1.4.1 LEVENSLOOPANALYE
1
,Inhoudsopgave
Inleiding..................................................................................................................................................2
Psychologie.............................................................................................................................................3
Rouw..................................................................................................................................................3
Koppeling met de oudere...............................................................................................................4
De ontwikkelingsstadia van Erikson....................................................................................................4
Koppeling met de oudere...............................................................................................................5
Leefstijlen en perspectieven...............................................................................................................6
Koppeling met de oudere...............................................................................................................7
Sociologie...............................................................................................................................................7
Koppeling met de oudere...............................................................................................................8
Koppeling met de oudere.............................................................................................................10
Koppeling met de oudere.............................................................................................................11
Filosofie................................................................................................................................................12
Autonomie........................................................................................................................................16
Koppeling met de oudere.............................................................................................................17
Medische kennis...................................................................................................................................17
Lichamelijke ontwikkeling tijdens de ouderdom..............................................................................18
Uiterlijke tekenen van veroudering..............................................................................................18
Koppeling met de oudere.............................................................................................................18
Zien...............................................................................................................................................19
Koppeling met de oudere.............................................................................................................19
Horen............................................................................................................................................19
Koppeling met de oudere.............................................................................................................20
Geheugen.........................................................................................................................................20
Technologie en leren tijdens de ouderdom..................................................................................21
Koppeling met de oudere.............................................................................................................21
Koppeling met de oudere.............................................................................................................21
Bronnenlijst..........................................................................................................................................22
Bijlage 1................................................................................................................................................23
Bijlage 2................................................................................................................................................26
Inleiding
Voor de Levensloopanalyse heb ik mijn oma geïnterviewd. Ik heb drie gesprekken gehouden
bij mijn oma thuis en één gesprek telefonisch. Ik heb een gesprek telefonisch gehouden,
omdat ik tijdens het uitwerken van de levensloopanalyse voor mij enkele vraagstukken
2
,onduidelijk waren. Onder bijlagen 2 kunt u de uitgewerkte gesprekken vinden. Onder bijlage
1 vindt u de topiclijsten die ik gebruikt heb als richtlijnen voor de gesprekken. Tijdens het
gesprek met mijn oma was mijn doel om haar zoveel mogelijk zelf aan het woord te laten en
een presente houding te hebben.
Om de antwoorden van het interview te koppelen aan de theorie voor de vakken
psychologie, sociologie, filosofie en medische kennis heb ik voor elk vak drie kernconcepten
gekozen. Voor filosofie zijn dit twee kernconcepten. Om dit verslag leesbaar te houden heb
ik de vakken genoteerde met daaronder in het kort toegelicht welke kernconcepten hierbij
horen. Ik heb de koppeling van de oudere ook een speciaal kopje gegeven, om het
overzichtelijk te houden,
Door de Levensloopanalyse ben ik meer te weten gekomen over mijn oma. Voornamelijk
over hoe ze vroeger was, dit was grotendeels nieuwe informatie.
Wegens privacy redenen gebruik ik alleen voorletters van mijn oma en de genoemde
personen uit het interview. De naam van mijn oma begint met J. hieraan kunt u herkennen
dat dit mijn oma is.
Psychologie
Bij Psychologie worden de kernconcepten rouw, de ontwikkelingsstadia van Erikson en
leefstijlen en perspectieven uitwerkt met de koppeling naar de geïnterviewde oudere.
Rouw
William Worden heeft in 1992 vier rouwtaken onderscheden (Feldman, 2019, p. 232).
Taak 1 – Het aanvaarden van de realiteit van het verlies
3
, Dit is een geleidelijk proces. Er is een verschil tussen ‘weten’ en ‘beseffen. Vaak vergt een
onverwacht overleiden meer tijd. Belangrijk is dat het besef van de onomkeerbaarheid van
het overlijden essentieel is om het gemis te kunnen voelen.
Taak 2 – Het doorleven van pijn en verdriet, het omgaan met een wirwar aan gevoelens
Volgens Worden is het noodzakelijk om de pijn te beleven en niet te ontkennen of te
verstoppen. ‘Het is onmogelijk om iemand te verliezen van wie je veel hebt gehouden en
geen pijn te voelen’. Andere wetenschappers nuanceren dit: in sommige gevallen kan dit ook
met weinig verdriet gepaard gaan. Er hoeft dan ook niet altijd sprake te zijn van veel verdriet
of pijn.
