Samenvatting Leerpsychologie
,Inhoudsopgave
Digitale Leeromgeving Leerpsychologie .................................................................................................. 4
Introductie ............................................................................................................................................... 4
Wat is leren?............................................................................................................................................ 4
Filosoferen over leren ......................................................................................................................... 4
Leerstijlen ............................................................................................................................................ 6
Wat is goed onderwijs? ....................................................................................................................... 8
Behaviorisme ........................................................................................................................................... 9
Observationeel leren ........................................................................................................................... 9
Behaviorisme in de praktijk ............................................................................................................... 11
Feedback ........................................................................................................................................... 12
Feedback en toetsing ........................................................................................................................ 12
Cognitivisme .......................................................................................................................................... 13
Introductie op cognitivisme .............................................................................................................. 13
Cognitive load theory ........................................................................................................................ 14
Soorten kennis en metacognitieve kennis ........................................................................................ 16
Deze kennis in de praktijk.................................................................................................................. 17
Cognitivisme in de praktijk ................................................................................................................ 18
Constructivisme ..................................................................................................................................... 21
Introductie op constructivisme (dit is richting het montessori onderwijs) ....................................... 21
Sociaal constructivisme ..................................................................................................................... 22
De handelingspsychologen ................................................................................................................ 22
Constructivisme en de praktijk .......................................................................................................... 23
Leren van de wereld buiten school ................................................................................................... 26
Samenwerkend leren ........................................................................................................................ 26
Leerpsychologische stromingen ............................................................................................................ 27
Breinleren .............................................................................................................................................. 27
De introductie bij het breinleren ....................................................................................................... 27
Fixed and growth mindset ................................................................................................................. 28
Breinleren en de praktijk ................................................................................................................... 29
Creatief denken en vindingrijk in de klas .......................................................................................... 30
Executieve functies............................................................................................................................ 30
Executieve functies in de praktijk...................................................................................................... 31
Onderwijsvernieuwers .......................................................................................................................... 32
Introductie ......................................................................................................................................... 32
Nutsschool ......................................................................................................................................... 32
, De vrije school (Rudolf Steiner) ......................................................................................................... 32
Het Montessori (van Maria Montessori) ........................................................................................... 33
Het Dalton-onderwijs (van Helen Parkhurst) .................................................................................... 33
Het Jenaplan-onderwijs (van Peter Petersen) ................................................................................... 33
Het Freinet-onderwijs (van Célestin Freinet) .................................................................................... 33
Ontwikkelingsgericht onderwijs (OGO – Frea Janssen-Vos) ............................................................. 34
Ervaringsgericht onderwijs (EGO, Ferre Laevers) .............................................................................. 34
Bewezen effectieve leer- en instructiestrategieën ............................................................................... 36
Motorisch leren ..................................................................................................................................... 37
Introductie ......................................................................................................................................... 37
Leren met behulp van bewegen ........................................................................................................ 37
Motorisch leren en de praktijk .......................................................................................................... 38
Creatief leren ......................................................................................................................................... 39
Wat is creativiteit? ............................................................................................................................ 39
Creativiteit ontwikkelen .................................................................................................................... 40
, Digitale Leeromgeving Leerpsychologie
Introductie
We kijken bij leerpsychologie naar wat leren is, hoe mensen (kinderen) leren en hoe je dit vanuit je
professionele rol als leerkracht kan beïnvloeden en stimuleren. De introductie start met een filmpje
over de leertheorieën, waar we later op terug komen.
Wat is leren?
Leren gaat niet alleen om het bestuderen van teksten of boeken, over onderwezen worden of een
bewuste overdracht. Het leren is een complex proces. Er zijn verschillende definities voor, onder
andere: ‘Het actief opdoen van kennis of vaardigheden waardoor je meer begrijpt van de wereld om
je heen, beter kan meedraaien in de maatschappij en voor een duurzame gedragsverandering kan
zorgen.’.
