Samenvatting Nutrition & Fysiologie blok 2.2 - ALLES

Voeding en fysiologie
HC 1 t/m 6
Blok 2.2

,Nutrition HC + WC1
Legt uit in hoeverre de energiebehoefte is verhoogd
tijdens zwangerschap en lactatie
Waarom is goede voeding belangrijk:
 Zowel over- als ondervoeding (gewicht) van de moeder kan de groei en gezondheid van een kind
in de baarmoeder belemmeren
o De minst risicovolle zwangerschappen van de moeder met een BMI tussen 18,5-25,0
o Voedingstekorten gedurende de kritische periode van de ontwikkeling van bijvoorbeeld
de pancreas, kunnen leiden tot (in het geval van de pancreas) een verminderd aantal
bètacellen in de pancreas. Dit zou kunnen leiden tot een te lage productie van insuline
om bloedglucosegehaltes later te normaliseren  uitputting van de bètacellen.
 Verband tussen laag geboortegewicht en groter risico op optreden van ziekten op latere leeftijd
(hypertensie, diabetes mellitus type 2, hart- en vaatziekten)
o Een kind dat te vroeg geboren wordt of een te laag geboortegewicht heeft, heeft meer
kans op gezondheidsproblemen. Hoe korter de zwangerschap heeft geduurd, hoe
onrijper alle organen van het kind zijn. Dit kan bij de geboorte onder meer leiden tot
problemen met de ademhaling, de bloedsomloop en de zuurstofvoorziening in de
hersenen en andere vitale organen. Bij een belemmerde groei in de baarmoeder kan het
kindje ook een lager gewicht hebben dan je zou verwachten op basis van
zwangerschapsduur.
 Voeding kan ook invloed hebben op een lager of juist hoger risico op geboorteafwijkingen
 Voeding kan van invloed zijn op de fertiliteit van mensen die zwanger willen worden
o Over- en ondergewicht worden geassocieerd met onvruchtbaarheid.
o Alcohol is slecht voor de zaadcellen. Als vrouw zijnde, geen wijn drinken als je zwanger
bent

Zwangerschap: niet alleen tijdens, maar ook voor en tijdens lactatie 
Heel veel voedingsstoffen zijn belangrijk in de eerste weken van de
zwangerschap  aanleg vitale organen

Voor de zwangerschap:
 Ondergewicht: hoger risico op het krijgen van een kind met een laag geboortegewicht. Ook
worden premature kinderen vaker geboren bij vrouwen met ondergewicht.
 Overgewicht: zowel mannen als vrouwen minder vruchtbaar
o Mannen: aantal zaadcellen wordt minder naar mate het overgewicht erger wordt
o Overgewicht kan zorgen voor veranderingen in de hormoonhuishouding, waardoor de
functie van de eierstokken verstoord raakt (verstoort de eierstokhormoonproductie)
o Verstoord glucosemetabolisme  leidt tot hogere insulinelevels, dit kan ertoe leiden dat
de eiblaasjes minder goed groeien
 Obesitas: meer kans op het krijgen van een miskraam, meer kans op zwangerschapsdiabetes,
hoge bloeddruk en pre-eclampsie: situatie waarbij de bloeddruk omhoog gaat  vrouw moet
urine inleveren, daarna gaan ze kijken of er eiwitten in de urine zitten  geen goed teken. Kan
uitmonden in eclampsie  vrouw kan haar eigen organen gaan beschadigen. In het ergste geval:
dood van de moeder.
 Kinderen van vrouwen met obesitas worden vaak na 42 weken geboren en zijn groot. Obesitas
verdubbelt het risico op neurale buis defecten.
o Kans op kind met hoog geboortegewicht  complicaties als: moeilijke bevalling,
keizersnede en geboortetrauma.

, o Kans op een kind met een te laag geboortegewicht
 Overgewicht kan een effect hebben op de werking van de placenta. Wanneer de
placenta minder goed werkt, dan is er juist meer kans op een kind met een laag
geboortegewicht en/of complicaties.
 Functie placenta: voedingsstoffen doorgeven aan het kind. Wanneer dit
niet goed gebeurt, groeit het kind niet goed genoeg.

Energiebehoefte gedurende de zwangerschap
 Er is niet alleen sprake van weefselaanmaak, maar ook extra energie voor andere processen, als:
verhoogde hartslag, verhoogd energieverbruik in rust (processen kosten meer energie), aanmaak
vetopslag  ongeveer 1,5 MJ/dag.
De totale schatting door de Gezondheidsraad: 360 kcal/dag
o Wat vrouwen doen als ze zwanger zijn: ze gaan over het algemeen wat minder bewegen.
Daarom is de 360 kcal/dag wellicht iets aan de hoge kant
 De behoefte is niet gelijkmatig verdeeld over de gehele zwangerschap. In het derde trimester is
de behoefte het grootst (2,6 MJ).
 Slide 8: berekening van de Gezondheidsraad. Wanneer je het bij zwangere vrouwen gaat meten,
dan komen ze uit op 1,2 MJ/dag  komt doordat vrouwen minder bewegen
o Gemeten extra energiebehoefte: 290 kcal/dag
o Zwangerschap duurt officieel 40 weken. Het energieverbruik neemt naar behoefte toe,
de baby gaat steeds harder groeien.

