Lotje Gommers
Collegejaar 2018-2019
De Gezonde Mond – micro tentamen
Inhoudsopgave
Biochemie .................................................................................................................................................................2
Speeksel en speekselklieren..................................................................................................................................2
Zuren, buffering, pellicle.....................................................................................................................................10
Afweer en speeksel .............................................................................................................................................17
Smaak .................................................................................................................................................................20
Speeksel en mucinen ..........................................................................................................................................24
Speeksel en wondheling .....................................................................................................................................29
Celbiologie ..............................................................................................................................................................32
Oral tissues .........................................................................................................................................................32
Dentin pulp complex and regeneration ..............................................................................................................38
Parodontium ...........................................................................................................................................................45
, Lotje Gommers
Collegejaar 2018-2019
Biochemie
Speeksel en speekselklieren
De gezonde mond en speeksel zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. We maken een liter tot 1,5
liter speeksel per dag. Afweersystemen in speeksel zijn heel erg belangrijk, het maakt onderdeel uit
van de beschermende rol van speeksel. Zonder speeksel veel sneller last van ontstekingen enz. die
veroorzaakt worden door de miljoenen micro-organismen in onze mond.
Bicarbonaat en fosfaat à hele belangrijke rol bij zuur
neutralisatie
Amylase à belangrijke rol bij afbraak van zetmeel
Lipase à belangrijke rol bij afbraak van vetten
Geen speeksel à al deze functies vallen weg
Stress à drogere mond (tijdelijk)
Chronisch te kort aan speeksel: 1 miljoen mensen in Nederland
Nadelen: praten, slikken, eten, slapen, verteren, sneller
ontstekingen
Kortom: speeksel van cruciaal belang voor een goede
mondgezondheid
3 grote bronnen van speekselproductie: de 3 grote speekselklieren
- Glandula Parotis (oorspeekselklier)
- Glandula Submandibularis (onderkaakspeekselklier)
- Glandula Sublingualis (onder de tong)
Afvoergangen
- Lange afvoergang Parotis (Stenson ducts)
- Submandibularis (Wharton ducts) loopt tegen zwaartekracht in
- Sublingualis (Ducts van Rivinus)
Naast de 3 grote speekselklieren heb je honderden kleine speekselklieren. Als je rookt vernauwen je
bloedvaten, speekselklieren goed waar te nemen.
- Palatinale speekselklieren (zacht palatum)
- Totaal 450-750 kleine speekselkliertjes: lip, tong, buccaal, palatinaal
, Lotje Gommers
Collegejaar 2018-2019
Bouw van speekselklier
Opgebouwd uit sereuze en muceuze acini (acinus = speekselkliercel). Zodra ze speeksel hebben
gevormd wordt het opgeslagen in een holte.
Sereuze cellen produceren vooral water in speeksel.
Muceuze cellen produceren vooral stropen en eiwitten in speeksel. De celkern is iets platter.
Glandula Parotis
Oorspeekselklier
Bevat sereuze acini
Rond georganiseerde cellen
Speeksel loopt in lumen
Het bevat geen slijmstoffen (mucinen)
Dun, waterig, helder à logisch want
bestaat vooral uit sereuze acini, die
vooral water produceren
Glandula Sublingualis
Onder de tong
Muceuze cellen
Veel lichter, celkernen aan de rand van de cel
Stroperig en slijmerig speeksel
Glandula Submandibularis
Onderkaakspeekselklier
Gemengd: zowel muceuze (10%) als sereuze (90%) cellen
Sereuze cellen: halvemaanvormige cellen (bij fixatie)
Als we een stukje weefsel afnemen en gaan fixeren voor
microscopie à eiwitten (mucinen) trekken heel sterk water aan
à muceuze cellen zwellen op, duwen sereuze cellen naar buiten
à lijkt net of sereuze cellen buiten het klierbesje komen
, Lotje Gommers
Collegejaar 2018-2019
Myoepitheel cellen
Soort spiercellen om speekselklier heen
Functie: helpen speekselklier om zichzelf leeg te drukken, ondersteunende rol
Elk kliertje maakt eigen soort eiwitten aan op basis van de samenstelling van cellen en aansturing
Het opvangen van speeksel
Lashley cup leg je over uitgang van de
speekselklier heen (parotis speeksel
opvangen). Met slangetje zuig je hem vast
aan het oppervlak. Via het gaatje stroom
het speeksel het buisje in zodat het
opgevangen kan worden.
Bitje wat tegen het palatum gedrukt kan worden à palatinaal speeksel in buis
terecht.
Bitje voor mondbodem à speeksel van submandibularis en sublingualis apart
opgevangen kan worden.
