Zorg voor onself: Hoe veder na de ‘pedagogische civil
society’? – Guido Walraven
Social work jaar 3 JEUGD
Inleiding
Met het concept van de pedagogische civil society werd het belang van sociale netwerken voor
opgroeien en opvoeden op de beleidsagenda gezet. Dat viel in Nederland in goede aarde en het
versterken van de pedagogische civil society werd een beleidsdoel. Zo kreeg ZonMw in 2007 de
opdracht voor een programma over Vrijwillige Inzet voor en door jeugd en gezin. Aan sluitend volgt
een verkenning op welke manieren nader vorm te geven is aan het belang van sociale netwerken
voor opgroeien en opvoeden.
Een dubbele crisis en een remedie
In 2003 verschijnt er een rapport geschreven door Amerikaanse onderzoekers en
praktijkprofessionals. Zij signaleren een dubbele crisis. Aan de ene kant nemen de problemen van
kinderen en jongeren op het gebied van geestelijke gezondheid, emoties en gedrag toe; aan de
andere kant wordt er gekeken naar medicijnen en psychotherapie als oplossing. De voorwaarden
voor gezonde ontwikkeling in de omgeving van de kinderen wordt nauwelijks als een oplossing
gezien.
Als oorzaak van de crisis wordt het gebrek aan verbindingen genoemd. Het ontbreekt aan
relaties met andere mensen en aan verbinding met morele en spirituele betekenis. De sociale
instituties die deze twee verbindingen verzorgen zijn juist verzwakt. Terwijl kinderen juist zijn
geprogrammeerd om verbinding te maken. Aan de basisbehoefte aan verbinding kan worden
voldaan in ‘authoritative communities’ (gezaghebbende netwerken).
In Nederland is de overheid in het gat gestapt dat door een lossere sociaal structuur is
ontstaan. In de discussie over oplossingen kun je een algemene en meer specifieke benadering
onderscheiden. Door beleid minder eenzijdig vanuit het risicoperspectief te benaderen en de focus
te verleggen naar de kracht van de sociale omgeving, wordt gewerkt aan een gunstig opgroeiklimaat
voor alle kinderen. De overheid kan betrokken zijn, maar moet uitgaan van de kracht van de
samenleving en het gezin. Op korte termijn is het nodig om onderlinge steun te stimuleren, op lange
termijn is een andere inricht van de omgeving nodig.
Als meer specifieke oplossing wordt het versterken van de pedagogische civil society bepleit
(Micha de Winter). De verhalen van de Nederlandse en Amerikaanse PCS lijken erg op elkaar. Dit is
opmerkelijk want er is veel verschil tussen beide landen, ook als het om opvoeding gaat. De vraag is
daarom: is de probleemanalyse voor Nederland specifiek genoeg en zijn de oplossingen voldoende
doorbracht en gedifferentieerd?
De teloorgang van sociaal kapitaal?
Centraal in de probleemanalyse staat het verzwakken van sociale verbanden. Die wordt omschreven
in termen van sociaal kapitaal en wordt verwezen naar Robert Putnam zijn werk. Hij verwijst in zijn
werk naar hoe Amerikanen steeds minder actief zijn in verenigingsverbanden. Volgens Putnam is dat
symbolisch voor het verval van maatschappelijke betrokkenheid.
Drie kanttekeningen zijn relevant voor het concept van de pedagogische civil society.
society’? – Guido Walraven
Social work jaar 3 JEUGD
Inleiding
Met het concept van de pedagogische civil society werd het belang van sociale netwerken voor
opgroeien en opvoeden op de beleidsagenda gezet. Dat viel in Nederland in goede aarde en het
versterken van de pedagogische civil society werd een beleidsdoel. Zo kreeg ZonMw in 2007 de
opdracht voor een programma over Vrijwillige Inzet voor en door jeugd en gezin. Aan sluitend volgt
een verkenning op welke manieren nader vorm te geven is aan het belang van sociale netwerken
voor opgroeien en opvoeden.
Een dubbele crisis en een remedie
In 2003 verschijnt er een rapport geschreven door Amerikaanse onderzoekers en
praktijkprofessionals. Zij signaleren een dubbele crisis. Aan de ene kant nemen de problemen van
kinderen en jongeren op het gebied van geestelijke gezondheid, emoties en gedrag toe; aan de
andere kant wordt er gekeken naar medicijnen en psychotherapie als oplossing. De voorwaarden
voor gezonde ontwikkeling in de omgeving van de kinderen wordt nauwelijks als een oplossing
gezien.
Als oorzaak van de crisis wordt het gebrek aan verbindingen genoemd. Het ontbreekt aan
relaties met andere mensen en aan verbinding met morele en spirituele betekenis. De sociale
instituties die deze twee verbindingen verzorgen zijn juist verzwakt. Terwijl kinderen juist zijn
geprogrammeerd om verbinding te maken. Aan de basisbehoefte aan verbinding kan worden
voldaan in ‘authoritative communities’ (gezaghebbende netwerken).
In Nederland is de overheid in het gat gestapt dat door een lossere sociaal structuur is
ontstaan. In de discussie over oplossingen kun je een algemene en meer specifieke benadering
onderscheiden. Door beleid minder eenzijdig vanuit het risicoperspectief te benaderen en de focus
te verleggen naar de kracht van de sociale omgeving, wordt gewerkt aan een gunstig opgroeiklimaat
voor alle kinderen. De overheid kan betrokken zijn, maar moet uitgaan van de kracht van de
samenleving en het gezin. Op korte termijn is het nodig om onderlinge steun te stimuleren, op lange
termijn is een andere inricht van de omgeving nodig.
Als meer specifieke oplossing wordt het versterken van de pedagogische civil society bepleit
(Micha de Winter). De verhalen van de Nederlandse en Amerikaanse PCS lijken erg op elkaar. Dit is
opmerkelijk want er is veel verschil tussen beide landen, ook als het om opvoeding gaat. De vraag is
daarom: is de probleemanalyse voor Nederland specifiek genoeg en zijn de oplossingen voldoende
doorbracht en gedifferentieerd?
De teloorgang van sociaal kapitaal?
Centraal in de probleemanalyse staat het verzwakken van sociale verbanden. Die wordt omschreven
in termen van sociaal kapitaal en wordt verwezen naar Robert Putnam zijn werk. Hij verwijst in zijn
werk naar hoe Amerikanen steeds minder actief zijn in verenigingsverbanden. Volgens Putnam is dat
symbolisch voor het verval van maatschappelijke betrokkenheid.
Drie kanttekeningen zijn relevant voor het concept van de pedagogische civil society.
