen had de zintuigelijke waarneembare werkelijkheid de overhand.
Men ging op ontdekkingsreis met voorstellingen van de topografie, duizenden beschrijvingen bleken
daarna fictief te zijn (Utopia). Langzamerhand kwam er een uitbreiding van de binnenkring (met Italië
als middelpunt) over de buitenkring.
Visies op de relatie tussen mens en natuur
Clarence Glacken (1967): drie kernvisies over de betrekkingen tussen mens en natuur
1. De aarde is een door God voor de mens als hoogste levende wezen geschapen geheel
gereed huis waarvan de mens ‘’huisbewaarder’’ is.
2. De aarde met haar klimaat, reliëf en kunstvormen bepaalt het doen en laten van de mens.
3. De mens wijzigt door middel van zijn inspanningen het aanzien van de aarde.
Er zijn twee uitsluitende mensenbeelden in de wereld:
1. Actieve, voluntaristische mens: veel vrijheid in doen en laten.
2. Passief, deterministische mens: product van hun omgeving.
In de Renaissance krijgen de 2e en 3e kernvisie meer steun. Door technologische vooruitgang krijgt de
mens de natuur steeds beter in zijn greep.
In de huidige milieucrisis komt er een herwaardering voor de eerste visie: de mens is verantwoordelijk
voor de natuur. De mens kan zes houdingen ten opzichte van de natuur aannemen (Wim Zweers):
1. De mens als despoot: uitbuiting van de natuur door de mens
2. De mens als verlicht heerser: mens heerst over de natuur, maar met besef van
afhankelijkheid, eindigheid van de natuur.
3. De mens als rentmeester: de mens beheert de natuur en is verantwoordelijk.
4. De mens als partner van de natuur: mens en natuur zijn gelijkwaardig.
5. De mens als participant aan de natuur: de mens is een deelnemer aan iets dat groter is dan
de mens zelf, de natuur.
6. De mens als een met de natuur: de mens gaat geheel op in de natuur.
Ideeëngeschiedenis
De mentaliteitsgeschiedenis is verlaten, het gaat om de in boeken verwoorde ideeën.
, Hoofdstuk 2: de geografische beoefening tot omstreeks 1870
De twee tradities van de antieke geografie (Grieken en Romeinen: bloeitijd)
Strabo: Geographika, weinig wat hier in staat heeft hij werkelijk gezien. In Geographika probeert hij
ook verbanden te leggen (naast beschrijven). Hij bracht sociale en culturele verschillen in verband met
het lokale fysische milieu en het klimaat. Hier begon het geografische onderscheid van site
(kenmerken van het gebied zelf) and situation (plaats tenopzichte van de omgeving). Het
beschrijvende deel van Strabo’s werk past in de historiografische of logografische traditie.
Ptolemaeus: past binnen mathematische-cartografische traditie (astranomie, wis- en natuurkunde).
Hij geloofde dat de aarde het middelpunt van het heelal was (geocentrisch wereldbeeld). Ptloemaeus
was nomothetisch ingesteld: opzoek naar geldende wetten. Ptloemaeus noemde de logografische
traditie: Chorografie (afkeer tegen: werk van een kunstenaar) en Geografie (geïnteresseerd in de
aarde als totaliteit: aan de hand van instrumenten en formules).
Middeleeuwen: in de schaduw van de kerk (neergang)
Verbond tussen geografie en maatschappelijke elite die streeft naar territoriale expansie (vooral in de
klassieke oudheid: eerste periode van hoogconjuctuur). In de Middeleeuwen was de geografie
gebonden aan theologische visies.
Renaissance en barok: wederopbloei en herfsttij
De tweede periode van hoogconjuctuur: redenen voor de geografische opbloei:
1. Secularisering (natuur als zielloos uurwerk: mechanistische visie kwam op)
2. Tijdperk van ontdekkingsreizen (mathematische-cartografische visie weer belangrijk)
Logografische traditie kwam weer opgang: encyclopedische ideeen en het ontstaan van het genre
van avontuurlijke en meeslepende beschrijvingen van exotische streken.
Cosmographiae Universalis Münster (1520): Hij wijst op het belang van de relatieve locatie te
onderscheiden van de absolute ligging.
Neue Erdbeschreibung Büsching (1770): Politieke eenheden als regionale ingang. In tijden
waarin politieke grenzen steeds veranderen kan men het niet ver brengen in de geografie zegt
Heine hierover.
Philippe Bauche was inspiratie voor de beoefenaren van Reine Geographie om regio’s in te
delen naar natuurruimtelijke afbakeningen. Ook de Reine Geographie beschreven alleen en
verklaarden niet.
Philippus Cluverius 17e eeuw: op empirische waarneming berustende kennis schrijvend.
Varenius (1640): Wis/natuurkundig. Er was sprake van aarzelende wetenschappelijke
vooruitgang in die tijd.
De bloeiperiode eindigde in de 17e eeuw met weinig sprongen vooruit voor zowel de
mathematisch-cartogtafische als voor de logografische traditie
Twee eenlingen: Alexander von Humboldt en Carl Ritter
Humboldt en Carl Ritter zorgde voor de derde bloeiperiode van de geografie:
Humboldt: Reisde door Zuid- en Midden-Amerika en schreef hier een boek over: Voyage aux
régions équinoxiales du Noveau Continent: hiermee werd hij beroemd. Hij was de eerste die
niet alleen beschreef, maar ook verklaarde. Hij zag de natuur als een geheel ogranisme
(organistische visie die past binnen het holitsische denken: denken in termen van
gehelen). De geograaf moest zich inleven in de geest van de natuur. Door zijn
encyclopedische opsommingen wordt hij gezien als de grondlegger van de wetenschappelijke
geografie.
Carl Ritter: geïnteresseerd in verbanden tussen de geografische omgeving en de
geschiedenis van de mens (ze zijn onafscheidelijk van elkaar). In zijn werk is de invloed van
de christelijke-fisico-theologie merkbaar (God heeft de aarde ingericht met een reden). Hij
werd hoogleraar in Berlijn (moderne universiteit door vrijheid van spreken etc.)
