Geschiedenis van het medialandschap Hoorcollege 7
Media, politieke cultuur en openbaarheid in Duitsland, 1900 – 1945
Belangrijkste vandaag: uitbreiding van theorie van openbaarheid.
Burgerlijke (de burgerij, cultureel, sociaal dominant) theatercultuur op Europese vasteland in late
19e eeuw.
(In de traditionele visie:) In het theater ligt in die tijd nadruk op tekstuele, literaire aspect van het
theater. De dramatekst centraal. Effect daarvan: spektakel aspect wordt teruggedrongen. Luisteren
naar tekst is belangrijker. (Maar op die traditionele visie is wel wat af te dingen in de
theaterpraktijk was visuele aspect, spektakel, opvoering, zeker wel belangrijk voor publiek. Duitsland
wordt melodrama ook veel opgevoerd. Toch veel theater met sterk visueel karakter, blijkt uit
recenter onderzoek. Traditionele visie blijkt vooral een discours/verhaal over theater van toen.)
Nog een aspect van dat theater toentertijd: nadruk op realisme en de 4e wand in stand
houden.
Theater: wereld op het toneel was autonoom. Het schreeuwen naar theater zoals bij melodrama
verandert in loop van 19e eeuw; stil zijn en kijken. Scheiding tussen publiek en toeschouwers is
scherp, toneel is autonome wereld. Publiek en toneel zijn gescheiden sferen.
In het verlengde daarvan: het theaterkunstwerk wordt autonoom kunstwerk, wat in eigen
domein in samenleving geplaatst kan worden.
Kunst als waarde op zich en niet als ingreep in dagelijks leven, dus niet direct politieke relevantie,
hooguit indirect.
Autonomie van de kunst wordt (vooral in burgerlijke kunstopvatting) sterk benadrukt.
Rond 1900 verandert dat (brede context):
Komst van film, realistische representatie van werkelijkheid. Realistischer dan wat er op het toneel te
zien is. Daarom gaat burgerlijk theater juist kunstmatigheid/theatraliteit (die geconstrueerde wereld)
benadrukken, omdat realisme zoals film dat kan toch niet gehaald kan worden.
De artistieke autonomie (idee van kunst als autonoom iets) leidt ertoe dat kunstenaars en
intellectuelen politiek-maatschappelijk irrelevant voelen. Het theater is té autonoom dus geen
maatschappelijke invloed meer.
Kunstenaars zoeken middelen om maatschappelijk isolement te doorbreken, willen weer
maatschappelijk relevant zijn. Zoeken hulp en vormentaal in nieuwe, moderne populaire media (e.g.
revue, massapers) en in volkscultuur (die dingen trokken wél publiek). Volkscultuur uit rurale
gebieden, waarvan werd gedacht dat er nog volksgemeenschap was. Wat ze vonden en dachten dat
echt zuiver volkscultuur was was veelal onzin.
Uitbreken WO1. Zoeken nieuwe relevantie voor kunst wordt gekoppeld aan politieke
ideologieën (kan zowel rechts als links). Kunst en werkelijkheid moeten weer op elkaar betrokken
raken. Voorbeeld:
Piscator en zn theater uit eerste helft 20 e eeuw (zie matching dag). Van frontsoldaat tot
commie en politiek theatermaker. Theater politiek relevant maken. Proletarisch theater, met
revue-achtig propagandatheater de straat op, communisme uitdragen. Overgenomen uit
Agit-Prop (agitation und propaganda) uit Sovjet-Unie. Agitatie opzwepend. Muziek kan
daarbij helpen. Piscator was betrokken bij agitprop. In publieke ruimte had je maar beperkte
middelen om theater te maken. Piscator wilde politiek relevant propagandatheater in meer
reguliere theatergebouwen opvoeren. Het Total Theater (feat. Walter Gropius) voor ideale
immersie/indoctrinatie. Bewegende speelvlakken, bewegend publiekstoelen, film
geprojecteerd. Overweldigende ervaring, publiek kan zich niet meer verweren tegen politieke
boodschap. Geweren uitdelen aan einde van theater en revolutie in Duitsland beginnen.
