Zeggenschap van zorgprofessionals:
een conceptanalyse
Cursusnaam: Academische Vaardigheden
Naam: Claudia de Ridder
Studentnummer: 1864818
Inleverdatum: 03-11-2021
Opleiding: Master Innovatie in Zorg en Welzijn
Mentor: Paul Breman
Aantal woorden: 2952
Authenticiteitsverklaring:
Met het inleveren van dit beroepsproduct verklaar ik Claudia de Ridder , student aan de
Master Innovatie in Zorg en Welzijn van de Hogeschool Utrecht, dat ik bij het schrijven van
dit beroepsproduct, geen plagiaat heb gepleegd en dat het beroepsproduct het resultaat is
van mijn eigen werk en verwoord is in mijn eigen woorden behoudens citaten. Daar waar het
beroepsproduct gebaseerd is op informatie dan wel ideeën uit een andere informatiebron zal
ik die ander recht doen door naar diens geraadpleegde werk te verwijzen. Tevens verklaar ik
dat ik te allen tijde verantwoordelijk blijf voor het bovenstaande.
,Samenvatting
Aanleiding. Sinds 1 juli 2023 is de wet zeggenschap van zorgprofessionals in werking
getreden. Om de zeggenschap te vergroten stellen zorgaanbieders een professionele
adviesraad aan om de zorgprofessionals te vertegenwoordigen. Door het plots grote belang
van zeggenschap is er veel onduidelijk over de betekenis van het concept en wordt het vaak
verward met andere concepten als veerkracht en leiderschap.
Doel/vraagstelling. Het doel van deze conceptanalyse is het concept ‘zeggenschap’
definiëren en attributen, antecedenten, consequenties en empirische referenties te
beschrijven. Deze definitie is bedoeld om bij te dragen aan inzichten voor de professionele
adviesraad om zeggenschap te verhogen. De vraagstelling van deze conceptanalyse is: hoe
wordt zeggenschap van zorgprofessionals gedefinieerd?
Methode. De acht stappen van Walker en Avant zijn doorlopen. Data is gezocht middels het
gebruikt van de volgende zoektermen: control over, power over en professional. Hiermee
kon data verzameld worden uit grijze literatuur als Verzorgenden en Verpleegkundigen en
de Raad Volksgezondheid en Samenleving en wetenschappelijke literatuur uit databanken
als PubMed, CINAHL en PsycInfo. In totaal zijn dertien artikelen geselecteerd. Met de
verkregen data zijn de attributen, antecedenten, consequenties en empirische referenties
beschreven.
Resultaten. Voor de inwerkingtreding van de wet was al een transitie gaande naar het
verhogen van zeggenschap van zorgprofessionals. Deze ontstond na twee adviesrapporten
naar het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport om zeggenschap van
zorgprofessionals te vergroten. De attributen van zeggenschap zijn keuzevrijheid, inspraak
en actief betrokken zijn bij het eigen vakgebied van de zorgprofessional. Hiervoor gaan
antecedenten aan vooraf, dit is het bieden van tijd, ruimte en erkenning. De consequenties
van zeggenschap van zorgprofessionals zijn: bevordering werkplezier en ontwikkeling en
verminderen van uitval door burn-out en stress. Als empirische referenties kan het Monitor
Zeggenschap ingezet worden om zeggenschap van zorgprofessionals aan te tonen.
Conclusie. Deze conceptanalyse heeft geleidt tot de volgende definitie van het concept
zeggenschap van zorgprofessionals: “Zeggenschap van zorgprofessionals is het hebben
van keuzevrijheid in dagelijkse werkzaamheden, inspraak hebben in de eigen professie en
actief betrokken zijn bij het eigen vakgebied”.
2
,Inhoudsopgave
Samenvatting......................................................................................................................... 2
Inleiding.................................................................................................................................. 4
Methode................................................................................................................................. 5
Studiedesign....................................................................................................................... 5
Zoekproces......................................................................................................................... 6
Selectieproces van de literatuur..........................................................................................7
Dataverzameling.................................................................................................................8
Resultaten.............................................................................................................................. 8
Identificeren van gebruikswijzen.........................................................................................8
Attributen.......................................................................................................................... 10
Beschrijvende casussen...................................................................................................11
Model casus.................................................................................................................. 11
Grensgeval casus.......................................................................................................... 12
Gerelateerde casus.......................................................................................................12
Tegengestelde casus....................................................................................................13
Antecedenten.................................................................................................................... 13
Consequenties.................................................................................................................. 13
Empirische referenties......................................................................................................14
Discussie.............................................................................................................................. 14
Conclusie.............................................................................................................................. 16
Literatuurlijst......................................................................................................................... 17
Bijlage A: Zoek strategieën...................................................................................................20
Bijlage B: Analyse attributen, antecedenten en consequenties............................................22
Bijlage C: Control over Nursing Practice Scale.....................................................................23
Bijlage D: Verslag leerrendement.........................................................................................25
Bijlage E: Groepeerschema..................................................................................................27
Bijlage F: Peerassessments.................................................................................................28
3
, Inleiding
Sinds de wetswijziging op 1 juli 2023 ‘zeggenschap van zorgprofessionals’ inwerking is
getreden is veel aandacht voor het onderwerp. De wijziging biedt zorgprofessionals meer
zeggenschap in het beleid over hun eigen professie en draagt bij aan het vergroten van de
kwaliteit van zorg (Eerste Kamer der Staten-Generaal, 2022). Naast de wetswijziging is
bekend dat zeggenschap burn-out (Dall’Ora et al., 2020), stress (Ervin & Pierangeli, 2005)
en het nemen van ontslag (De Kok et al., 2021) bij/van zorgprofessionals reduceert. Dit alles
zorgt ervoor dat zorgaanbieders de zeggenschap van zorgprofessionals willen vergroten.
