Samenvatting Basisboek recht in
de zorg- en welzijnssector
Week 1
Hoofdstuk 1 Basisstructuur van het recht
1.1 De basisstructuur van het recht
Recht kan gezien worden als het totaal aan rechtsregels. Rechtsregels ordenen de
samenleving en het leven van het individu binnen de samenleving. Een kenmerk van
rechtsregels is dat nakoming van deze rechtsregels in principe afgedwongen kunnen
worden. Rechtsregels zijn te herkennen aan het feit dat ze:
- normen stellen, met vaak een gebod of verbod;
- uitsluitend menselijk en uitwendig gedrag regelen;
- algemeen en onpersoonlijk zijn.
1.2 Objectief en subjectief recht
In de zin ‘Jij doet dat in strijd met het recht’ gaat het over objectief recht. In de zin ‘Ik heb
daar recht op’ gaat het over subjectief recht. Het objectieve recht is het totaal van alle
rechtsregels. Zowel de geschreven als de ongeschreven rechtsregels. Aan de hand van het
objectieve recht (de rechtsregel) wil iemand zijn subjectief recht (de rechten en/of plichten)
vaststellen. Het objectief recht moet niet verward worden met het begrip rechtsobject. Een
rechtsobject is namelijk datgene wat voorwerp is van jouw rechten en plichten.
1.3 Doel van objectief recht
Een belangrijk doel van rechtsregels is om de samenleving te ordenen en richting te geven
aan het handelen (de functies) van de overheid. De functies van de overheid bestaan uit
wetgeving, bestuur en rechtspraak. Het is belangrijk dat een rechtsregel zo duidelijk mogelijk
geformuleerd wordt. Dan hoeft er geen meningsverschil over te ontstaan (rechtszekerheid)
en kan de rechtsregel in dezelfde situaties op dezelfde manier worden toegepast
(rechtsgelijkheid). Doordat de samenleving aan de hand van rechtsregels geordend wordt:
- kunnen belangentegenstellingen overbrugd worden;
- kan ‘eigenrichting’ (voor eigen rechter spelen) van bijvoorbeeld het slachtoffer
voorkomen worden;
- kan bepaald wenselijk gedrag afgedwongen worden.
1.4 Ordening van rechtsregels
Om een bepaalde rechtsregel voor een bepaalde situatie (terug) te kunnen vinden is het
belangrijk dat ze volgens een bepaalde structuur geordend (gerubriceerd) worden.
rechtsregels kunnen gerubriceerd worden op rechtsgebied, op thema’s en op moment van
toepassing.
1.4.1 Ordening naar rechtsgronden
Om de weg naar een bepaalde rechtsregel te kunnen vinden worden de rechtsregels in
verschillende rechtsgebieden ondergebracht. In totaal zijn er vier rechtsgebieden:
1. burgerlijk strafrecht (civiel/privaatrecht);
2. strafrecht;
3. administratief recht (bestuursrecht);
4. staatsrecht.
de zorg- en welzijnssector
Week 1
Hoofdstuk 1 Basisstructuur van het recht
1.1 De basisstructuur van het recht
Recht kan gezien worden als het totaal aan rechtsregels. Rechtsregels ordenen de
samenleving en het leven van het individu binnen de samenleving. Een kenmerk van
rechtsregels is dat nakoming van deze rechtsregels in principe afgedwongen kunnen
worden. Rechtsregels zijn te herkennen aan het feit dat ze:
- normen stellen, met vaak een gebod of verbod;
- uitsluitend menselijk en uitwendig gedrag regelen;
- algemeen en onpersoonlijk zijn.
1.2 Objectief en subjectief recht
In de zin ‘Jij doet dat in strijd met het recht’ gaat het over objectief recht. In de zin ‘Ik heb
daar recht op’ gaat het over subjectief recht. Het objectieve recht is het totaal van alle
rechtsregels. Zowel de geschreven als de ongeschreven rechtsregels. Aan de hand van het
objectieve recht (de rechtsregel) wil iemand zijn subjectief recht (de rechten en/of plichten)
vaststellen. Het objectief recht moet niet verward worden met het begrip rechtsobject. Een
rechtsobject is namelijk datgene wat voorwerp is van jouw rechten en plichten.
1.3 Doel van objectief recht
Een belangrijk doel van rechtsregels is om de samenleving te ordenen en richting te geven
aan het handelen (de functies) van de overheid. De functies van de overheid bestaan uit
wetgeving, bestuur en rechtspraak. Het is belangrijk dat een rechtsregel zo duidelijk mogelijk
geformuleerd wordt. Dan hoeft er geen meningsverschil over te ontstaan (rechtszekerheid)
en kan de rechtsregel in dezelfde situaties op dezelfde manier worden toegepast
(rechtsgelijkheid). Doordat de samenleving aan de hand van rechtsregels geordend wordt:
- kunnen belangentegenstellingen overbrugd worden;
- kan ‘eigenrichting’ (voor eigen rechter spelen) van bijvoorbeeld het slachtoffer
voorkomen worden;
- kan bepaald wenselijk gedrag afgedwongen worden.
1.4 Ordening van rechtsregels
Om een bepaalde rechtsregel voor een bepaalde situatie (terug) te kunnen vinden is het
belangrijk dat ze volgens een bepaalde structuur geordend (gerubriceerd) worden.
rechtsregels kunnen gerubriceerd worden op rechtsgebied, op thema’s en op moment van
toepassing.
1.4.1 Ordening naar rechtsgronden
Om de weg naar een bepaalde rechtsregel te kunnen vinden worden de rechtsregels in
verschillende rechtsgebieden ondergebracht. In totaal zijn er vier rechtsgebieden:
1. burgerlijk strafrecht (civiel/privaatrecht);
2. strafrecht;
3. administratief recht (bestuursrecht);
4. staatsrecht.
