Start.BW
Hoorcolleges
HC-2 (Huid)kanker de BASIS Start.BW 04/09/2019
Metastasering:
1. Kankercellen groeien in omliggend weefsel en bloed-/lymfevaten
2. Kankercellen worden door bloed/lymfe verspreid naar ander locaties
3. Kankercellen nestelen in en groeien uit op nieuwe locatie
Oorzaken kanker: virussen, bacteriën, straling, chemicaliën, erfelijke factoren, dieet & hormonen
10% van de meeste vormen van kanker is erfelijk
Stikstofbasen: adenine, cytosine, thymine, guanine
Gemuteerd DNA: insertie, deletie en mutatie van basen
Normale proto-oncogenen: bevorderen celdeling
Gemuteerde proto-oncogenen: oncogenen verlies reguleren celdeling
Normale tumor-supressorgenen: remmen celdeling
Gemuteerde tumor-supressorgenen (beide chromosomen) verlies remming celdeling
UVC: niet door dampkring
UVB: niet door epidermis
UVA: tast DNA in dermis aan veroorzaakt DNA-schade door vorming thymine-dimeren
HC-3 Huidkanker steek je licht op! Start.BW 05/09/2019
Opbouw huid
UV maakt pigment aan in melanocyt. Melanocyt geeft dit af aan keratinocyt.
Donker pigment: eumelanine
Licht pigment: feomelanine
Door de zon verandert de balans tussen licht en donker pigment. Verhouding gaat richting donkere
pigment. Eumelanine geeft UV-bescherming van celkern keratinocyt tegen DNA-schade (huidkanker).
Huidtypen
Vroeger in Afrika goede pigmentatie en verdikking van de huid, vanwege de zon
Vervolgens in andere landen botontkalking (Engelse ziekte/rachitis) door tekort aan vitamine D
- Vitamine D: goede botopbouw en anti-tumoreffecten (minder celdeling, meer apoptose)
Door genetische variaties in gen dat codeert voor MC1-receptor, werd pigmentbalans veranderd
- Veranderde alfa-MSH binding of veranderde c-AMP productie meer feomelanine
Bij aanmaak feomelanine kunnen wel zuurstofradicalen gevormd worden mogelijk DNA-schade
Positieve effecten zonlicht
- Vitamine D-productie, pigmentatie & endorfines (geluksstofjes)
Negatieve effecten zonlicht
- Veroudering huid (UVA)
- Verbranding (UVB/UVA)
- Huidkanker (UVB/UVA)
, - Zonne-allergie (UVA)
Opbouw DNA-schade: cumulatief basaalcelcarcinoom/plaveiselcelcarcinoom (keratinocyt)
- Basaalcelcarcinoom: niet heel ernstig, goed te behandelen, meestal geen uitzaaiingen
- Plaveiselcelcarcinoom: niet heel ernstig, kan wel uitzaaien, moet snel behandeld worden
Intermitterend (zo nu en dan blootstelling aan zonlicht) melanoom (melanocyt)
- Melanoom: meest gevaarlijke vorm, zaait relatief snel uit
Niertransplantatiepatiënten: groter risico op huidkanker
HC-4 Sporadisch melanoom Start.BW 05/09/2019
Sporadisch melanoom: geen familie aan verbonden, komt in populaties voor
Somatisch (verworven) mutaties en ge-erfde mutaties
90% sporadisch, 10% familiair
Somatische mutaties: ter plekke verworven mutaties
Erfelijke mutaties: ooit bij bevruchting mutatie ontstaan, komt in alle cellen voor
DNA uit sporadisch melanoom sequencen, ook niet-coderend DNA is betaalbaar te sequencen
- Melanoom vergelijken met referentie-genoom of gezond DNA van de patiënt zelf
- Genen die vaak gemuteerd zijn in een tumor kunnen bepaald worden
- BRAF + deletie PTEN grote kans metastase
Amplificatie: basen verdubbelen een stukje (mutatie)
Door BRAF is er geen groeifactor meer nodig. Transcriptiefactoren worden door de BRAF-mutatie ook
zonder groeifactor gevormd ongecontroleerde celgroei en celdeling
- Medicijn blokeert fosforilatie BRAF-gen vaak wel snel resistentie
- Gevonden mutaties hebben geleid tot medicijnontwikkeling
Erfelijke component
- Sommige mutaties hebben laag risico op melanoom gevoeliger voor ontwikkeling
melanoom (oa variaties MC1R)
- Conclusie: pigmentatie, moedervlekken, DNA-repairsysteem en telomeerlengte spelen een
rol bij gevoeligheid melanoomontwikkeling
HC-5 Familiair melanoom Start.BW 05/09/2019
Sporadisch melanoom: somatische mutaties (90%)
Familiair melanoom: erfelijke mutaties (10%)
Vierkantjes: mannen Rondjes: vrouwen
Erfelijk melanoom: ten minste 2 eerstegraads verwanten in de familie een melanoom of meer dan 3
in een familie
Mensen met erfelijk melanoom
- Vaak veel atypische (groot, onregelmatig begrensd, asymmetrisch) moedervlekken
- 20% van deze moedervlekken ook daadwerkelijk melanoom
- Meest 3-6 gevallen nodig in een familie om een mutatie te vinden
Hoorcolleges
HC-2 (Huid)kanker de BASIS Start.BW 04/09/2019
Metastasering:
1. Kankercellen groeien in omliggend weefsel en bloed-/lymfevaten
2. Kankercellen worden door bloed/lymfe verspreid naar ander locaties
3. Kankercellen nestelen in en groeien uit op nieuwe locatie
Oorzaken kanker: virussen, bacteriën, straling, chemicaliën, erfelijke factoren, dieet & hormonen
10% van de meeste vormen van kanker is erfelijk
Stikstofbasen: adenine, cytosine, thymine, guanine
Gemuteerd DNA: insertie, deletie en mutatie van basen
Normale proto-oncogenen: bevorderen celdeling
Gemuteerde proto-oncogenen: oncogenen verlies reguleren celdeling
Normale tumor-supressorgenen: remmen celdeling
Gemuteerde tumor-supressorgenen (beide chromosomen) verlies remming celdeling
UVC: niet door dampkring
UVB: niet door epidermis
UVA: tast DNA in dermis aan veroorzaakt DNA-schade door vorming thymine-dimeren
HC-3 Huidkanker steek je licht op! Start.BW 05/09/2019
Opbouw huid
UV maakt pigment aan in melanocyt. Melanocyt geeft dit af aan keratinocyt.
