वािषकः पाठ्य मः
क ा - दशमी
िवषय: - सं कृतम् (कोड-122)
स म् - 2024-2025
पाठ्यपु तकम् पाठ्यव तु पाठ्यिब दवः
शेमषु ी ( थमः पाठः) ोकानां स वरगायनम्, ोका वय य अ यासः, ोकाथ य ानम,् भावाथबोधनम,्
ोकाधा रत- ो राणाम् एकपदेन पूणवा येन च अ यासः, भािषककाय पयायपदानां,
शुिचपयावरणम् िवलोमपदानां, िवशे य-िवशेषणपदानां, कतृ–ि यापदाना च चयनम।् ोका वयः
ोकानां भावाथावबोधनम् च।
शेमुषी (ि तीयः पाठः) कथा थप रचयः, ग वाचन य अ यासः, ग ाश ं य सरलाथ ानम्, ग ांश-आधा रत-
बिु बलवती सदा ो राणाम् अ यासः, पाठे आगतानां पयायपदानां, िवलोमपदानां, िवशे य-
िवशेषणपदानां, कतृपदानां ि यापदानां ययानां च ानम्। सं कृ तभाषया
घटना मानसु ारं कथालेखनम्। पाठा तगत-अ यासकायम।्
अ यासवान् भव ch.7 सि धकायम् य जनसि धः (वग य थमवण य वग यतृतीयवण प रवतनम्, वग य थमवण य
याकरणवीिथः ch.3 वग यप चमवण प रवतनम्) उपयु -स धीनां िनयमिनधारणं योग: अ यास ।
अ यासवान् भव ययाः ति त- ययानां सामा य-प रचयः। मतपु ्, ठक्, व,तल् ययानां बोधनम्
याकरणवीिथः ch.8 अनुवादमा यमेन वा येषु योग ।
अ यासवान् भव िनमाणिविधः ितपाठ य अ ययन मे िविधना िवषयावबोधः कारणीयः। एतदथ िकम् श द य
पािण िलङ्ग येषु मारणीयम।् क क्, क शी, क शः, कु , श दपवू कं ानाम्
अ यासः कारणीयः।
शेमुषी (चतथु ःपाठः) कथा थप रचयः, ग वाचन य अ यासः, ग ाश ं य सरलाथ ानम्, ग ांश-आधा रत-
िशशुलालनम् ो राणाम् अ यासः, पाठे आगतानां पयायपदानां, िवलोमपदानां, िवशे य-
िवशेषणपदानां, कतृपदाना,ं ि यापदानां, ययानां च ानम।् सं कृ तभाषया
घटना मानसु ारं कथालेखनम्। पाठा तगत-अ यासकायम।्
शेमुषी (प चमःपाठः) पाठप रचयः, ग वाचन य अ यासः, ग ाश ं य सरलाथ ानम्, ग ांश-आधा रत-
जननी ो राणाम् अ यासः, पाठे समागतानां पयायपदानां, िवलोमपदानां, िवशे य-
तु यव सला िवशेषणपदानां कतृपदानां ि यापदानां ययानां च ानम।् सं कृ तभाषया
घटना मानसु ारं कथालेखनम्। अ यासकायम्।
अ यासवान् भव .9 समासाः समास य सामा यप रचयः। सम तपदानाम् िव हपदानां च अथान् बोधनीयः। वा येषु
सम तपदानां िव ह: िव हपदानां च समास: बोधनीयः। योगः अ यास कारणीयः।
त पु षसमासः (ि तीयातः स मीिवभि पय तम)् अ ययीभावसमासः (अनु, उप, सह,
िनर,् ित, यथा) ।
अ यासवान् भव .7 अ ययपदािन उ चैः, च, ः, ः, अ , अ -त , य -कु , इदानीम्,अधुना, स ित, सा तम् इित
अ ययपदानां अथबोध:, वा ये योगः अ यास ।
अ यासवान् भव समय: अङ्कानां थाने श देषु समयलेखनम्। (सामा य-सपाद-साध-पादोन)
शेमुषी (ष ः पाठः) ोकानां स वरगायनम्, ोका वय य अ यासः, ोकाथ य
ानम,् भावाथबोधनम,् ोकाधा रत ो राणाम् एकपदेन पूणवा येन च अ यासः,
भािषककाय च पाठे आगतानां पयायपदानां, िवलोमपदानां, िवशे य-िवशेषणपदानां