Zorgaanbieders mogen zelf bepalen hoe zij zeggenschap van zorgprofessionals vergroten.
Om zorgaanbieders handvaten aan te reiken in manieren om zeggenschap te vergroten is
door verschillende brancheorganisaties het Landelijk Actieplan Zeggenschap opgesteld
(Landelijk Actieplan Zeggenschap, z.d.). Het Landelijke Actieplan Zeggenschap adviseren
onder andere om een professionele adviesraad (PAR) of een verpleegkundige adviesraad
(VAR) aan te stellen voor de vertegenwoordiging van zorgprofessionals (Landelijk Actieplan
Zeggenschap, z.d.; De Kraker et al., 2023).
Bij een net aangestelde PAR kost het vaak moeite om een plan op te stellen om
zeggenschap van zorgprofessionals te vergroten (Surplus, persoonlijke communicatie, 7 juli
2023). De attributen van het concept zeggenschap zijn onduidelijk en het concept wordt
vaak verward met invloed, veerkracht en leiderschap. Zo merkte de Raad van State (2021)
al op dat begrippen door elkaar lopen en is onderscheid gemaakt wordt tussen invloed en
zeggenschap. Zorgprofessionals hebben namelijk invloed door zeggenschap (Raad van
State, 2021).
Het doel van deze conceptanalyse is het concept ‘zeggenschap’ definiëren en attributen,
antecedenten, consequenties en empirische referenties te beschrijven. Deze definitie is
bedoeld om bij te dragen aan inzichten voor de professionele adviesraad om zeggenschap
te verhogen. De vraagstelling van deze conceptanalyse is: hoe wordt zeggenschap van
zorgprofessionals gedefinieerd?
4
een conceptanalyse
Cursusnaam: Academische Vaardigheden
Naam: Claudia de Ridder
Studentnummer: 1864818
Inleverdatum: 03-11-2021
Opleiding: Master Innovatie in Zorg en Welzijn
Mentor: Paul Breman
Aantal woorden: 2952
Authenticiteitsverklaring:
Met het inleveren van dit beroepsproduct verklaar ik Claudia de Ridder , student aan de
Master Innovatie in Zorg en Welzijn van de Hogeschool Utrecht, dat ik bij het schrijven van
dit beroepsproduct, geen plagiaat heb gepleegd en dat het beroepsproduct het resultaat is
van mijn eigen werk en verwoord is in mijn eigen woorden behoudens citaten. Daar waar het
beroepsproduct gebaseerd is op informatie dan wel ideeën uit een andere informatiebron zal
ik die ander recht doen door naar diens geraadpleegde werk te verwijzen. Tevens verklaar ik
dat ik te allen tijde verantwoordelijk blijf voor het bovenstaande.
,Samenvatting
Aanleiding. Sinds 1 juli 2023 is de wet zeggenschap van zorgprofessionals in werking
getreden. Om de zeggenschap te vergroten stellen zorgaanbieders een professionele
adviesraad aan om de zorgprofessionals te vertegenwoordigen. Door het plots grote belang
van zeggenschap is er veel onduidelijk over de betekenis van het concept en wordt het vaak
verward met andere concepten als veerkracht en leiderschap.
Doel/vraagstelling. Het doel van deze conceptanalyse is het concept ‘zeggenschap’
definiëren en attributen, antecedenten, consequenties en empirische referenties te
beschrijven. Deze definitie is bedoeld om bij te dragen aan inzichten voor de professionele
adviesraad om zeggenschap te verhogen. De vraagstelling van deze conceptanalyse is: hoe
wordt zeggenschap van zorgprofessionals gedefinieerd?
Methode. De acht stappen van Walker en Avant zijn doorlopen. Data is gezocht middels het
gebruikt van de volgende zoektermen: control over, power over en professional. Hiermee
kon data verzameld worden uit grijze literatuur als Verzorgenden en Verpleegkundigen en
de Raad Volksgezondheid en Samenleving en wetenschappelijke literatuur uit databanken
als PubMed, CINAHL en PsycInfo. In totaal zijn dertien artikelen geselecteerd. Met de
verkregen data zijn de attributen, antecedenten, consequenties en empirische referenties
beschreven.