Palatinaal/sublinguale speeksel à heel muceus, slijmerig
Inkt toevoegen aan speeksel
SL-speeksel: blijft erop liggen à barrièrefunctie = belangrijke rol bij
bescherming gebit
Par-speeksel: goed mengen
Samenstelling van mondvloeistof
Slaap: weinig aanmaak speeksel
1 ml in je mond à slikreflex
Mondvloeistoffen: meer dan alleen speeksel
- Speekselklieren
- Serum, creviculaire vloeistof
- Bacteriën
- Epitheelcellen
Water = het belangrijkste product in speeksel
Secretie van speeksel: watertransport uit het lichaam (interstitium)
Regulatie van speeksel secretie: signalen van het brein naar de speekselklier
Goed watermanagement nodig
Collegejaar 2018-2019
De Gezonde Mond – micro tentamen
Inhoudsopgave
Biochemie .................................................................................................................................................................2
Speeksel en speekselklieren..................................................................................................................................2
Zuren, buffering, pellicle.....................................................................................................................................10
Afweer en speeksel .............................................................................................................................................17
Smaak .................................................................................................................................................................20
Speeksel en mucinen ..........................................................................................................................................24
Speeksel en wondheling .....................................................................................................................................29
Celbiologie ..............................................................................................................................................................32
Oral tissues .........................................................................................................................................................32
Dentin pulp complex and regeneration ..............................................................................................................38
Parodontium ...........................................................................................................................................................45
, Lotje Gommers
Collegejaar 2018-2019
Biochemie
Speeksel en speekselklieren
De gezonde mond en speeksel zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. We maken een liter tot 1,5
liter speeksel per dag. Afweersystemen in speeksel zijn heel erg belangrijk, het maakt onderdeel uit
van de beschermende rol van speeksel. Zonder speeksel veel sneller last van ontstekingen enz. die
veroorzaakt worden door de miljoenen micro-organismen in onze mond.
Bicarbonaat en fosfaat à hele belangrijke rol bij zuur
neutralisatie
Amylase à belangrijke rol bij afbraak van zetmeel
Lipase à belangrijke rol bij afbraak van vetten
Geen speeksel à al deze functies vallen weg
Stress à drogere mond (tijdelijk)
Chronisch te kort aan speeksel: 1 miljoen mensen in Nederland
Nadelen: praten, slikken, eten, slapen, verteren, sneller
ontstekingen
Kortom: speeksel van cruciaal belang voor een goede
mondgezondheid
3 grote bronnen van speekselproductie: de 3 grote speekselklieren
- Glandula Parotis (oorspeekselklier)
- Glandula Submandibularis (onderkaakspeekselklier)
- Glandula Sublingualis (onder de tong)
Afvoergangen
- Lange afvoergang Parotis (Stenson ducts)
- Submandibularis (Wharton ducts) loopt tegen zwaartekracht in
- Sublingualis (Ducts van Rivinus)
Naast de 3 grote speekselklieren heb je honderden kleine speekselklieren. Als je rookt vernauwen je
bloedvaten, speekselklieren goed waar te nemen.
- Palatinale speekselklieren (zacht palatum)
- Totaal 450-750 kleine speekselkliertjes: lip, tong, buccaal, palatinaal
, Lotje Gommers
Collegejaar 2018-2019
Bouw van speekselklier
Opgebouwd uit sereuze en muceuze acini (acinus = speekselkliercel). Zodra ze speeksel hebben
gevormd wordt het opgeslagen in een holte.
Sereuze cellen produceren vooral water in speeksel.
Muceuze cellen produceren vooral stropen en eiwitten in speeksel. De celkern is iets platter.
Glandula Parotis
Oorspeekselklier
Bevat sereuze acini
Rond georganiseerde cellen
Speeksel loopt in lumen
Het bevat geen slijmstoffen (mucinen)
Dun, waterig, helder à logisch want
bestaat vooral uit sereuze acini, die
vooral water produceren
Glandula Sublingualis
Onder de tong
Muceuze cellen
Veel lichter, celkernen aan de rand van de cel
Stroperig en slijmerig speeksel
Glandula Submandibularis
Onderkaakspeekselklier
Gemengd: zowel muceuze (10%) als sereuze (90%) cellen
Sereuze cellen: halvemaanvormige cellen (bij fixatie)
Als we een stukje weefsel afnemen en gaan fixeren voor
microscopie à eiwitten (mucinen) trekken heel sterk water aan
à muceuze cellen zwellen op, duwen sereuze cellen naar buiten
à lijkt net of sereuze cellen buiten het klierbesje komen
, Lotje Gommers
Collegejaar 2018-2019
Myoepitheel cellen
Soort spiercellen om speekselklier heen
Functie: helpen speekselklier om zichzelf leeg te drukken, ondersteunende rol
Elk kliertje maakt eigen soort eiwitten aan op basis van de samenstelling van cellen en aansturing
Het opvangen van speeksel
Lashley cup leg je over uitgang van de
speekselklier heen (parotis speeksel
opvangen). Met slangetje zuig je hem vast
aan het oppervlak. Via het gaatje stroom
het speeksel het buisje in zodat het
opgevangen kan worden.
Bitje wat tegen het palatum gedrukt kan worden à palatinaal speeksel in buis
terecht.
Bitje voor mondbodem à speeksel van submandibularis en sublingualis apart
opgevangen kan worden.
Palatinaal/sublinguale speeksel à heel muceus, slijmerig
Inkt toevoegen aan speeksel
SL-speeksel: blijft erop liggen à barrièrefunctie = belangrijke rol bij
bescherming gebit
Par-speeksel: goed mengen
Samenstelling van mondvloeistof
Slaap: weinig aanmaak speeksel
1 ml in je mond à slikreflex
Mondvloeistoffen: meer dan alleen speeksel
- Speekselklieren
- Serum, creviculaire vloeistof
- Bacteriën
- Epitheelcellen
Water = het belangrijkste product in speeksel
Secretie van speeksel: watertransport uit het lichaam (interstitium)
Regulatie van speeksel secretie: signalen van het brein naar de speekselklier
Goed watermanagement nodig
