Blok 2A - Psychologie
INHOUD
CASUS 1 (deel 2)
Leerboek psychiatrie voor verpleegkundigen ......................................................................................... 3
4.10 De rol van de verpleegkundige in de behandeling ..................................................................... 3
4.11 Cognitieve gedragstherapie ........................................................................................................ 3
4.12 De gedragstherapeutische relatie............................................................................................... 3
4.13 Verpleegkundige begeleiding en gedragstherapeutische begeleiding bij patiënten met een
angststoornis....................................................................................................................................... 3
4.14 Dwangstoornissen....................................................................................................................... 5
4.15 Begeleiding bij angststoornissen en/of obsessieve-compulsieve stoornis op een niet-
specialistische afdeling ....................................................................................................................... 5
8.7 Behandeling .................................................................................................................................. 6
CASUS 2 (deel 2)
Leerboek psychiatrie voor verpleegkundigen ......................................................................................... 8
7.1 Historie en terminologie ............................................................................................................... 8
7.2 Mogelijke oorzaken van schizofrenie.......................................................................................... 10
7.3 Diganostiek.................................................................................................................................. 11
7.4 Gevolgen van psychose ............................................................................................................... 12
7.5 Visies op zorg bij psychotische stoornissen ................................................................................ 13
7.6 Antipsychotica............................................................................................................................. 15
7.8 Rol van de verpleegkundige bij farmacotherapie ....................................................................... 17
7.11 Systeembegeleiding .................................................................................................................. 17
7.12 Psycho-educatie ........................................................................................................................ 18
7.13 Psycho Therapeutische Therapieën .......................................................................................... 18
7.14 Rehabilitatie en vaardigheidstrainingen: van ADL tot werken en studeren ............................. 18
7.15 Terugvalpreventie en bestrijden van crisis ............................................................................... 19
7.16 Crisisinterventie ........................................................................................................................ 19
7.17 Specifieke verpleegkundige aandachtspunten ......................................................................... 19
1
,Blok 2A - Psychologie
Psychologie, sociologie en gezondheidspsychologie ............................................................................ 20
11.1 Wat is coping? ........................................................................................................................... 20
11.2 Stress, persoonlijkheid en ziekte .............................................................................................. 20
11.3 Stress en cognities .................................................................................................................... 22
11.4 Stress en emoties ...................................................................................................................... 22
11.5 Sociale steun en stress .............................................................................................................. 22
14.3 Wie is het meest kwetsbaar voor stress? ................................................................................. 23
14.4 Hoe kunnen we de invloed van stress op onze gezondheid verminderen? ............................. 24
2
, Blok 2A - Psychologie
CASUS 1 (DEEL 2)
LEERBOEK PSYCHIATRIE VOOR VERPLEEGKUNDIGEN
4.10 DE ROL VAN DE VERPLEEGKUNDIGE IN DE BEHANDELING
De behandeling en begeleiding van mensen met een angststoornis vraagt om specifieke kennis en
vaardigheden. Vaak is daarbij een gedragstherapeut betrokken en deze werkt intensief samen met
de gespecialiseerde verpleegkundige.
4.11 COGNITIEVE GEDRAGSTHERAPIE
Cognitieve gedragstherapie: richt zich op het onderzoeken van het gedachtepatroon en de invloed
van deze gedachten op het gevoelsleven. Door middel van therapeutische methoden en technieken
probeert men de gedachtegang te beïnvloeden. De gedragstherapie richt zich op het
probleemgedrag. Behandeling bestaat uit 2 elementen: patiënt wordt blootgesteld aan de situatie
die angst oproept en vervolgens mag de patiënt geen handeling verrichten die de angst doen
zakken. Dit is de exposure en responspreventie.
4.12 DE GEDRAGSTHERAPEUTISCHE RELATIE
Hierbij staat de samenwerking centraal. De patiënt en verpleegkundige gaan een verbond aan,
gericht op een probleem van de patiënt. Het is een probleemgerichte aanpak. De patiënt wordt
zoveel mogelijk deelgenoot gemaakt van zijn eigen behandeling. Hij wordt gestimuleerd tot
zelfredzaamheid en wordt daarbij ondersteunt door de verpleegkundige.
4.13 VERPLEEGKUNDIGE BEGELEIDING EN GEDRAGSTHERAPEUTISCHE
BEGELEIDING BIJ PATIËNTEN MET EEN ANGSTSTOORNIS
Verschillende fasen van behandeling:
• Uitleg geven over behandeling en stoornis: belangrijk dat de patiënt begrijpt waardoor de
klacht in stand wordt gehouden en hoe deze door de therapie kan worden afgebouwd.
Angst die ooit is ontstaan, kan ook weer verdwijnen. De angst wordt in stand gehouden
doordat angstige situaties worden vermeden. De volgende componenten staan centraal bij
patiënten met een sociale angststoornis, de behandeling is ook hierop gericht:
o Negatieve gedachten over zichzelf en de situatie. Patiënten stellen hoge eisen aan
zichzelf en hoe zij moeten functioneren. Voorafgaand aan de situatie ontstaat dan
veel angst over de situatie die gaat komen. Dit wordt anticipatieangst genoemd. In
de situatie beoordelen zij zichzelf erg negatief en ze hebben ook veel gedachten
over hoe negatief anderen hen beoordelen. Achteraf halen ze de situatie vaak
eindeloos terug, ook wel rumineren genoemd.
o Verhoogd zelfbewustzijn. De aandacht is in de situatie erg op zichzelf gericht, op de
negatieve gedachten en lichamelijke sensaties. Hierdoor is er minder aandacht voor
de omgeving/taak. Angstgevoelens worden hierdoor versterkt.
