Samenvatting van de gehele reader 'Inleiding Pedagogiek' op de Radboud

Inleiding pedagogiek literatuur van de reader

1. Wat is opvoeding?

1.1 Opvoeding en pedagogiek
Pedagogiek = de leer van de opvoeding, wetenschap van het begeleiden van kinderen tot aan de
volwassenheid
 Opvoeding: een proces waarin een volwassenen wordt geholpen en begeleid tot aan het
punt waarop hij of zij de regie over het leven zelf kan overnemen
 Doel van opvoeding is de volwassenheid > onafhankelijkheid t.o.v de opvoeders
 Opvoeding staat altijd in dienst van de ontwikkeling van een individu en het leren aanpassen
aan de samenleving
 Bij de opvoeding is er sprake van asymmetrische relatie tussen de persoon die opgevoed
wordt en de opvoeder
 Zelfopvoeding: samenleving zijn voortdurend onderhevig aan verandering, en daarom zal
ieder lid zich steeds moeten blijven aanpassen
Richtingen pedagogiek
1. Klinische pedagogiek: onderzoek naar opvoedingsprocessen in het algemeen en sociale,
culturele en economische factoren die invloed hebben
2. Orthopedagogiek: onderzoek van de hulpverlening aan kinderen die van het gemiddelde
afwijken en de opvoedsituatie
3. Onderwijskunde: alle vormen van scholing en schoolsystemen
4. Sociale pedagogiek: sociale omstandigheden beoordeelt aan de hand van pedagogische
maatstaven
5. Wijsgerig-historische pedagogiek: opvoedingswetenschap in het algemeen, meer theoretisch
6. Transculturele pedagogiek: onderzoek naar opvoeding van kinderen die in een andere
cultuur wonen dan in het land van oorsprong
Co- evolutie: de opvoeding (als omgevingsfactor) neemt een deel over van de functie van de
baarmoeder > de hersenen zich mede vormen naar het opvoedingsklimaat

1.1.1 Autonomie
Persoonlijkheidsontwikkeling: kinderen worden begeleid tot het uitgroeien tot een uniek individu dat
van anderen te onderscheiden is
 Er wordt rekening gehouden met de groeiende autonomie van het kind en het wordt ook
gestimuleerd door de opvoeders
Opvoeders onderscheiden zich
1. Conservatieve materialisten: behulpzaamheid belangrijk vinden, goede banen en inkomsten
2. Doeners: primaire deugden en goede manieren, kinderen dapper, trots en zelfstandig
3. Sociale idealisten: ontwikkelen van sociale eigenschappen
4. Onopvallende conservisten: eerlijkheid en bevordering van gezondheid
5. Gematigde hedonisten: levensvreugde, optimisme, humor, oog voor medemens

1.1.2 Geschiedenis
Huisarbeid, extended families: met inwonende grootouders
Onderwijs: geen schoollokalen, maar vertrek
Na de industriële revolutie:
 nieuwe uitvindingen (dynamo) > onderwijs massaal klassikaal gegeven, klassen gemakkelijker
onder controle te houden als alle kinderen op hetzelfde moment met dezelfde stof bezig
waren.
 Extended families verdwenen, gezinnen verbrokkeld > ouders in fabrieken werkten
 Verzet tegen kinderarbeid
 1874: Kinderwet van Van Houten: verbod kinderen tot 12 jaar tot arbeid

,  19e eeuw: opvoedingsvisie > materialistisch en kapitalistisch
 Victoriaanse denken: opvoeding > autoritair, streng en dominant
 Industrialisatie: sociale controle viel weg > ouders grote keuzevrijheid mbt opvoeding

 Opvoedingsondersteuning: verzamelnaam voor interventies en activiteiten die als doel
hebben de opvoedingscompetentie van opvoeders te vergroten

