Schlössels e.a. Hoofdstuk 1 Introductie en overzicht (HC 1)
1.1 Besturen en bestuursrecht
Het 'openbaar bestuur' is dat deel van de overheid dat zich bezighoudt met 'besturen'.
Het wordt direct of indirect gecontroleerd door vertegenwoordigende organen.
Kenmerkend voor al het openbaar bestuur: de wet geeft regels voor de organisatie van
het openbaar bestuur, verschaft het bestuur bevoegdheden en stelt regels aan de
besturen, maar de wet geeft niet uitputtend aan wat het bestuur nu precies moet doen
en hoe het in een concrete situatie moet handelen.
Het 'openbaar bestuur' van NL behartigd de algemene belangen.
1.1.1 Wat doet het bestuur?
Hier een volledig antwoord op geven is bijna onmogelijk.
Het 'openbaar bestuur' reguleert en stuurt onder meer de activiteiten van burgers.
Daarnaast verricht het bestuur publieke taken.
Op gemeenteniveau is de bestuursactiviteit erg zichtbaar. Op provinciaal niveau niet,
zij heeft meer een coördinerende en toezichthoudende functie.
1.1.2 De ontwikkeling van het openbaar bestuur in vogelvlucht
Vooral na de WOII groeide het stelsel van bestuurswetgeving explosief. Gesproken
wordt ook wel van de interventiestaat of verzorgingsstaat of sociale rechtsstaat.
Privatisering en deregulering kregen minder aandacht.
De bestuurlijke macht van de Koning werd in NL beteugeld door de ontwikkeling van
het parlementaire stelsel, de vestiging van de vertrouwensregel en de politieke
ministeriële verantwoordelijkheid (1853-1868). Meerenberg-arrest van 1879: aan de
Koning komt binnen het stelsel van de GW geen zelfstandige regelgevende
bevoegdheid toe. Deze bevoegdheid moet steunen op de wet.
1.1.3 Bevoegdheden en wetmatigheid van bestuur
Om bestuurstaken goed te kunnen behartigen, moet het bestuur ook tegen de wil van
de burger op kunnen treden, daarvoor staan bevoegdheden in talrijke wetten (BV
Gemeentewet).
Juridische constructie vergunning: eerste verbiedt de wetgever het verrichten van een
bepaalde activiteit, vervolgens bepaalt deze dat het doen van deze activiteit strafbaar
is zonder vergunning, een belanghebbende burger kan nu aan het bevoegde bestuur
toestemming vragen om de betreffende activiteit toch te mogen verrichten. Door het
verlenen van de vergunning vervalt het strafbare karakter van de activiteit.
Andere bevoegdheden van het bestuur:
− Last onder bestuursdwang
− Vrijstelling of ontheffing van voorschriften
− Subsidiebevoegdheid (art. 4:21 Awb)
Beginsel van wetmatigheid van bestuur of legaliteitsbeginsel: het bestuur mag in
beginsel niet handelen tenzij de wetgever dit heeft toegestaan. Dit in tegenstelling tot
burgers, die altijd rechtens mogen handelen, tenzij hun handelen in strijd is met het
recht.
Specialiteitsbeginsel: de wet normeert de bevoegdheden van het bestuur,
bestuursbevoegdheden dienen een specifiek doel. Van belang is dat iedere
, bestuursbevoegdheid altijd beperkt van aard is en altijd overeenkomstig de bedoeling
van de wetgever moet worden uitgeoefend.
Bestuursrecht is met name het recht dat waarborgen biedt tegen de onrechtmatige
uitoefening van bestuursbevoegdheid, dit is de waarborgdimensie. Daarnaast is er de
instrumentele dimensie: bestuursbevoegdheid als instrument om te besturen (de
gereedschapskist van het bestuur).
1.1.4 Publiekrechtelijke bevoegdheid en bestuursbevoegdheid
Hoofdregel is dat een bestuursbevoegdheid is gebaseerd op de wet. Het is een
bepaald type publiekrechtelijke bevoegdheid, namelijk die door een bestuursorgaan
wordt uitgevoerd.
Het begrip publiekrechtelijke bevoegdheid is dus ruimer dan het begrip
bestuursbevoegdheid. Deze is verdeeld over drie staatsmachten (wetgevende,
uitvoerende en rechtsprekende macht; trias politica).
