Contextueel werken
1 Contextuele hulpverlening in de praktijk
De contextuele benadering (Nagy), verwijst naar dynamische verbondenheid van de mens met zijn
betekenisvolle relaties over verschillende generaties. Ieder mens maakt deel uit van een familiaal
netwerk van verhouding, waarin iedereen met iedereen verbonden is in een dynamisch balans van
geven en nemen. In deze menselijke relaties zijn vier dimensies te onderscheiden.
1.1 Feiten: eerste dimensie
Als we iemands levensverhaal willen begrijpen is het belangrijk is het belangrijk dat we eerst kijken
naar de feiten die het bestaan van de persoon beïnvloeden. Gaat hierbij ook om eerdere generaties,
want feiten uit het leven van de ouder hebben ook invloed op het kind.
Er kan onderscheid gemaakt tussen verdelend (er is niemand verantwoordelijk voor) en vergeldend
(door mensen onderling) onrecht.
1.2 Psychologie: tweede dimensie
Hoe hebben mensen feiten uit hun leven verwerkt? Welk gevolg hebben de feiten? Hoe voel jij je?
Vanuit de objectrelatietheorie wordt er gekeken naar deze dimensie
1.3 Interacties: derde dimensie
Hierin wordt er gekeken naar de interacties, de communicatiepatronen en de onderlinge
beïnvloeding tussen deze mensen.
1.4 Relationele ethiek: vierde dimensie
Om mensen te motiveren tot veranderen is deze dimensie nodig (2 e en 3e helpen om mensen te
begrijpen. Omdat mensen uiteindelijk te diepste bewogen worden door recht en rechtvaardigheid.
Het gaat hierbij erg om de balans van geven en nemen en loyaliteit.
2 Loyaliteit
2.1 Existentiële en verworden loyaliteit
De existentiële band tussen ouder en kind is onbreekbaar. Loyaliteit bestaat niet uit
machtsverhouding tussen ouder en kind. Ouders zijn hierbij wel verantwoordelijk voor het kind,
omdat zij het kind op de wereld hebben gezet. Wanneer de ouders hun kind je liefde etc. geven, dan
kunne de ouders ook de loyaliteit winnen, ook wel verworven loyaliteit genoemd. Bij adoptie is deze
loyaliteit gesplitst (existentiële bij biologische ouders).
2.2 Verticale en horizontale loyaliteit
Ouders en kinderen zijn verbonden verticale loyaliteit (asymmetrisch). Horizontale loyaliteit bestaat
uit gekozen relaties (symmetrisch, beide partijen dragen evenveel verantwoordelijkheid voor de
rechtvaardigheid van de balans).
Als men niet openlijk loyaal kan zijn tegenover de ouders omwille van een andere relatie of andere
ouder, spreken we van een loyaliteitsconflict.
1
, 2.4 Gespleten loyaliteit
Kinderen kunnen geklemd raken in de ergste vorm van loyaliteitsconflict: gespleten loyaliteit tussen
ouders. Kinderen moeten vaan één kant kiezen, terwijl ze tegenover beiden ouders loyaal willen zijn.
2.5 Onzichtbare loyaliteit
Loyaliteit wordt onzichtbaar wanneer men niet zichtbaar loyaal kan zijn.
3 Rechtvaardigheid en betrouwbaarheid in de balans van geven en
nemen
3.1 De balans van geven en nemen
Een rechtvaardige relatie is een relatie waarin er een evenwicht ontstaat tussen geven en nemen.
Het is belangrijk dat er door de ouder gezien wordt dat het kind ook iets teruggeeft. Een kind dat niet
gezien wordt in wat hij geeft, houdt daaraan een pijnlijk gevoel over van tekort schieten/
3.2 Opbouwen van destructief gerechtigd zijn: een onbetrouwbare wereld
Kinderen groeien vaak op in een onbetrouwbare wereld. Ouders zitten vaak in de knoei met zichzelf,
waardoor ze geen oog meer hebben voor hun kind. Wanneer een kind de ouderrol over neemt,
wordt dat parentificatie genoemd.
Wanneer de kinderen hun ouders helpen en ook de schuld krijgen van problemen, heet dat
destructieve parentificatie. Wanneer een kind moet voldoen aan hoog gestelde verwachtingen
zonder dat hierbij rekening wordt gehouden met de belangen van het kind, wordt dat destructieve
idealisatie genoemd.
Waar het kind geen betrouwbaarheid ontmoet in zijn relaties, wordt het destructief gerechtigd. Het
kind krijgt hierdoor het recht om anderen te wantrouwen en af te wijzen. Het zal erkenning claimen
bij anderen en daarmee zijn ouders sparen, die hem eigenlijk tekort hebben gedaan (roulerende
rekening). Het kan twee vormen aannemen:
- Niet kunnen geven
- Niet kunnen ontvangen
3.3 Legaat en delegaat
Het legaat is de ethische verplichting om het erfgoed dat men ontvangen heeft van de vorige
generaties, zodanig in zijn leven vorm te geven, dat het een constructieve bijdrage levert aan de
volgende generaties. Er is sprake van delegaat wanneer de ouders hun eigen belangrijk voorrang
geven tegen over het kind.
Bij legaat wordt er rekening gehouden met de belangen van het kind.
4. De hulpverlening
4.1 Erkenning
Als mensen elkaar mishandelen of onrecht aandoen, betekent dit dat ze vaak anderen de rekening
presenteren voor het onrecht dat hen aangedaan is. Ze willen alsnog dat recht door anderen
hetzelfde aan te doen. De eerste stap om uit dit spiraal te ontsnappen, is erkenning.
2
1 Contextuele hulpverlening in de praktijk
De contextuele benadering (Nagy), verwijst naar dynamische verbondenheid van de mens met zijn
betekenisvolle relaties over verschillende generaties. Ieder mens maakt deel uit van een familiaal
netwerk van verhouding, waarin iedereen met iedereen verbonden is in een dynamisch balans van
geven en nemen. In deze menselijke relaties zijn vier dimensies te onderscheiden.
1.1 Feiten: eerste dimensie
Als we iemands levensverhaal willen begrijpen is het belangrijk is het belangrijk dat we eerst kijken
naar de feiten die het bestaan van de persoon beïnvloeden. Gaat hierbij ook om eerdere generaties,
want feiten uit het leven van de ouder hebben ook invloed op het kind.
Er kan onderscheid gemaakt tussen verdelend (er is niemand verantwoordelijk voor) en vergeldend
(door mensen onderling) onrecht.
1.2 Psychologie: tweede dimensie
Hoe hebben mensen feiten uit hun leven verwerkt? Welk gevolg hebben de feiten? Hoe voel jij je?
Vanuit de objectrelatietheorie wordt er gekeken naar deze dimensie
1.3 Interacties: derde dimensie
Hierin wordt er gekeken naar de interacties, de communicatiepatronen en de onderlinge
beïnvloeding tussen deze mensen.
1.4 Relationele ethiek: vierde dimensie
Om mensen te motiveren tot veranderen is deze dimensie nodig (2 e en 3e helpen om mensen te
begrijpen. Omdat mensen uiteindelijk te diepste bewogen worden door recht en rechtvaardigheid.
Het gaat hierbij erg om de balans van geven en nemen en loyaliteit.
2 Loyaliteit
2.1 Existentiële en verworden loyaliteit
De existentiële band tussen ouder en kind is onbreekbaar. Loyaliteit bestaat niet uit
machtsverhouding tussen ouder en kind. Ouders zijn hierbij wel verantwoordelijk voor het kind,
omdat zij het kind op de wereld hebben gezet. Wanneer de ouders hun kind je liefde etc. geven, dan
kunne de ouders ook de loyaliteit winnen, ook wel verworven loyaliteit genoemd. Bij adoptie is deze
loyaliteit gesplitst (existentiële bij biologische ouders).
2.2 Verticale en horizontale loyaliteit
Ouders en kinderen zijn verbonden verticale loyaliteit (asymmetrisch). Horizontale loyaliteit bestaat
uit gekozen relaties (symmetrisch, beide partijen dragen evenveel verantwoordelijkheid voor de
rechtvaardigheid van de balans).
Als men niet openlijk loyaal kan zijn tegenover de ouders omwille van een andere relatie of andere
ouder, spreken we van een loyaliteitsconflict.
1
, 2.4 Gespleten loyaliteit
Kinderen kunnen geklemd raken in de ergste vorm van loyaliteitsconflict: gespleten loyaliteit tussen
ouders. Kinderen moeten vaan één kant kiezen, terwijl ze tegenover beiden ouders loyaal willen zijn.
2.5 Onzichtbare loyaliteit
Loyaliteit wordt onzichtbaar wanneer men niet zichtbaar loyaal kan zijn.
3 Rechtvaardigheid en betrouwbaarheid in de balans van geven en
nemen
3.1 De balans van geven en nemen
Een rechtvaardige relatie is een relatie waarin er een evenwicht ontstaat tussen geven en nemen.
Het is belangrijk dat er door de ouder gezien wordt dat het kind ook iets teruggeeft. Een kind dat niet
gezien wordt in wat hij geeft, houdt daaraan een pijnlijk gevoel over van tekort schieten/
3.2 Opbouwen van destructief gerechtigd zijn: een onbetrouwbare wereld
Kinderen groeien vaak op in een onbetrouwbare wereld. Ouders zitten vaak in de knoei met zichzelf,
waardoor ze geen oog meer hebben voor hun kind. Wanneer een kind de ouderrol over neemt,
wordt dat parentificatie genoemd.
Wanneer de kinderen hun ouders helpen en ook de schuld krijgen van problemen, heet dat
destructieve parentificatie. Wanneer een kind moet voldoen aan hoog gestelde verwachtingen
zonder dat hierbij rekening wordt gehouden met de belangen van het kind, wordt dat destructieve
idealisatie genoemd.
Waar het kind geen betrouwbaarheid ontmoet in zijn relaties, wordt het destructief gerechtigd. Het
kind krijgt hierdoor het recht om anderen te wantrouwen en af te wijzen. Het zal erkenning claimen
bij anderen en daarmee zijn ouders sparen, die hem eigenlijk tekort hebben gedaan (roulerende
rekening). Het kan twee vormen aannemen:
- Niet kunnen geven
- Niet kunnen ontvangen
3.3 Legaat en delegaat
Het legaat is de ethische verplichting om het erfgoed dat men ontvangen heeft van de vorige
generaties, zodanig in zijn leven vorm te geven, dat het een constructieve bijdrage levert aan de
volgende generaties. Er is sprake van delegaat wanneer de ouders hun eigen belangrijk voorrang
geven tegen over het kind.
Bij legaat wordt er rekening gehouden met de belangen van het kind.
4. De hulpverlening
4.1 Erkenning
Als mensen elkaar mishandelen of onrecht aandoen, betekent dit dat ze vaak anderen de rekening
presenteren voor het onrecht dat hen aangedaan is. Ze willen alsnog dat recht door anderen
hetzelfde aan te doen. De eerste stap om uit dit spiraal te ontsnappen, is erkenning.
2