1.1.3 Pedagogische programma’s
1. STEP – programma: rollenspellen, ondogmatisch opvoeden > geen gedragsvoorschriften voor het
handelen van de opvoeder als het kind bijv schreeuwt.
2. SESK – programma: hecht veel waarde aan de rechten van het kind, conflictsituaties in groepen
geanalyseerd en oplossingen gezocht door de theorie en ervaringen
3. Triple- P- programma: meer sturend, hoe opvoeders hun kinderen op een positieve wijze kunnen
begeleiden >
 Het zorgen voor een veilige en stimuleren omgeving
 Het creëren van een positieve leeromgeving
 Het leren hoe ouders het beste op ongewenst gedrag kunnen reageren
Nature-nurture kwestie: is het karakter van het kind biologisch bepaald (nature) of door opvoeding
(nurture)
 Het aantal kinderen ook een rol, nature relativeert het perfecte nurture
 Opvoeding en ervaringen die het kind opdoet hebben effect op het brein > het brein heeft
effect op de mogelijkheden en beperkingen van het kind om ervaringen op te doen

Visies:
Langeveld
 Opvoedingswetenschap als een analyse van een beschrijving van de
opvoedingsverschijnselen
 Fenomenologische benadering: richt op gebeurtenissen zoals deze worden beleefd
 Subjectieve waarneming van de opvoeder staat centraal, niet de fysische, objectieve
 In de voorschoolse periode is er geen opvoeding, alleen gewenning of voorbereidende
opvoeding
 Opvoeding is het bewust uitoefenen van invloeden die het kind helpen mondig te worden
 Opvoeding ontstaat uit de omgang met de opvoedeling:
 Het kind kan in deze omgang mensenkennis en kennis van sociale verhoudingen
opdoen:‘pedagogisch gepreformeerd veld’  later omgaan in de daadwerkelijke opvoeding
 Opvoeder blijkt gezag  een noodzakelijke voorwaarde voor de opvoeding
 Doordat de opvoeder gezag uitoefent, erkent het kind dat het van deze persoon zaken
kan/moet leren

Brezinka
 Accent op interindividuele verschillen in niveau, capaciteit, sociale ontwikkeling en moraliteit
 Opvoeding stimuleert de verschillen in zelfstandigheid en mondigheid
 Andragogiek: het helpen en begeleiden van volwassenen meet als doel hun welzijnssituatie
te verbeteren
 Alles draait om de intentie van de opvoeder, opvoedeling is van ondergeschikt belang
 Metatheorie: bestaat uit de opvoedingswetenschap waarbij hypothesen worden getoetst,
naast de filosofie van de opvoeding waarbij gereflecteerd dient te worden over de fundering
van normen en de praktische pedagogiek



Litt

,  Fenomenologische pedagoog > beschrijft alles wat waarneembaar is
 Onderzoeken of in een opvoedingssituatie meer sturend of kindvolgend gehandeld wordt
 Fuhren of Wachsenlassen:
 Wachsenlassen: waarschuwen voor het gevaar dat kan schuilen in het uitoefenen van macht
 Fuhren: ideaal menstype vormen > strak leiding geven
 Als een pool wegvalt van de Fuhren of Wachsenlassen is ook de opvoedingsrelatie
verdwenen

Montessori
 In de gevoelige periode moet de opvoedeling zaken aangeraakt krijgen waarmee hij zich kan
ontwikkelen
 Kindvolgende theorie en responsieve theorie: opvoeder beantwoordt aan de behoefte van
de opvoedeling
 Observeren en gehoor geven aan de behoefte is de primaire taak van de opvoeder
 In de puberteit komt de jongere steeds meer naast de opvoeder  relatie wordt
symmetrischer

Herbart
 Grondlegger van de pedagogiek als academische discipline
 Bildsamkeit: het aanspreekbaar zijn voor veranderingen en de mogelijkheid hebben om zelf
te kunnen veranderen
 Opvoeden is inleiden in een zinvolle wereld die de opvoedeling aanspreekt en dat hij of zij
zich opgeroepen voelt tot zelfverwenlijking

Rousseau
 Volwassene wil de onvolwassenen helpen om zichzelf te leren bepalen, zodat dat deze zijn
objectieve machten voor inzet
 Perinatale factoren kunnen worden geëlimineerd door de werkzaamheid van de sociale en
familiale factoren