1.1.5 Bestuursrecht: formeel en materieel
Formeel bestuursrecht: de procedures inzake de totstandkoming van besluiten, de
vorm en inrichting van besluiten en de procedures inzake rechtsbescherming.
− Bestuursprocesrecht: regelt verder de procedures van bezwaar en
administratief beroep.
− Formeel bestuursrecht (besluitvormingsrecht): de procedurele regels over het
tot stand komen van besluiten.
Materieel bestuursrecht: de inhoud van besluiten.
Het verbod van détournement de pouvoir: het is verboden voor bestuursorganen om
de bevoegdheid tot het nemen van een besluit voor een ander doel te gebruiken dan
waarvoor de bevoegdheid is verleend (materieel bestuursrecht).
1.1.6 Het bijzonder deel en algemeen bestuursrecht
Beleidsvrijheid (discretie): de vrijheid die kan toekomen aan bestuursorganen bij het
uitoefenen van aan hen toegekende bestuursbesluiten.
De Awb heeft tot doel om algemene leerstukken bestuursrecht en bestuursrechtelijke
rechtsnormen te codificeren (gerekend tot het algemene deel, zijn relevant voor alle
bijzondere delen van bestuursrecht).
In de verhouding tussen de Awb en een bijzonder bestuurswet geldt in de regel dat het
bepaalde in de bijzondere wet (mits het een wet in formele zin is) voorrang heeft.
1.1.7 Bestuursrecht en andere rechtsgebieden
Met staatsrecht: deze grens is niet scherp.
Met privaatrecht:
1. Houdt verband met het feit dat het bestuur zich niet alleen bedient van
bestuursbevoegdheden om het algemeen belang te behartigen, maar soms ook
van het privaatrecht.
2. De wetgever kan ook in het kader van privaatrechtelijke wetgeving publieke
belangen behartigen.
3. Ze hebben gemeenschappelijke rechtsbeginselen.
Met strafrecht: is op punten ook vervaagd, kijk naar de bestuurlijke boete.
Tot slot: het EU recht heeft steeds meer invloed op het nationale bestuursrecht.
1.1 Besturen en bestuursrecht
Het 'openbaar bestuur' is dat deel van de overheid dat zich bezighoudt met 'besturen'.
Het wordt direct of indirect gecontroleerd door vertegenwoordigende organen.
Kenmerkend voor al het openbaar bestuur: de wet geeft regels voor de organisatie van
het openbaar bestuur, verschaft het bestuur bevoegdheden en stelt regels aan de
besturen, maar de wet geeft niet uitputtend aan wat het bestuur nu precies moet doen
en hoe het in een concrete situatie moet handelen.
Het 'openbaar bestuur' van NL behartigd de algemene belangen.
1.1.1 Wat doet het bestuur?
Hier een volledig antwoord op geven is bijna onmogelijk.
Het 'openbaar bestuur' reguleert en stuurt onder meer de activiteiten van burgers.
Daarnaast verricht het bestuur publieke taken.
Op gemeenteniveau is de bestuursactiviteit erg zichtbaar. Op provinciaal niveau niet,
zij heeft meer een coördinerende en toezichthoudende functie.
1.1.2 De ontwikkeling van het openbaar bestuur in vogelvlucht
Vooral na de WOII groeide het stelsel van bestuurswetgeving explosief. Gesproken
wordt ook wel van de interventiestaat of verzorgingsstaat of sociale rechtsstaat.
Privatisering en deregulering kregen minder aandacht.
De bestuurlijke macht van de Koning werd in NL beteugeld door de ontwikkeling van
het parlementaire stelsel, de vestiging van de vertrouwensregel en de politieke
ministeriële verantwoordelijkheid (1853-1868). Meerenberg-arrest van 1879: aan de
Koning komt binnen het stelsel van de GW geen zelfstandige regelgevende
bevoegdheid toe. Deze bevoegdheid moet steunen op de wet.
1.1.3 Bevoegdheden en wetmatigheid van bestuur
Om bestuurstaken goed te kunnen behartigen, moet het bestuur ook tegen de wil van
de burger op kunnen treden, daarvoor staan bevoegdheden in talrijke wetten (BV
Gemeentewet).