Bouw van Total Theater nooit gelukt. Piscatorbühne was wel gerealiseerd. Ensceneringen van
politieke theaterstukken. Ter viering van 10 e verjaardag Russische revolutie: opvoering
Media, politieke cultuur en openbaarheid in Duitsland, 1900 – 1945
Belangrijkste vandaag: uitbreiding van theorie van openbaarheid.
Burgerlijke (de burgerij, cultureel, sociaal dominant) theatercultuur op Europese vasteland in late
19e eeuw.
(In de traditionele visie:) In het theater ligt in die tijd nadruk op tekstuele, literaire aspect van het
theater. De dramatekst centraal. Effect daarvan: spektakel aspect wordt teruggedrongen. Luisteren
naar tekst is belangrijker. (Maar op die traditionele visie is wel wat af te dingen in de
theaterpraktijk was visuele aspect, spektakel, opvoering, zeker wel belangrijk voor publiek. Duitsland
wordt melodrama ook veel opgevoerd. Toch veel theater met sterk visueel karakter, blijkt uit
recenter onderzoek. Traditionele visie blijkt vooral een discours/verhaal over theater van toen.)
Nog een aspect van dat theater toentertijd: nadruk op realisme en de 4e wand in stand
houden.
Theater: wereld op het toneel was autonoom. Het schreeuwen naar theater zoals bij melodrama
verandert in loop van 19e eeuw; stil zijn en kijken. Scheiding tussen publiek en toeschouwers is
scherp, toneel is autonome wereld. Publiek en toneel zijn gescheiden sferen.
In het verlengde daarvan: het theaterkunstwerk wordt autonoom kunstwerk, wat in eigen
domein in samenleving geplaatst kan worden.
Kunst als waarde op zich en niet als ingreep in dagelijks leven, dus niet direct politieke relevantie,
hooguit indirect.
Autonomie van de kunst wordt (vooral in burgerlijke kunstopvatting) sterk benadrukt.
Rond 1900 verandert dat (brede context):
Komst van film, realistische representatie van werkelijkheid. Realistischer dan wat er op het toneel te
zien is. Daarom gaat burgerlijk theater juist kunstmatigheid/theatraliteit (die geconstrueerde wereld)
benadrukken, omdat realisme zoals film dat kan toch niet gehaald kan worden.
De artistieke autonomie (idee van kunst als autonoom iets) leidt ertoe dat kunstenaars en
intellectuelen politiek-maatschappelijk irrelevant voelen. Het theater is té autonoom dus geen
maatschappelijke invloed meer.
Kunstenaars zoeken middelen om maatschappelijk isolement te doorbreken, willen weer
maatschappelijk relevant zijn. Zoeken hulp en vormentaal in nieuwe, moderne populaire media (e.g.
revue, massapers) en in volkscultuur (die dingen trokken wél publiek). Volkscultuur uit rurale
gebieden, waarvan werd gedacht dat er nog volksgemeenschap was. Wat ze vonden en dachten dat
echt zuiver volkscultuur was was veelal onzin.
Uitbreken WO1. Zoeken nieuwe relevantie voor kunst wordt gekoppeld aan politieke
ideologieën (kan zowel rechts als links). Kunst en werkelijkheid moeten weer op elkaar betrokken
raken. Voorbeeld:
Piscator en zn theater uit eerste helft 20 e eeuw (zie matching dag). Van frontsoldaat tot
commie en politiek theatermaker. Theater politiek relevant maken. Proletarisch theater, met
revue-achtig propagandatheater de straat op, communisme uitdragen. Overgenomen uit
Agit-Prop (agitation und propaganda) uit Sovjet-Unie. Agitatie opzwepend. Muziek kan
daarbij helpen. Piscator was betrokken bij agitprop. In publieke ruimte had je maar beperkte
middelen om theater te maken. Piscator wilde politiek relevant propagandatheater in meer
reguliere theatergebouwen opvoeren. Het Total Theater (feat. Walter Gropius) voor ideale
immersie/indoctrinatie. Bewegende speelvlakken, bewegend publiekstoelen, film
geprojecteerd. Overweldigende ervaring, publiek kan zich niet meer verweren tegen politieke
boodschap. Geweren uitdelen aan einde van theater en revolutie in Duitsland beginnen.
Bouw van Total Theater nooit gelukt. Piscatorbühne was wel gerealiseerd. Ensceneringen van
politieke theaterstukken. Ter viering van 10 e verjaardag Russische revolutie: opvoering