Verschil: de plaats van het leren, op leren ingericht, op het leren gestuurd.
Dit neemt niet weg dat je in een formele situatie altijd intentioneel aan het leren bent (je let niet op)
of dat je binnen een informele situatie bent en je dan niet intentioneel kunt leren (thuis studeren).
Bij het leren is er altijd sprake van een actief proces (verwerven kennis, inzicht, vaardigheid). De
kwaliteit van dit proces hangt af van de betrokkenheid en zelfstandigheid. Leren brengt een
langdurige of permanente verandering tot stand. Oftewel, als je geleerd hebt ben je veranderd.
Iemand kan optimaal leren wanneer er uitdaging wordt geboden. Uitdaging is wanneer er een
evenwicht is tussen de ervaren competentie en de ervaren moeilijkheidsgraad. Het geeft je het
gevoel dat je je ontwikkelt en dat je verantwoordelijkheid draagt. Ieder mens is in staat om te leren,
maar doet dit op een andere manier of tempo. Een leerkracht moet er dan ook voor zorgen dat
iedere leerling er toe doet, dat de lesplanning aangepast kan worden en dat hij of zij hoge doelen
stelt voor zijn leerlingen, in de vorm van ambitieus zijn.
Bij het onderwijs aan jonge kinderen richten we ons vooral op het ontwikkelen en minder op
leerinhouden. Bij het ontwikkelingsproces moet het kind zelf inspanning leveren, het dus zelf doen.
De leerkracht is dan de stimulator en de begeleider die zorgt voor een betekenisvolle en
spelgeoriënteerde context.
Filosoferen over leren
Vaak wordt leren alleen beschreven in de uitkomsten van leren, zonder het proces te omschrijven.
Uitkomsten van leren betreffen verandering in houding, kennis en vaardigheden en spreekt zich ook
uit over het vermogen van mensen om te leren. Hierbij spreken we over zowel incidenteel als
intentioneel leren. We leren ook van elkaar, dat heet collectief leren. Leren wordt gedefinieerd als:
,Inhoudsopgave
Digitale Leeromgeving Leerpsychologie .................................................................................................. 4
Introductie ............................................................................................................................................... 4
Wat is leren?............................................................................................................................................ 4
Filosoferen over leren ......................................................................................................................... 4
Leerstijlen ............................................................................................................................................ 6
Wat is goed onderwijs? ....................................................................................................................... 8
Behaviorisme ........................................................................................................................................... 9
Observationeel leren ........................................................................................................................... 9
Behaviorisme in de praktijk ............................................................................................................... 11
Feedback ........................................................................................................................................... 12
Feedback en toetsing ........................................................................................................................ 12
Cognitivisme .......................................................................................................................................... 13
Introductie op cognitivisme .............................................................................................................. 13
Cognitive load theory ........................................................................................................................ 14
Soorten kennis en metacognitieve kennis ........................................................................................ 16
Deze kennis in de praktijk.................................................................................................................. 17
Cognitivisme in de praktijk ................................................................................................................ 18
Constructivisme ..................................................................................................................................... 21
Introductie op constructivisme (dit is richting het montessori onderwijs) ....................................... 21
Sociaal constructivisme ..................................................................................................................... 22
De handelingspsychologen ................................................................................................................ 22
Constructivisme en de praktijk .......................................................................................................... 23
Leren van de wereld buiten school ................................................................................................... 26
Samenwerkend leren ........................................................................................................................ 26
Leerpsychologische stromingen ............................................................................................................ 27
Breinleren .............................................................................................................................................. 27
De introductie bij het breinleren ....................................................................................................... 27
