Inhoudsopgave
Table of Contents
Hoofdstuk 1 – Recht in het algemeen.....................................................................................................4
1.1 Inleiding........................................................................................................................................4
1.2 De rechtsbronnen.........................................................................................................................4
1.3 Nationaal en internationaal recht.................................................................................................6
1.4 Materieel en formeel recht...........................................................................................................7
1.5 De rechtsgebieden........................................................................................................................7
1.6 Publiekrecht en privaatrecht.........................................................................................................9
1.7 Andere indelingen van het recht.................................................................................................10
Hoofdstuk 2 – Recht en staat................................................................................................................11
2.1 Verdeling van overheidsmacht: de trias politica.........................................................................11
1.2 De trias politica in Nederland.....................................................................................................12
2.3 Nederland: een democratische rechtsstaat................................................................................14
2.4 Grondrechten.............................................................................................................................17
1.5 Decentralisatie............................................................................................................................19
Hoofdstuk 3 – De wetgeving.................................................................................................................20
3.1 De wet als rechtsbron.................................................................................................................20
3.2 De bevoegdheid tot wetgeving...................................................................................................23
3.3 De bekendmaking van wetten....................................................................................................24
3.4 Voorrang van wetgeving.............................................................................................................25
3.5 Algemene rechtsbeginselen........................................................................................................26
3.6 Toetsing van wetgeving...............................................................................................................26
3.7 Het verdrag als rechtsbron..........................................................................................................28
Hoofdstuk 4 – de rechtspraak...............................................................................................................30
Afdeling 1. Beginselen van behoorlijke rechtspraak.........................................................................30
Afdeling 2. De rechterlijk macht.......................................................................................................31
4.1 Handhaving van het recht...........................................................................................................31
4.2 Het openbaar ministerie.............................................................................................................31
4.3 Rechtspraak in eerste aanleg......................................................................................................32
4.4 Rechtspraak in hoger beroep en cassatie....................................................................................34
Afdeling 3. De rechtspraak als rechtsbron........................................................................................36
4.6 De legistische opvatting: de Wet AB...........................................................................................36
4.7 Rechtsvorming door de rechter..................................................................................................36
4.8 Rechtsvinding door de rechter....................................................................................................37
4.8.2 Interpretatie van de wet..........................................................................................................38
, Afdeling 4. De gewoonte en algemene rechtsbeginselen als rechtsbronnen....................................39
4.9 Gewoonterecht...........................................................................................................................39
4.10 Algemene rechtsbeginselen......................................................................................................40
Hoofdstuk 6 – Burgerlijk recht – kernbegrippen...................................................................................41
6.1 Het burgerlijk wetboek...............................................................................................................41
6.2 Het rechtssubject........................................................................................................................41
6.3 Rechtsfeiten................................................................................................................................41
6.4 Absolute en relatieve vermogensrechten...................................................................................42
6.5 Handelingsbekwaamheid............................................................................................................44
Hoofdstuk 7 – Goederenrecht..............................................................................................................46
7.1 De eigendom...............................................................................................................................46
7.2 Beperkte rechten........................................................................................................................47
7.3 Overdracht van goederen...........................................................................................................51
7.4 Bescherming van verkrijgers van roerende zaken, niet-registergoederen..................................53
Hoofdstuk 8 – Overeenkomstenrecht...................................................................................................56
8.1 De obligatoire overeenkomst......................................................................................................56
8.2 De totstandkoming van overeenkomsten...................................................................................56
8.3 De inhoud van de overeenkomst................................................................................................58
8.4 Nakoming van overeenkomsten..................................................................................................61
8.5 Rechtsgevolgen van wanprestatie...............................................................................................62
Hoofdstuk 9 – Verbintenissen uit de wet..............................................................................................65
9.1 De onrechtmatige daad..............................................................................................................65
9.2 Onrechtmatigheid.......................................................................................................................65
9.3 Toerekening aan de dader...........................................................................................................67
9.4 Causaal verband.........................................................................................................................67
9.5 Schade........................................................................................................................................68
9.6 Aansprakelijkheid voor anderen.................................................................................................68
9.7 Andere verbintenissen uit de wet...............................................................................................69
Hoofdstuk 10 – Burgerlijk procesrecht..................................................................................................71
1.1 Kenmerken van het burgerlijk procesrecht.................................................................................71
10.2 De bevoegdheid van de burgerlijke rechter..............................................................................72
10.3 De dagvaarding.........................................................................................................................72
10.4 Het verzoekschrift.....................................................................................................................73
10.5 De procedure bij de burgerlijke rechter....................................................................................73
10.6 het kort geding..........................................................................................................................74
10.7 De rechtsmiddelen....................................................................................................................75
10.8 De tenuitvoerlegging van vonnissen.........................................................................................76
10.9 Andere vormen van geschiloplossing........................................................................................76
,Hoofdstuk 11 – Ondernemingsrecht.....................................................................................................78
11.1 De onderneming.......................................................................................................................78
11.2 Ondernemingen zonder rechtspersoonlijkheid.........................................................................78
11.3 Ondernemingen met rechtspersoonlijkheid.............................................................................79
11.4 Andere rechtspersonen............................................................................................................81
, Hoofdstuk 1 – Recht in het algemeen
1.1 Inleiding
In elke vorm van samenleven onderhoudt de mens contacten met anderen. Daarbij kunnen zich
tussen mensen conflicten voordoen. Vandaar de behoefte aan mechanismen die deze conflicten
kunnen voorkomen of – als dat niet mogelijk is – beslechten. Het recht is een van die mechanismen.