3
INHOUD
CASUS 1 (deel 2)
Leerboek psychiatrie voor verpleegkundigen ......................................................................................... 3
4.10 De rol van de verpleegkundige in de behandeling ..................................................................... 3
4.11 Cognitieve gedragstherapie ........................................................................................................ 3
4.12 De gedragstherapeutische relatie............................................................................................... 3
4.13 Verpleegkundige begeleiding en gedragstherapeutische begeleiding bij patiënten met een
angststoornis....................................................................................................................................... 3
4.14 Dwangstoornissen....................................................................................................................... 5
4.15 Begeleiding bij angststoornissen en/of obsessieve-compulsieve stoornis op een niet-
specialistische afdeling ....................................................................................................................... 5
8.7 Behandeling .................................................................................................................................. 6
CASUS 2 (deel 2)
Leerboek psychiatrie voor verpleegkundigen ......................................................................................... 8
7.1 Historie en terminologie ............................................................................................................... 8
7.2 Mogelijke oorzaken van schizofrenie.......................................................................................... 10
7.3 Diganostiek.................................................................................................................................. 11
7.4 Gevolgen van psychose ............................................................................................................... 12
7.5 Visies op zorg bij psychotische stoornissen ................................................................................ 13
7.6 Antipsychotica............................................................................................................................. 15
7.8 Rol van de verpleegkundige bij farmacotherapie ....................................................................... 17
7.11 Systeembegeleiding .................................................................................................................. 17
7.12 Psycho-educatie ........................................................................................................................ 18
7.13 Psycho Therapeutische Therapieën .......................................................................................... 18
7.14 Rehabilitatie en vaardigheidstrainingen: van ADL tot werken en studeren ............................. 18
7.15 Terugvalpreventie en bestrijden van crisis ............................................................................... 19
7.16 Crisisinterventie ........................................................................................................................ 19
7.17 Specifieke verpleegkundige aandachtspunten ......................................................................... 19
1
,Blok 2A - Psychologie
Psychologie, sociologie en gezondheidspsychologie ............................................................................ 20
11.1 Wat is coping? ........................................................................................................................... 20
11.2 Stress, persoonlijkheid en ziekte .............................................................................................. 20
11.3 Stress en cognities .................................................................................................................... 22
11.4 Stress en emoties ...................................................................................................................... 22
11.5 Sociale steun en stress .............................................................................................................. 22
14.3 Wie is het meest kwetsbaar voor stress? ................................................................................. 23
14.4 Hoe kunnen we de invloed van stress op onze gezondheid verminderen? ............................. 24
2
, Blok 2A - Psychologie
CASUS 1 (DEEL 2)
LEERBOEK PSYCHIATRIE VOOR VERPLEEGKUNDIGEN
4.10 DE ROL VAN DE VERPLEEGKUNDIGE IN DE BEHANDELING
De behandeling en begeleiding van mensen met een angststoornis vraagt om specifieke kennis en
vaardigheden. Vaak is daarbij een gedragstherapeut betrokken en deze werkt intensief samen met
de gespecialiseerde verpleegkundige.
4.11 COGNITIEVE GEDRAGSTHERAPIE
Cognitieve gedragstherapie: richt zich op het onderzoeken van het gedachtepatroon en de invloed
van deze gedachten op het gevoelsleven. Door middel van therapeutische methoden en technieken
probeert men de gedachtegang te beïnvloeden. De gedragstherapie richt zich op het
probleemgedrag. Behandeling bestaat uit 2 elementen: patiënt wordt blootgesteld aan de situatie
die angst oproept en vervolgens mag de patiënt geen handeling verrichten die de angst doen
zakken. Dit is de exposure en responspreventie.
4.12 DE GEDRAGSTHERAPEUTISCHE RELATIE
Hierbij staat de samenwerking centraal. De patiënt en verpleegkundige gaan een verbond aan,
gericht op een probleem van de patiënt. Het is een probleemgerichte aanpak. De patiënt wordt
zoveel mogelijk deelgenoot gemaakt van zijn eigen behandeling. Hij wordt gestimuleerd tot
zelfredzaamheid en wordt daarbij ondersteunt door de verpleegkundige.
4.13 VERPLEEGKUNDIGE BEGELEIDING EN GEDRAGSTHERAPEUTISCHE
BEGELEIDING BIJ PATIËNTEN MET EEN ANGSTSTOORNIS
Verschillende fasen van behandeling:
• Uitleg geven over behandeling en stoornis: belangrijk dat de patiënt begrijpt waardoor de
klacht in stand wordt gehouden en hoe deze door de therapie kan worden afgebouwd.
Angst die ooit is ontstaan, kan ook weer verdwijnen. De angst wordt in stand gehouden
doordat angstige situaties worden vermeden. De volgende componenten staan centraal bij
patiënten met een sociale angststoornis, de behandeling is ook hierop gericht:
o Negatieve gedachten over zichzelf en de situatie. Patiënten stellen hoge eisen aan
zichzelf en hoe zij moeten functioneren. Voorafgaand aan de situatie ontstaat dan
veel angst over de situatie die gaat komen. Dit wordt anticipatieangst genoemd. In
de situatie beoordelen zij zichzelf erg negatief en ze hebben ook veel gedachten
over hoe negatief anderen hen beoordelen. Achteraf halen ze de situatie vaak
eindeloos terug, ook wel rumineren genoemd.
o Verhoogd zelfbewustzijn. De aandacht is in de situatie erg op zichzelf gericht, op de
negatieve gedachten en lichamelijke sensaties. Hierdoor is er minder aandacht voor
de omgeving/taak. Angstgevoelens worden hierdoor versterkt.
3