Fixed and growth mindset ................................................................................................................. 28
Breinleren en de praktijk ................................................................................................................... 29
Creatief denken en vindingrijk in de klas .......................................................................................... 30
Executieve functies............................................................................................................................ 30
Executieve functies in de praktijk...................................................................................................... 31
Onderwijsvernieuwers .......................................................................................................................... 32
Introductie ......................................................................................................................................... 32
Nutsschool ......................................................................................................................................... 32
, De vrije school (Rudolf Steiner) ......................................................................................................... 32
Het Montessori (van Maria Montessori) ........................................................................................... 33
Het Dalton-onderwijs (van Helen Parkhurst) .................................................................................... 33
Het Jenaplan-onderwijs (van Peter Petersen) ................................................................................... 33
Het Freinet-onderwijs (van Célestin Freinet) .................................................................................... 33
Ontwikkelingsgericht onderwijs (OGO – Frea Janssen-Vos) ............................................................. 34
Ervaringsgericht onderwijs (EGO, Ferre Laevers) .............................................................................. 34
Bewezen effectieve leer- en instructiestrategieën ............................................................................... 36
Motorisch leren ..................................................................................................................................... 37
Introductie ......................................................................................................................................... 37
Leren met behulp van bewegen ........................................................................................................ 37
Motorisch leren en de praktijk .......................................................................................................... 38
Creatief leren ......................................................................................................................................... 39
Wat is creativiteit? ............................................................................................................................ 39
Creativiteit ontwikkelen .................................................................................................................... 40
, Digitale Leeromgeving Leerpsychologie
Introductie
We kijken bij leerpsychologie naar wat leren is, hoe mensen (kinderen) leren en hoe je dit vanuit je
professionele rol als leerkracht kan beïnvloeden en stimuleren. De introductie start met een filmpje
over de leertheorieën, waar we later op terug komen.
Wat is leren?
Leren gaat niet alleen om het bestuderen van teksten of boeken, over onderwezen worden of een
bewuste overdracht. Het leren is een complex proces. Er zijn verschillende definities voor, onder
andere: ‘Het actief opdoen van kennis of vaardigheden waardoor je meer begrijpt van de wereld om
je heen, beter kan meedraaien in de maatschappij en voor een duurzame gedragsverandering kan
zorgen.’.
Verschil: de plaats van het leren, op leren ingericht, op het leren gestuurd.
Dit neemt niet weg dat je in een formele situatie altijd intentioneel aan het leren bent (je let niet op)
of dat je binnen een informele situatie bent en je dan niet intentioneel kunt leren (thuis studeren).
Bij het leren is er altijd sprake van een actief proces (verwerven kennis, inzicht, vaardigheid). De
kwaliteit van dit proces hangt af van de betrokkenheid en zelfstandigheid. Leren brengt een
langdurige of permanente verandering tot stand. Oftewel, als je geleerd hebt ben je veranderd.
Iemand kan optimaal leren wanneer er uitdaging wordt geboden. Uitdaging is wanneer er een
evenwicht is tussen de ervaren competentie en de ervaren moeilijkheidsgraad. Het geeft je het
gevoel dat je je ontwikkelt en dat je verantwoordelijkheid draagt. Ieder mens is in staat om te leren,
maar doet dit op een andere manier of tempo. Een leerkracht moet er dan ook voor zorgen dat
iedere leerling er toe doet, dat de lesplanning aangepast kan worden en dat hij of zij hoge doelen
stelt voor zijn leerlingen, in de vorm van ambitieus zijn.
Bij het onderwijs aan jonge kinderen richten we ons vooral op het ontwikkelen en minder op
leerinhouden. Bij het ontwikkelingsproces moet het kind zelf inspanning leveren, het dus zelf doen.
De leerkracht is dan de stimulator en de begeleider die zorgt voor een betekenisvolle en
spelgeoriënteerde context.
Filosoferen over leren
Vaak wordt leren alleen beschreven in de uitkomsten van leren, zonder het proces te omschrijven.
Uitkomsten van leren betreffen verandering in houding, kennis en vaardigheden en spreekt zich ook
uit over het vermogen van mensen om te leren. Hierbij spreken we over zowel incidenteel als
intentioneel leren. We leren ook van elkaar, dat heet collectief leren. Leren wordt gedefinieerd als:
