de wereld – inleiding
[18598]
NATUUR & TECHNIEK
,Inhoudsopgave
Oriëntatie op jezelf en de wereld – inleiding............................................................................................................1
[18598]......................................................................................................................................................................1
NATUUR & TECHNIEK................................................................................................................................................1
1. Planten...................................................................................................................................................................7
Kerndoel 40..........................................................................................................................................................7
Kerndoel 41...........................................................................................................................................................7
1.1 Indeling van het plantenrijk............................................................................................................................7
1.1.1 De groene wereld van de planten............................................................................................................7
Vijf hoofdgroepen plantenrijk...........................................................................................................................7
1.1.2 Wieren (algen)..........................................................................................................................................7
1.1.3 Mossen.....................................................................................................................................................8
1.1.4 Paardenstaarten.......................................................................................................................................8
1.1.5 Varens.......................................................................................................................................................8
1.1.6 Zaadplanten..............................................................................................................................................8
1.2 De bouw van zaadplanten...............................................................................................................................9
1.2.1 Wat heeft een plant nodig om te groeien?..............................................................................................9
1.2.2 De bouw en functie van bladeren............................................................................................................9
1.2.3 De bouw en functie van wortels............................................................................................................10
1.2.4 De bouw en functie van stengels...........................................................................................................10
1.2.5 Bomen....................................................................................................................................................10
1.2.6 Bescherming...........................................................................................................................................11
1.3 De voortplanting van bloemplanten............................................................................................................11
1.3.1 Geslachtelijke en ongeslachtelijke voortplanting..................................................................................11
1.3.2 Bollen, knollen en uitlopers...................................................................................................................11
1.3.3 De bouw en functie van bloemen..........................................................................................................12
1.3.4 Bestuiving...............................................................................................................................................12
1.3.5 Bevruchting............................................................................................................................................13
1.3.6 Zaadverspreiding....................................................................................................................................13
1.4 Seizoensverschijnselen..................................................................................................................................14
1.4.2. Lente......................................................................................................................................................14
1.4.3 Zomer.....................................................................................................................................................14
1.4.4 Herfst......................................................................................................................................................14
1.4.5 Winter.....................................................................................................................................................15
1.5 Schimmels en paddenstoelen.......................................................................................................................15
1.5.1 Het schimmelrijk.....................................................................................................................................15
1.5.2 De voedingswijze van schimmels...........................................................................................................15
1.5.3 De levenscyclus van een paddenstoel....................................................................................................15
2
, Oefenopgaven.....................................................................................................................................................17
2. Dieren Kerndoel 40..............................................................................................................................................17
Kerndoel 41.........................................................................................................................................................17
2.1 Indeling van het dierenrijk............................................................................................................................17
2.1.1 Kenmerken.............................................................................................................................................17
2.1.2 Ongewervelde dieren.............................................................................................................................18
2.1.3 Gewervelde dieren.................................................................................................................................18
2.2 Aanpassingen aan de primaire levensbehoeften..........................................................................................21
2.2.1 Primaire levensbehoeften......................................................................................................................21
2.2.2 Aanpassingen om voedsel te verkrijgen................................................................................................21
2.2.3 Aanpassingen om gevaar te vermijden..................................................................................................21
2.2.4 Aanpassingen om een partner te bemachtigen.....................................................................................22
2.2.5 Natuurlijke selectie.................................................................................................................................22
2.2.6 Sociaal gedrag.........................................................................................................................................22
2.3 Aanpassingen aan de winter........................................................................................................................22
2.3.2 Migratie..................................................................................................................................................22
2.3.3 Lichamelijke veranderingen en gedragingen.........................................................................................22
2.4 Aanpassingen aan de omgeving....................................................................................................................23
2.4.1 Het leven in het water............................................................................................................................23
2.4.2 Het leven op het land.............................................................................................................................23
2.4.3 Het leven in de lucht..............................................................................................................................23
2.4.4 Warm- en koudbloedige dieren.............................................................................................................24
2.5 Voortplanting................................................................................................................................................24
2.5.1 Geslachtelijke en ongeslachtelijke voortplanting..................................................................................24
2.5.2 Eierleggend en levendbarend................................................................................................................25
2.5.3 Gedaanteverwisseling bij insecten.........................................................................................................25
2.5.4 Gedaanteverwisseling bij amfibieën......................................................................................................25
Oefenopgaven.....................................................................................................................................................25
3. Eigen lichaam en gezond gedrag.........................................................................................................................26
Kerndoel 41.........................................................................................................................................................26
Kerndoel 34.........................................................................................................................................................26
3.1 Waarneming..................................................................................................................................................26
3.1.2 De samenwerking tussen zintuigen, hersenen en spieren....................................................................26
3.1.3 De belangrijkste zintuigen......................................................................................................................27
Prikkel..............................................................................................................................................................28
Orgaan.............................................................................................................................................................28
3.2 Stevigheid en beweging................................................................................................................................28
3.2.1 De draagbalken van je lichaam..............................................................................................................28
3
, 3.2.2 Bescherming van vitale organen............................................................................................................28
3.2.3 Beweging van je armen en benen..........................................................................................................29
3.2.4 Vergelijking met het skelet van andere zoogdieren..............................................................................29
3.3 Spijsvertering en voeding..............................................................................................................................29
3.3.1 Spijsvertering..........................................................................................................................................29
3.3.2 Voedingsstoffen......................................................................................................................................30
3.3.3 Voeding en gezondheid..........................................................................................................................31
3.4 Ademhaling en bloedsomloop.....................................................................................................................32
3.4.1 Het ademhalingsstelsel..........................................................................................................................32
3.4.2 Het bloedvatenstelsel.............................................................................................................................33
3.4.3 Vereende krachten.................................................................................................................................33
3.4.4 Inspanning en rust..................................................................................................................................33
3.5 Afweer en gezondheid.................................................................................................................................34
3.5.1 Afweersysteem......................................................................................................................................34
3.5.2 Ziekte......................................................................................................................................................35
3.5.3 Vaccinatie...............................................................................................................................................35
3.5.4 Allergie....................................................................................................................................................35
3.6 Voortplanting en seksualiteit........................................................................................................................35
3.6.1 Vraag en antwoord voortplanting en seks.............................................................................................35
3.6.2 Seksuele ontwikkeling............................................................................................................................36
3.6.3 Erfelijkheid..............................................................................................................................................37
4. Ecologie en milieu...............................................................................................................................................37
Kerndoel 40.........................................................................................................................................................37
Kerndoel 39.........................................................................................................................................................37
4.1 Samenhang in ecosystemen..........................................................................................................................38
4.1.1 Wat is een ecosysteem?.........................................................................................................................38
4.1.2 Voedselrelaties in een ecosysteem........................................................................................................38
4.1.3 De energiestroom in een ecosysteem....................................................................................................39
4.1.4 De voedselkringloop...............................................................................................................................39
4.2 Ecosystemen in verandering.........................................................................................................................39
4.2.1 De dynamiek van een ecosysteem.........................................................................................................39
4.2.2 Veranderingen in een populatie............................................................................................................39
4.2.3 Successie.................................................................................................................................................40
4.3 Menselijke invloeden op ecosystemen........................................................................................................40
4.3.1 De wisselwerking tussen mensen en hun omgeving.............................................................................40
4.3.2 Milieuproblemen....................................................................................................................................40
4.3.3 Klimaatverandering................................................................................................................................41
4.3.4 Duurzame ontwikkeling.........................................................................................................................41
4