Donker pigment: eumelanine
Licht pigment: feomelanine
Door de zon verandert de balans tussen licht en donker pigment. Verhouding gaat richting donkere
pigment. Eumelanine geeft UV-bescherming van celkern keratinocyt tegen DNA-schade (huidkanker).
Huidtypen
Vroeger in Afrika goede pigmentatie en verdikking van de huid, vanwege de zon
Vervolgens in andere landen botontkalking (Engelse ziekte/rachitis) door tekort aan vitamine D
- Vitamine D: goede botopbouw en anti-tumoreffecten (minder celdeling, meer apoptose)
Door genetische variaties in gen dat codeert voor MC1-receptor, werd pigmentbalans veranderd
- Veranderde alfa-MSH binding of veranderde c-AMP productie meer feomelanine
Bij aanmaak feomelanine kunnen wel zuurstofradicalen gevormd worden mogelijk DNA-schade
Positieve effecten zonlicht
- Vitamine D-productie, pigmentatie & endorfines (geluksstofjes)
Negatieve effecten zonlicht
- Veroudering huid (UVA)
- Verbranding (UVB/UVA)
- Huidkanker (UVB/UVA)
, - Zonne-allergie (UVA)
Opbouw DNA-schade: cumulatief basaalcelcarcinoom/plaveiselcelcarcinoom (keratinocyt)
- Basaalcelcarcinoom: niet heel ernstig, goed te behandelen, meestal geen uitzaaiingen
- Plaveiselcelcarcinoom: niet heel ernstig, kan wel uitzaaien, moet snel behandeld worden
Intermitterend (zo nu en dan blootstelling aan zonlicht) melanoom (melanocyt)
- Melanoom: meest gevaarlijke vorm, zaait relatief snel uit
Niertransplantatiepatiënten: groter risico op huidkanker
HC-4 Sporadisch melanoom Start.BW 05/09/2019
Sporadisch melanoom: geen familie aan verbonden, komt in populaties voor
Somatisch (verworven) mutaties en ge-erfde mutaties
90% sporadisch, 10% familiair
Somatische mutaties: ter plekke verworven mutaties
Erfelijke mutaties: ooit bij bevruchting mutatie ontstaan, komt in alle cellen voor
DNA uit sporadisch melanoom sequencen, ook niet-coderend DNA is betaalbaar te sequencen
- Melanoom vergelijken met referentie-genoom of gezond DNA van de patiënt zelf
- Genen die vaak gemuteerd zijn in een tumor kunnen bepaald worden
- BRAF + deletie PTEN grote kans metastase
Amplificatie: basen verdubbelen een stukje (mutatie)
Door BRAF is er geen groeifactor meer nodig. Transcriptiefactoren worden door de BRAF-mutatie ook
zonder groeifactor gevormd ongecontroleerde celgroei en celdeling
- Medicijn blokeert fosforilatie BRAF-gen vaak wel snel resistentie
- Gevonden mutaties hebben geleid tot medicijnontwikkeling
Erfelijke component
- Sommige mutaties hebben laag risico op melanoom gevoeliger voor ontwikkeling
melanoom (oa variaties MC1R)
- Conclusie: pigmentatie, moedervlekken, DNA-repairsysteem en telomeerlengte spelen een
rol bij gevoeligheid melanoomontwikkeling
HC-5 Familiair melanoom Start.BW 05/09/2019
Sporadisch melanoom: somatische mutaties (90%)
Familiair melanoom: erfelijke mutaties (10%)
Vierkantjes: mannen Rondjes: vrouwen
Erfelijk melanoom: ten minste 2 eerstegraads verwanten in de familie een melanoom of meer dan 3
in een familie
Mensen met erfelijk melanoom
- Vaak veel atypische (groot, onregelmatig begrensd, asymmetrisch) moedervlekken
- 20% van deze moedervlekken ook daadwerkelijk melanoom
- Meest 3-6 gevallen nodig in een familie om een mutatie te vinden