Resultaten. Voor de inwerkingtreding van de wet was al een transitie gaande naar het
verhogen van zeggenschap van zorgprofessionals. Deze ontstond na twee adviesrapporten
naar het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport om zeggenschap van
zorgprofessionals te vergroten. De attributen van zeggenschap zijn keuzevrijheid, inspraak
en actief betrokken zijn bij het eigen vakgebied van de zorgprofessional. Hiervoor gaan
antecedenten aan vooraf, dit is het bieden van tijd, ruimte en erkenning. De consequenties
van zeggenschap van zorgprofessionals zijn: bevordering werkplezier en ontwikkeling en
verminderen van uitval door burn-out en stress. Als empirische referenties kan het Monitor
Zeggenschap ingezet worden om zeggenschap van zorgprofessionals aan te tonen.
Conclusie. Deze conceptanalyse heeft geleidt tot de volgende definitie van het concept
zeggenschap van zorgprofessionals: “Zeggenschap van zorgprofessionals is het hebben
van keuzevrijheid in dagelijkse werkzaamheden, inspraak hebben in de eigen professie en
actief betrokken zijn bij het eigen vakgebied”.
2
,Inhoudsopgave
Samenvatting......................................................................................................................... 2
Inleiding.................................................................................................................................. 4
Methode................................................................................................................................. 5
Studiedesign....................................................................................................................... 5
Zoekproces......................................................................................................................... 6
Selectieproces van de literatuur..........................................................................................7
Dataverzameling.................................................................................................................8
Resultaten.............................................................................................................................. 8
Identificeren van gebruikswijzen.........................................................................................8
Attributen.......................................................................................................................... 10
Beschrijvende casussen...................................................................................................11
Model casus.................................................................................................................. 11
Grensgeval casus.......................................................................................................... 12
Gerelateerde casus.......................................................................................................12
Tegengestelde casus....................................................................................................13
Antecedenten.................................................................................................................... 13
Consequenties.................................................................................................................. 13
Empirische referenties......................................................................................................14
Discussie.............................................................................................................................. 14
Conclusie.............................................................................................................................. 16
Literatuurlijst......................................................................................................................... 17
Bijlage A: Zoek strategieën...................................................................................................20
Bijlage B: Analyse attributen, antecedenten en consequenties............................................22
Bijlage C: Control over Nursing Practice Scale.....................................................................23
Bijlage D: Verslag leerrendement.........................................................................................25
Bijlage E: Groepeerschema..................................................................................................27
Bijlage F: Peerassessments.................................................................................................28
3
, Inleiding
Sinds de wetswijziging op 1 juli 2023 ‘zeggenschap van zorgprofessionals’ inwerking is
getreden is veel aandacht voor het onderwerp. De wijziging biedt zorgprofessionals meer
zeggenschap in het beleid over hun eigen professie en draagt bij aan het vergroten van de
kwaliteit van zorg (Eerste Kamer der Staten-Generaal, 2022). Naast de wetswijziging is
bekend dat zeggenschap burn-out (Dall’Ora et al., 2020), stress (Ervin & Pierangeli, 2005)
en het nemen van ontslag (De Kok et al., 2021) bij/van zorgprofessionals reduceert. Dit alles
zorgt ervoor dat zorgaanbieders de zeggenschap van zorgprofessionals willen vergroten.
Zorgaanbieders mogen zelf bepalen hoe zij zeggenschap van zorgprofessionals vergroten.
Om zorgaanbieders handvaten aan te reiken in manieren om zeggenschap te vergroten is
door verschillende brancheorganisaties het Landelijk Actieplan Zeggenschap opgesteld
(Landelijk Actieplan Zeggenschap, z.d.). Het Landelijke Actieplan Zeggenschap adviseren
onder andere om een professionele adviesraad (PAR) of een verpleegkundige adviesraad
(VAR) aan te stellen voor de vertegenwoordiging van zorgprofessionals (Landelijk Actieplan
Zeggenschap, z.d.; De Kraker et al., 2023).
Bij een net aangestelde PAR kost het vaak moeite om een plan op te stellen om
zeggenschap van zorgprofessionals te vergroten (Surplus, persoonlijke communicatie, 7 juli
2023). De attributen van het concept zeggenschap zijn onduidelijk en het concept wordt
vaak verward met invloed, veerkracht en leiderschap. Zo merkte de Raad van State (2021)
al op dat begrippen door elkaar lopen en is onderscheid gemaakt wordt tussen invloed en
zeggenschap. Zorgprofessionals hebben namelijk invloed door zeggenschap (Raad van
State, 2021).
Het doel van deze conceptanalyse is het concept ‘zeggenschap’ definiëren en attributen,
antecedenten, consequenties en empirische referenties te beschrijven. Deze definitie is
bedoeld om bij te dragen aan inzichten voor de professionele adviesraad om zeggenschap
te verhogen. De vraagstelling van deze conceptanalyse is: hoe wordt zeggenschap van
zorgprofessionals gedefinieerd?
4