1
क ा - दशमी
िवषय: - सं कृतम् (कोड-122)
स म् - 2024-2025
पाठ्यपु तकम् पाठ्यव तु पाठ्यिब दवः
शेमषु ी ( थमः पाठः) ोकानां स वरगायनम्, ोका वय य अ यासः, ोकाथ य ानम,् भावाथबोधनम,्
ोकाधा रत- ो राणाम् एकपदेन पूणवा येन च अ यासः, भािषककाय पयायपदानां,
शुिचपयावरणम् िवलोमपदानां, िवशे य-िवशेषणपदानां, कतृ–ि यापदाना च चयनम।् ोका वयः
ोकानां भावाथावबोधनम् च।
शेमुषी (ि तीयः पाठः) कथा थप रचयः, ग वाचन य अ यासः, ग ाश ं य सरलाथ ानम्, ग ांश-आधा रत-
बिु बलवती सदा ो राणाम् अ यासः, पाठे आगतानां पयायपदानां, िवलोमपदानां, िवशे य-
िवशेषणपदानां, कतृपदानां ि यापदानां ययानां च ानम्। सं कृ तभाषया
घटना मानसु ारं कथालेखनम्। पाठा तगत-अ यासकायम।्
अ यासवान् भव ch.7 सि धकायम् य जनसि धः (वग य थमवण य वग यतृतीयवण प रवतनम्, वग य थमवण य
याकरणवीिथः ch.3 वग यप चमवण प रवतनम्) उपयु -स धीनां िनयमिनधारणं योग: अ यास ।
अ यासवान् भव ययाः ति त- ययानां सामा य-प रचयः। मतपु ्, ठक्, व,तल् ययानां बोधनम्
याकरणवीिथः ch.8 अनुवादमा यमेन वा येषु योग ।
अ यासवान् भव िनमाणिविधः ितपाठ य अ ययन मे िविधना िवषयावबोधः कारणीयः। एतदथ िकम् श द य
पािण िलङ्ग येषु मारणीयम।् क क्, क शी, क शः, कु , श दपवू कं ानाम्
अ यासः कारणीयः।
शेमुषी (चतथु ःपाठः) कथा थप रचयः, ग वाचन य अ यासः, ग ाश ं य सरलाथ ानम्, ग ांश-आधा रत-
िशशुलालनम् ो राणाम् अ यासः, पाठे आगतानां पयायपदानां, िवलोमपदानां, िवशे य-
िवशेषणपदानां, कतृपदाना,ं ि यापदानां, ययानां च ानम।् सं कृ तभाषया
घटना मानसु ारं कथालेखनम्। पाठा तगत-अ यासकायम।्
शेमुषी (प चमःपाठः) पाठप रचयः, ग वाचन य अ यासः, ग ाश ं य सरलाथ ानम्, ग ांश-आधा रत-
जननी ो राणाम् अ यासः, पाठे समागतानां पयायपदानां, िवलोमपदानां, िवशे य-
तु यव सला िवशेषणपदानां कतृपदानां ि यापदानां ययानां च ानम।् सं कृ तभाषया
घटना मानसु ारं कथालेखनम्। अ यासकायम्।
अ यासवान् भव .9 समासाः समास य सामा यप रचयः। सम तपदानाम् िव हपदानां च अथान् बोधनीयः। वा येषु
सम तपदानां िव ह: िव हपदानां च समास: बोधनीयः। योगः अ यास कारणीयः।
त पु षसमासः (ि तीयातः स मीिवभि पय तम)् अ ययीभावसमासः (अनु, उप, सह,
िनर,् ित, यथा) ।
अ यासवान् भव .7 अ ययपदािन उ चैः, च, ः, ः, अ , अ -त , य -कु , इदानीम्,अधुना, स ित, सा तम् इित
अ ययपदानां अथबोध:, वा ये योगः अ यास ।
अ यासवान् भव समय: अङ्कानां थाने श देषु समयलेखनम्। (सामा य-सपाद-साध-पादोन)
शेमुषी (ष ः पाठः) ोकानां स वरगायनम्, ोका वय य अ यासः, ोकाथ य
ानम,् भावाथबोधनम,् ोकाधा रत ो राणाम् एकपदेन पूणवा येन च अ यासः,
भािषककाय च पाठे आगतानां पयायपदानां, िवलोमपदानां, िवशे य-िवशेषणपदानां
1