Taak 3 – Verder leven met het gemis
Er moet een manier worden gevonden om het leven voort te zetten met en ondanks het
gemis. Telkens kom je gebeurtenissen tegen die het gemis nog scherp in beeld brengen
(eerste kerst alleen, verjaardag van de overledenen, etc.). Langzamerhand moet er een
nieuwe vorm aan het verdere leven gegeven worden en ontstaan er nieuwe gewoontes,
relatiepatronen en dergelijke.
Taak 4 – De overledene emotioneel een plaats geven en het weefsel van het leven opnieuw
weven
De rouwende staat voor de taak de overledene een plaats te geven in zijn of haar emotionele
leven. deze plek kan voor iedereen iets anders zijn. deze verbinding moet tegelijkertijd ruimte
creëren voor nieuwe dingen en nieuwe relaties.
Koppeling met de oudere
J. is haar man ruim 20 jaar geleden verloren aan kanker, haar broer is vorig jaar overleden
aan corona en W. en E. zijn vorig jaar overleden door een auto-ongeluk.
Bij haar man wist ze dat dit kon gebeuren, alleen ging het sneller dan verwacht. Drie dagen
nadat hij in het ziekenhuis terechtkwam overleed hij. Haar broer werd al zieker door het
coronavirus en eenmaal in het ziekenhuis aangekomen overleed hij.
W. en E. was een plotselinge dood.
Ondanks dat ze zich op twee doodsoorzaken kon voorbereiden ging het sneller dan
verwacht. J. heeft vindt het nog moeilijk om te beseffen dat haar broer, W. en E. er niet meer
zijn, omdat dit nog niet lang geleden heeft plaatsgevonden.
Met verjaardagen steekt J. altijd een kaarsje op voor de overledenen.
Voor haar overleden man steekt J. elke dag een kaarsje aan.
De ontwikkelingsstadia van Erikson
Erik Erikson benadrukt vooral de leerprocessen die samenhangen met de ontwikkeling van
de identiteit (in Penninx, 2019, p. 35). Ieder stadium in de menselijke levensloop ontwikkelt
zich door een specifieke ontwikkelingscrisis. Een positieve oplossing van zo’n crisis is een
voorwaarde voor persoonlijke groei naar een nieuw stadium. Als een conflict niet positief
opgelost kan worden, kan dit een bron van geestelijke stilstand zijn of zelfs aanleiding geven
tot psychopathologie.
4
1
,Inhoudsopgave
Inleiding..................................................................................................................................................2
Psychologie.............................................................................................................................................3
Rouw..................................................................................................................................................3
Koppeling met de oudere...............................................................................................................4
De ontwikkelingsstadia van Erikson....................................................................................................4
Koppeling met de oudere...............................................................................................................5
Leefstijlen en perspectieven...............................................................................................................6
Koppeling met de oudere...............................................................................................................7
Sociologie...............................................................................................................................................7
Koppeling met de oudere...............................................................................................................8
Koppeling met de oudere.............................................................................................................10
Koppeling met de oudere.............................................................................................................11
Filosofie................................................................................................................................................12
Autonomie........................................................................................................................................16
Koppeling met de oudere.............................................................................................................17
Medische kennis...................................................................................................................................17
Lichamelijke ontwikkeling tijdens de ouderdom..............................................................................18
Uiterlijke tekenen van veroudering..............................................................................................18
Koppeling met de oudere.............................................................................................................18
Zien...............................................................................................................................................19
Koppeling met de oudere.............................................................................................................19
Horen............................................................................................................................................19
Koppeling met de oudere.............................................................................................................20
Geheugen.........................................................................................................................................20
Technologie en leren tijdens de ouderdom..................................................................................21
Koppeling met de oudere.............................................................................................................21
Koppeling met de oudere.............................................................................................................21
Bronnenlijst..........................................................................................................................................22
Bijlage 1................................................................................................................................................23
Bijlage 2................................................................................................................................................26
Inleiding
Voor de Levensloopanalyse heb ik mijn oma geïnterviewd. Ik heb drie gesprekken gehouden
bij mijn oma thuis en één gesprek telefonisch. Ik heb een gesprek telefonisch gehouden,
omdat ik tijdens het uitwerken van de levensloopanalyse voor mij enkele vraagstukken
2
,onduidelijk waren. Onder bijlagen 2 kunt u de uitgewerkte gesprekken vinden. Onder bijlage
1 vindt u de topiclijsten die ik gebruikt heb als richtlijnen voor de gesprekken. Tijdens het
gesprek met mijn oma was mijn doel om haar zoveel mogelijk zelf aan het woord te laten en
een presente houding te hebben.
Om de antwoorden van het interview te koppelen aan de theorie voor de vakken
psychologie, sociologie, filosofie en medische kennis heb ik voor elk vak drie kernconcepten
gekozen. Voor filosofie zijn dit twee kernconcepten. Om dit verslag leesbaar te houden heb
ik de vakken genoteerde met daaronder in het kort toegelicht welke kernconcepten hierbij
horen. Ik heb de koppeling van de oudere ook een speciaal kopje gegeven, om het
overzichtelijk te houden,
Door de Levensloopanalyse ben ik meer te weten gekomen over mijn oma. Voornamelijk
over hoe ze vroeger was, dit was grotendeels nieuwe informatie.
Wegens privacy redenen gebruik ik alleen voorletters van mijn oma en de genoemde
personen uit het interview. De naam van mijn oma begint met J. hieraan kunt u herkennen
dat dit mijn oma is.
Psychologie
Bij Psychologie worden de kernconcepten rouw, de ontwikkelingsstadia van Erikson en
leefstijlen en perspectieven uitwerkt met de koppeling naar de geïnterviewde oudere.
Rouw
William Worden heeft in 1992 vier rouwtaken onderscheden (Feldman, 2019, p. 232).
Taak 1 – Het aanvaarden van de realiteit van het verlies
3
, Dit is een geleidelijk proces. Er is een verschil tussen ‘weten’ en ‘beseffen. Vaak vergt een
onverwacht overleiden meer tijd. Belangrijk is dat het besef van de onomkeerbaarheid van
het overlijden essentieel is om het gemis te kunnen voelen.
Taak 2 – Het doorleven van pijn en verdriet, het omgaan met een wirwar aan gevoelens
Volgens Worden is het noodzakelijk om de pijn te beleven en niet te ontkennen of te
verstoppen. ‘Het is onmogelijk om iemand te verliezen van wie je veel hebt gehouden en
geen pijn te voelen’. Andere wetenschappers nuanceren dit: in sommige gevallen kan dit ook
met weinig verdriet gepaard gaan. Er hoeft dan ook niet altijd sprake te zijn van veel verdriet
of pijn.
Taak 3 – Verder leven met het gemis
Er moet een manier worden gevonden om het leven voort te zetten met en ondanks het
gemis. Telkens kom je gebeurtenissen tegen die het gemis nog scherp in beeld brengen
(eerste kerst alleen, verjaardag van de overledenen, etc.). Langzamerhand moet er een
nieuwe vorm aan het verdere leven gegeven worden en ontstaan er nieuwe gewoontes,
relatiepatronen en dergelijke.
Taak 4 – De overledene emotioneel een plaats geven en het weefsel van het leven opnieuw
weven
De rouwende staat voor de taak de overledene een plaats te geven in zijn of haar emotionele
leven. deze plek kan voor iedereen iets anders zijn. deze verbinding moet tegelijkertijd ruimte
creëren voor nieuwe dingen en nieuwe relaties.
Koppeling met de oudere
J. is haar man ruim 20 jaar geleden verloren aan kanker, haar broer is vorig jaar overleden
aan corona en W. en E. zijn vorig jaar overleden door een auto-ongeluk.
Bij haar man wist ze dat dit kon gebeuren, alleen ging het sneller dan verwacht. Drie dagen
nadat hij in het ziekenhuis terechtkwam overleed hij. Haar broer werd al zieker door het
coronavirus en eenmaal in het ziekenhuis aangekomen overleed hij.
W. en E. was een plotselinge dood.
Ondanks dat ze zich op twee doodsoorzaken kon voorbereiden ging het sneller dan
verwacht. J. heeft vindt het nog moeilijk om te beseffen dat haar broer, W. en E. er niet meer
zijn, omdat dit nog niet lang geleden heeft plaatsgevonden.
Met verjaardagen steekt J. altijd een kaarsje op voor de overledenen.
Voor haar overleden man steekt J. elke dag een kaarsje aan.
De ontwikkelingsstadia van Erikson
Erik Erikson benadrukt vooral de leerprocessen die samenhangen met de ontwikkeling van
de identiteit (in Penninx, 2019, p. 35). Ieder stadium in de menselijke levensloop ontwikkelt
zich door een specifieke ontwikkelingscrisis. Een positieve oplossing van zo’n crisis is een
voorwaarde voor persoonlijke groei naar een nieuw stadium. Als een conflict niet positief
opgelost kan worden, kan dit een bron van geestelijke stilstand zijn of zelfs aanleiding geven
tot psychopathologie.
4