Gewichtsontwikkeling van de foetus:
Gemiddeld genomen: hoe meer cellen, hoe sneller
de deling. Het gewicht gaat dus steeds sneller
omhoog, naar mate het kind groeit.




Ideale gewichtstoename tijdens zwangerschap:
Voor vrouwen met een gezond BMI: aangeraden om tussen de 11,5
en 16,0 kg aan te komen (zie tabel)
 Niet te weinig toename in gewicht: kans op laag geboortegewicht
 Niet te veel toename in gewicht: vergroot risico op complicaties tijdens en na de zwangerschap
 Wanneer het lichaamsgewicht van de moeder binnen deze grenzen toeneemt, is de kans op
complicaties verminderd. Het is gemakkelijker om weer op het oude gewicht te raken, en het
verlaagt het risico op obesitas bij het kind.
Voor vrouwen met een gezond gewicht: mooi als de gewichtstoename maximaal 20% is.
Stel: vrouw, 70kg, BMI: 23. Hoeveel zou het mooi zijn als ze aankomt: 70x0,2= 14kg.

Afvallen tijdens de zwangerschap is niet aan te bevelen. Kans op een tekort aan voedingsstoffen
neemt toe + verhoogde afbraak van lichaamsvet + productie van ketonen die zorgen voor verzuring
en schadelijk kunnen zijn voor de foetus.
 Vetweefsel afgebroken: toxische stoffen die daarin opgeslagen liggen komen vrij, kunnen
schadelijk zijn voor de baby.
Gemiddelde gewichtstoename tijdens zwangerschap 

, Ontwikkeling van de foetus:
 1e trimester: aanleg vitale organen
 2e trimester: verdere ontwikkeling vitale organen
 3e trimester: groei foetus en aanleg vetreserve bij moeder
Conclusie: een optimale voedingstoestand van de moeder is
gewenst, ook haar reserves worden aangesproken. Bij een minder
goede voedingstoestand worden na de reserves, voedingsstoffen
onttrokken aan de weefsels van de moeder.

Kritische perioden: tijden van intensieve ontwikkeling en snelle celdeling. Het woord
kritisch wordt gebruikt omdat het aangeeft dat die activiteiten alleen op die momenten
kunnen gebeuren. De ontwikkelingen in de kritische perioden hebben onomkeerbare
effecten op latere ontwikkelingsstadia.
Aanleg van het centrale zenuwstelsel begint vrij meteen. Hiervoor is extra foliumzuur
nodig. Wanneer hier iets misgaat in de ontwikkeling, is dit later niet meer goed te
maken binnen het orgaan  resulteert in een afwijking.
Voor de stippellijn (kritische periode): als er iets gebeurt in het orgaan, zal het niet meer
goed worden.
Na de stippellijn: wanneer het erna gebeurd, dan kan dat later nog rechtgetrokken
worden.

Tijdens de zwangerschap:
 Meer aanmaak bloed: ijzer, foliumzuur, vit. B12.  bloedvolume stijgt
 Weefselaanmaak en DNA repliceren: foliumzuur, vit. B12, eiwit, vitamine A (voor
celdifferentiatie) en zink (DNA en RNA-synthese)
 Verhoogd eiwitmetabolisme: vit. B6 (aanmaak niet-essentiële aminozuren)
 Bescherming tegen oxidatieve schade + verbetering opname ijzer: vit. C
 Verhoogde energiestofwisseling (basaalmetabolisme): meer B-vitamines
 Ontwikkeling van het bot van de foetus: vit. D en calcium

Je kent en onderbouwt voedingsadviezen en
voedselveiligheidsadviezen voor zwangere en
lacterende vrouwen
Voedingsstoffen ‘at risk’: groot deel van de vrouwen kan hier een tekort aan hebben
 Vit. D: voor zwangere vrouwen geldt een suppletieadvies, voor lacterende vrouwen niet
 IJzer: de helft van de vrouwen heeft aan het eind van de zwangerschap een te lage ijzerstatus
 Foliumzuur
 Vit. B6

Voor ontwikkeling van bot in foetus:
De adviezen voor een vit. D-supplement:
 Kinderen van 0-4jr: 10mcg/dag
 Zwangere vrouwen: 10mcg/dag
 Vrouwen tussen 50-70jr: 10mcg/dag
 Iedereen met donkere huidskleur of onvoldoende zonlichtblootstelling: 10mcg/dag
 Iedereen vanaf 70jr: 20mcg/dag

Voedingsadviezen voor tijdens de zwangerschap:
 Foliumzuur: 400mcg synthetisch foliumzuur voor de conceptie tot (minimaal) 8 weken na de
conceptie. Als de vrouw zwanger is, is de ADH 400mcg foliumzuur uit de voeding (i.p.v. 300mcg)