Visies op de stad
Hoofdstuk 10: Mobiliteit en de stad
10.1 Inleiding
In het rapport Traffic in Towns (1963) van Colin Buchanan werd een nieuwe visie op
stedelijke mobiliteitsvraagstukken gepresenteerd; een halve eeuw later is de door Buchanan
benoemde problematiek nog steeds relevant
- uit recente bevolkingsprognoses blijkt dat de Nederlandse bevolking zich in
toenemende mate zal concentreren in de stad
- de steden groeien terwijl het platteland krimpt; deze ontwikkeling zal
samengaan met de toenemende stedelijke mobiliteit, al zal deze wellicht
minder groeien dan de afgelopen jaren
- verkeersproblemen in de stad krijgen daarom meer aandacht
10.2 Buchanans Traffic in Towns in het kort
Al sinds de jaren vijftig hebben Europese steden te maken met knelpunten die voortvloeien
uit de groeiende automobiliteit; de toename van het autogebruik zorgde voor een afname
van de economische ontwikkeling en kwaliteit van de leefomgeving
- veel mensen vonden dat stedelijk automobiliteit gefaciliteerd moet worden; tegen
deze achtergrond gaf het Britse ministerie van Transport een werkgroep onder
leiding van Colin Buchanan opdracht om te komen tot een advies over de
langetermijnontwikkeling van het autobezit en mogelijke oplossingsrichtingen
- in de analyse van Buchanan spelen vijf basisprincipes van stedelijk mobiliteit
een rol, deze zijn:
1. Verkeer is een afgeleide van ruimtegebruik. Mensen reizen om
verschillende redenen, deze kun je achterhalen door te kijk
naar herkomst en bestemming van de reis. De
mobiliteitspatronen zijn nauw verbonden met de wijze waarop
de ruimte is ingericht.
2. Er is sprake van een hiërarchie van wegen. Het
hoofdwegennet verbindt steden en het regionale wegennet
verbindt belangrijke kerngebieden binnen steden. Het lokale
wegennet zorgt voor een verdeling van het verkeer en geeft
toegang tot de functies en gebouwen.
3. Milieustandaarden zijn van groot belang voor de leefbaarheid.
Ze zijn noodzakelijk om de externe effecten van autogebruik
(geluidsoverlast en luchtvervuiling) te controleren. Ook zijn ze
nodig om de maximale hoeveelheid autoverkeer in een stad te
accommoderen.
4. Het verkeersprobleem is opgebouwd uit drie communicerende
vaten: bereikbaarheid, leefbaarheid/ fysieke ruimteclaims en
investeringskosten. De afwegingen tussen deze belangen
geeft inzicht in de maatregelen die genomen moeten worden.
, 5. Er is behoefte aan verkeersmanagement. Om de leefbaarheid
te garanderen, zijn technieken op het gebied van
verkeersmanagement nodig. Daarmee kan bijvoorbeeld de
maximale snelheid op ringwegen van steden gereguleerd
worden.
10.3 Principe 1: Afstemming ruimte en mobiliteit
De afstemming tussen ruimte en mobiliteit is een onderwerp dat sinds Buchanans tijd op de
wetenschappelijke en beleidsmatige agenda staat
- in Nederland zijn de twee bekendste vormen van ruimtelijke ordening met een
duidelijke mobiliteit component het ABC-locatiebeleid voor kantoorontwikkelingen en
het Vinex-woningbouwbeleid
- het eerste beleid is gericht op het verminderen van de automobiliteit op A- (en
B-) locaties via het parkeerregime, terwijl het tweede beleid zich richtte op
mobiliteit vriendelijke woonwijken (met goed openbaar vervoer en
fietsvoorzieningen)
- beide beleidsvormen streven naar het beperken van automobiliteit
Een hedendaags voorbeeld van Buchanans eerste principe is de ontwikkeling van smart
cities; het uitgangspunt daarbij is dat niet alleen aandacht moet uitgaan naar de fysieke
kwaliteiten van de stad (fysieke kapitaal), maar ook in toenemende mate, naar de
beschikbaarheid en de kwaliteit van de sociale infrastructuur van de stad (intellectueel en
sociaal kapitaal)
- voor de concurrentievermogen is niet alleen de aanwezigheid van deze soorten
kapitaal van belang, maar ook de mate waarin ze onderling verbonden zijn in de
vorm van netwerken
Een ander concept waarin de relatie tussen ruimtelijke ordening en mobiliteit tot uitdrukking
komt is de zogenoemde transit-oriented development; de gedachte hierachter is dat een
goede beschikbaarheid van een stationsgebied via infrastructurele en digitale netwerken
leidt tot een goed vestigingsklimaat voor bedrijven en bezoekers
- TOD’s kunnen de ruimtelijke ontwikkeling rondom multimodale knooppunten een
impuls geven, vooral door verdichting en functiemenging
10.4 Principe 2: Hiërarchie van wegen
Om de veiligheid van burgers en het verkeer in de stad te bevorderen introduceert
Buchanan het concept van de hiërarchie van wegen; volgens hem hebben wegen twee
functies: stromen faciliteren en toegang bieden
- in steden conflicteren deze functies soms met elkaar
- Buchanan beargumenteerde dat er verschillende soorten wegen zijn
- het hoofdwegennet in de stad verbindt stadsdelen met elkaar
- op dit netwerk is doorstroming de belangrijkste opgave
- de ontsluitingswegen verdelen het verkeer en geven toegang tot
functies (wonen, werken, winkelen) en gebouwen