Juridische constructie vergunning: eerste verbiedt de wetgever het verrichten van een
bepaalde activiteit, vervolgens bepaalt deze dat het doen van deze activiteit strafbaar
is zonder vergunning, een belanghebbende burger kan nu aan het bevoegde bestuur
toestemming vragen om de betreffende activiteit toch te mogen verrichten. Door het
verlenen van de vergunning vervalt het strafbare karakter van de activiteit.
Andere bevoegdheden van het bestuur:
− Last onder bestuursdwang
− Vrijstelling of ontheffing van voorschriften
− Subsidiebevoegdheid (art. 4:21 Awb)
Beginsel van wetmatigheid van bestuur of legaliteitsbeginsel: het bestuur mag in
beginsel niet handelen tenzij de wetgever dit heeft toegestaan. Dit in tegenstelling tot
burgers, die altijd rechtens mogen handelen, tenzij hun handelen in strijd is met het
recht.
Specialiteitsbeginsel: de wet normeert de bevoegdheden van het bestuur,
bestuursbevoegdheden dienen een specifiek doel. Van belang is dat iedere
, bestuursbevoegdheid altijd beperkt van aard is en altijd overeenkomstig de bedoeling
van de wetgever moet worden uitgeoefend.
Bestuursrecht is met name het recht dat waarborgen biedt tegen de onrechtmatige
uitoefening van bestuursbevoegdheid, dit is de waarborgdimensie. Daarnaast is er de
instrumentele dimensie: bestuursbevoegdheid als instrument om te besturen (de
gereedschapskist van het bestuur).
1.1.4 Publiekrechtelijke bevoegdheid en bestuursbevoegdheid
Hoofdregel is dat een bestuursbevoegdheid is gebaseerd op de wet. Het is een
bepaald type publiekrechtelijke bevoegdheid, namelijk die door een bestuursorgaan
wordt uitgevoerd.
Het begrip publiekrechtelijke bevoegdheid is dus ruimer dan het begrip
bestuursbevoegdheid. Deze is verdeeld over drie staatsmachten (wetgevende,
uitvoerende en rechtsprekende macht; trias politica).
1.1.5 Bestuursrecht: formeel en materieel
Formeel bestuursrecht: de procedures inzake de totstandkoming van besluiten, de
vorm en inrichting van besluiten en de procedures inzake rechtsbescherming.
− Bestuursprocesrecht: regelt verder de procedures van bezwaar en
administratief beroep.
− Formeel bestuursrecht (besluitvormingsrecht): de procedurele regels over het
tot stand komen van besluiten.
Materieel bestuursrecht: de inhoud van besluiten.
Het verbod van détournement de pouvoir: het is verboden voor bestuursorganen om
de bevoegdheid tot het nemen van een besluit voor een ander doel te gebruiken dan
waarvoor de bevoegdheid is verleend (materieel bestuursrecht).
1.1.6 Het bijzonder deel en algemeen bestuursrecht
Beleidsvrijheid (discretie): de vrijheid die kan toekomen aan bestuursorganen bij het
uitoefenen van aan hen toegekende bestuursbesluiten.
De Awb heeft tot doel om algemene leerstukken bestuursrecht en bestuursrechtelijke
rechtsnormen te codificeren (gerekend tot het algemene deel, zijn relevant voor alle
bijzondere delen van bestuursrecht).
In de verhouding tussen de Awb en een bijzonder bestuurswet geldt in de regel dat het
bepaalde in de bijzondere wet (mits het een wet in formele zin is) voorrang heeft.
1.1.7 Bestuursrecht en andere rechtsgebieden
Met staatsrecht: deze grens is niet scherp.
Met privaatrecht:
1. Houdt verband met het feit dat het bestuur zich niet alleen bedient van
bestuursbevoegdheden om het algemeen belang te behartigen, maar soms ook
van het privaatrecht.
2. De wetgever kan ook in het kader van privaatrechtelijke wetgeving publieke
belangen behartigen.
3. Ze hebben gemeenschappelijke rechtsbeginselen.
Met strafrecht: is op punten ook vervaagd, kijk naar de bestuurlijke boete.
Tot slot: het EU recht heeft steeds meer invloed op het nationale bestuursrecht.