Imelman
 Pedagogische atmosfeer, gevoel van vertrouwen en geborgenheid zorgen ervoor dat de
opvoeding slaagt
 Persoonlijkheidsleer  onderzoekt welke persoonlijke eigenschappen van belang zijn om
een goede opvoeder te kunnen zijn
 Appellerend-normatieve pedagogiek: dicteert niet wat er gedaan moet worden, maar geeft
alleen maatstaven
 De samenleving heeft de plicht de ‘leerruimte’ vorm en inhoud te geven

Van IJzendoorn
 Bepleit reflectie over waarden en normen die verband houden met opvoedingsdoelen en
aanvaardbare opvoedingsmiddelen
 Veldexperimenten  hechtingsgedrag

Meirieu
 Bieden van weerstand, aangaan van de strijd
 Botsing van waarden met de opvoedeling
 Opvoedeling kan slechts zichzelf worden als hij niet vlucht uit deze weerstand


Juul
 Ouders moeten vooral voor zichzelf duidelijk bepalen wat de grenzen zijn

,  Kinderen leren voornamelijk door nabootsing, straffen en belonen niet nodig
 Vergelijken met Langeveld  verschil: opvoeding niet alleen de voorschoolse periode
bestrijkt

Dewey
 Bevorderen van de zelfstandigheid en de alertheid van de opvoedelingen
 Pragmatisme: stroming waarbij de mens primair wordt beschouwd als een denkend of
kennend wezen
 Opvoedingsproces: balans vinden tussen de individuele en sociale aspecten

Pestalozzi
 Creatieve samenspel tussen ontwikkeling, socialisering en zelfvorming, georganiseerd door
de opvoeder
 Ontwikkeling van de emoties
 Medeleven en affectie zijn belangrijk voor de opvoeding
 In zijn tijd te radicaal

1.1.5 Biopsychologische bijdragen aan de pedagogiek
 Biopsychologen benadrukken de mogelijkheden van de opvoeder om de aanleg van de
opvoeding optimaal te ontwikkelen
 Onderscheid gemaakt tussen aangeboren invloed van de genen en de invloed van onze
omgeving op ons gedrag (nature-nurture)
 Onderscheid tussen genotype (aangeboren erfelijke aanleg) en fenotype (uitkomst van
individuele, cognitieve etc ontwikkeling)
 Range of reaction: alle mogelijke uitkomsten van fenotype en genotype
 Naarmate de range of reaction groter is, is de opvoedingscontext van meer belang
 Constructivistisch model van Piaget vormt een tussenweg
 Nature en nurture construeren elkaar, beinvloeden elkaar in een dynamische wisselwerking
 Nature wordt geconstrueerd door individuele ontwikkelingen
 Empiristische opvatting: onze ervaring vormt ons brein  omgeving beinvloedt ons brein
 Brein moet veranderen, bijgesteld worden  wisselwerking tussen nature en nurture
 Ervaring kan letterlijk haar sporen in het brein zetten (bij misbruik hebben mensen grijze
massa in het brein)
 Zelfbewustzijn is een soort commentator achteraf
 We handelen eerst op grond van onze breingeschiedenis (die het gevolg is van onze
ervaringen)
 Verkeerde keuzes zijn het gevolg van te weinig relevante breinervaring waardoor de
gedraging of keuze niet tot de beschikking was

1.2 Het primaire, secundaire en tertiaire opvoedingsmilieu
1. Primaire opvoedingsmilieu: de ouders van het kind
2. Secundaire opvoedingsmilieu: de opvoeding buitenshuis door professionals > school,
kinderdagverblijf, muziekschool etc.
3. Tertiare opvoedingsmilieu: de straat, de buurt en de cultuur waarin het kind opgroeit
Al deze milieus hebben effect op de ontwikkeling van de autonomie van het kind en de aanpassing
aan het milieu



1.2.1 Het primaire opvoedingsmilieu
Kerngezin: samenwonende groep mensen die tenminste 2 generaties omvat en waarin afhankelijke
kinderen aanwezig zijn > gezamenlijke huishouding