Hoofdstuk 10: Mobiliteit en de stad
10.1 Inleiding
In het rapport Traffic in Towns (1963) van Colin Buchanan werd een nieuwe visie op
stedelijke mobiliteitsvraagstukken gepresenteerd; een halve eeuw later is de door Buchanan
benoemde problematiek nog steeds relevant
- uit recente bevolkingsprognoses blijkt dat de Nederlandse bevolking zich in
toenemende mate zal concentreren in de stad
- de steden groeien terwijl het platteland krimpt; deze ontwikkeling zal
samengaan met de toenemende stedelijke mobiliteit, al zal deze wellicht
minder groeien dan de afgelopen jaren
- verkeersproblemen in de stad krijgen daarom meer aandacht
10.2 Buchanans Traffic in Towns in het kort
Al sinds de jaren vijftig hebben Europese steden te maken met knelpunten die voortvloeien
uit de groeiende automobiliteit; de toename van het autogebruik zorgde voor een afname
van de economische ontwikkeling en kwaliteit van de leefomgeving
- veel mensen vonden dat stedelijk automobiliteit gefaciliteerd moet worden; tegen
deze achtergrond gaf het Britse ministerie van Transport een werkgroep onder
leiding van Colin Buchanan opdracht om te komen tot een advies over de
langetermijnontwikkeling van het autobezit en mogelijke oplossingsrichtingen
- in de analyse van Buchanan spelen vijf basisprincipes van stedelijk mobiliteit
een rol, deze zijn:
1. Verkeer is een afgeleide van ruimtegebruik. Mensen reizen om
verschillende redenen, deze kun je achterhalen door te kijk
naar herkomst en bestemming van de reis. De
mobiliteitspatronen zijn nauw verbonden met de wijze waarop
de ruimte is ingericht.
2. Er is sprake van een hiërarchie van wegen. Het
hoofdwegennet verbindt steden en het regionale wegennet
verbindt belangrijke kerngebieden binnen steden. Het lokale
wegennet zorgt voor een verdeling van het verkeer en geeft
toegang tot de functies en gebouwen.
3. Milieustandaarden zijn van groot belang voor de leefbaarheid.
Ze zijn noodzakelijk om de externe effecten van autogebruik
(geluidsoverlast en luchtvervuiling) te controleren. Ook zijn ze
nodig om de maximale hoeveelheid autoverkeer in een stad te
accommoderen.
4. Het verkeersprobleem is opgebouwd uit drie communicerende
vaten: bereikbaarheid, leefbaarheid/ fysieke ruimteclaims en
investeringskosten. De afwegingen tussen deze belangen
geeft inzicht in de maatregelen die genomen moeten worden.
, 5. Er is behoefte aan verkeersmanagement. Om de leefbaarheid
te garanderen, zijn technieken op het gebied van
verkeersmanagement nodig. Daarmee kan bijvoorbeeld de
maximale snelheid op ringwegen van steden gereguleerd
worden.
10.3 Principe 1: Afstemming ruimte en mobiliteit
De afstemming tussen ruimte en mobiliteit is een onderwerp dat sinds Buchanans tijd op de
wetenschappelijke en beleidsmatige agenda staat
- in Nederland zijn de twee bekendste vormen van ruimtelijke ordening met een
duidelijke mobiliteit component het ABC-locatiebeleid voor kantoorontwikkelingen en
het Vinex-woningbouwbeleid
- het eerste beleid is gericht op het verminderen van de automobiliteit op A- (en
B-) locaties via het parkeerregime, terwijl het tweede beleid zich richtte op
mobiliteit vriendelijke woonwijken (met goed openbaar vervoer en
fietsvoorzieningen)
- beide beleidsvormen streven naar het beperken van automobiliteit
Een hedendaags voorbeeld van Buchanans eerste principe is de ontwikkeling van smart
cities; het uitgangspunt daarbij is dat niet alleen aandacht moet uitgaan naar de fysieke
kwaliteiten van de stad (fysieke kapitaal), maar ook in toenemende mate, naar de
beschikbaarheid en de kwaliteit van de sociale infrastructuur van de stad (intellectueel en
sociaal kapitaal)
- voor de concurrentievermogen is niet alleen de aanwezigheid van deze soorten
kapitaal van belang, maar ook de mate waarin ze onderling verbonden zijn in de
vorm van netwerken
Een ander concept waarin de relatie tussen ruimtelijke ordening en mobiliteit tot uitdrukking
komt is de zogenoemde transit-oriented development; de gedachte hierachter is dat een
goede beschikbaarheid van een stationsgebied via infrastructurele en digitale netwerken
leidt tot een goed vestigingsklimaat voor bedrijven en bezoekers
- TOD’s kunnen de ruimtelijke ontwikkeling rondom multimodale knooppunten een
impuls geven, vooral door verdichting en functiemenging
10.4 Principe 2: Hiërarchie van wegen
Om de veiligheid van burgers en het verkeer in de stad te bevorderen introduceert
Buchanan het concept van de hiërarchie van wegen; volgens hem hebben wegen twee
functies: stromen faciliteren en toegang bieden
- in steden conflicteren deze functies soms met elkaar
- Buchanan beargumenteerde dat er verschillende soorten wegen zijn
- het hoofdwegennet in de stad verbindt stadsdelen met elkaar
- op dit netwerk is doorstroming de belangrijkste opgave
- de ontsluitingswegen verdelen het verkeer en geven toegang tot
functies (wonen, werken, winkelen) en gebouwen