In de samenleving heeft het recht de taak om – zo mogelijk – conflicten te voorkomen en bestaande
conflicten op te lossen. Het recht tracht de vrede in de samenleving te bewaren door de belangen van
de gemeenschap en de belangen van de individuele leden van de samenleving te beschermen.
Daarbij speelt de overheid een belangrijke rol. Niet in alle menselijke conflicten worden door het
recht bestreken. Ook is het recht niet in alle gevallen effectief. Naast de beperking die de mens
zichtzelf uit eigen beweging oplegt door rekening te houden met anderen, zijn er ook regels die dat
doen. in het streven van ieder mens naar de bevrediging van zijn geestlelijke en lichamelijke
behoeften is een botsing met de belangen van anderen vaak niet te vermijden. Voor het reguleren
van die tegenstrijdige belangen kan het recht in de vorm van het stellen van rechtsregels van
betekenis zijn. ook als er geen tegenstrijdige belangen zijn, verloopt het menselijke contact – en
daarmee het menselijke gedrag – volgens rechtsregels. Rechtsregels hebben als doel om menselijke
gedragingen te ordenen en daarmee ook te uniformeren, doordat ze voor iedereen gelijkelijk van
kracht zijn. rechtsregels beogen dus een zekere maatschappelijke ordening van menselijk gedrag. dat
gebeurt door het vaststellen van voorschriften waarin gedragingen worden benoemd in termen van
bevoegdheden en verplichtingen. Vaak houden deze een gebod of een verbod is.
De inhoud van de meeste rechtsregels vloeit voort uit algemeen aanvaarde opvattingen over goed en
kwaad en uit de behoefte aan een doelmatige ordening van de maatschappij. De meeste rechtsregels
beogen door het voorschrijven van gedrag een zekere gerechtigheid te bevorderen. Tegelijk speelt bij
rechtsregels de doelmatigheid vaak een rol. Daarmee bestaat het recht grotendeels uit een
verzameling van regels die betrekking hebben op het handelen van mensen als leden van de
samenleving en op de organisatie van die samenleving. Het doel van het recht is het gedrag van
mensen in hun onderlinge verkeer te ordenen en te uniformeren, waarbij vanuit een perspectief van
een rechtsvaardige samenleving ieders belangen zo veel mogelijk worden gerespecteerd en
veiliggesteld. Naast het ordenen van menselijk gedrag door het stellen van rechtsregels heeft het
recht nog een tweede belangrijke functie, die uit de eerste functie volgt. De regels moeten worden
gehandhaafd, dat wil zeggen dat er toezicht wordt uitgeoefend op de niet-naleving ervan en dat
conflicten daarover aan een rechter kunnen worden voorgelegd. Het recht kent daarom veel regels
die betrekking hebben op het beslechten van deze geschillen. Samenvattend: de vredestichtende en
vredesbewarende rol van het recht in de samenleving heeft twee functies. Het recht ordent menselijk
gedrag door het stellen van regels. Daarnaast zorgt het recht dat die regels woorden gehandhaafd.
1.2 De rechtsbronnen
Positief recht (objectief recht) is het geheel van geldende rechtsregels. In Nederland bestaat het
positieve recht uit de optelsom van alle rechtsregels die hier op dit moment gelden. Het is van belang
om deze rechtsregels te onderscheiden van de voorschriften die uit de moraal of de godsdienst
voortvloeien, en van fatsoensregels. Deze doen hun invloed op ons recht zeker gelden, maar in het
Nederlandse rechtssysteem zijn ze vrijwel nooit rechtstreeks vastgelegd in rechtsregels en daarmee
behoren ze niet tot het positieve recht. Tot het positieve recht behoren evenmin rechtsregels die nog
niet zijn ingevoerd, en rechtsregels die zijn afgeschaft. Hun invloed op het positieve recht is er soms
wel, maar rechtskracht hebben ze niet. Het positieve recht is het door de mens gemaakte recht.
Daarnaast kennen we het natuurrecht. Dat is het recht dat voor iedereen geldt ongeacht plaats en
tijd omdat het door de natuur is gegeven. Het gaat om universele waarden en normen die zijn
Table of Contents
Hoofdstuk 1 – Recht in het algemeen.....................................................................................................4
1.1 Inleiding........................................................................................................................................4
1.2 De rechtsbronnen.........................................................................................................................4
1.3 Nationaal en internationaal recht.................................................................................................6
1.4 Materieel en formeel recht...........................................................................................................7
1.5 De rechtsgebieden........................................................................................................................7
1.6 Publiekrecht en privaatrecht.........................................................................................................9
1.7 Andere indelingen van het recht.................................................................................................10
Hoofdstuk 2 – Recht en staat................................................................................................................11
2.1 Verdeling van overheidsmacht: de trias politica.........................................................................11
1.2 De trias politica in Nederland.....................................................................................................12
2.3 Nederland: een democratische rechtsstaat................................................................................14
2.4 Grondrechten.............................................................................................................................17
1.5 Decentralisatie............................................................................................................................19
Hoofdstuk 3 – De wetgeving.................................................................................................................20
3.1 De wet als rechtsbron.................................................................................................................20
3.2 De bevoegdheid tot wetgeving...................................................................................................23
3.3 De bekendmaking van wetten....................................................................................................24
3.4 Voorrang van wetgeving.............................................................................................................25
3.5 Algemene rechtsbeginselen........................................................................................................26
3.6 Toetsing van wetgeving...............................................................................................................26
3.7 Het verdrag als rechtsbron..........................................................................................................28
Hoofdstuk 4 – de rechtspraak...............................................................................................................30
Afdeling 1. Beginselen van behoorlijke rechtspraak.........................................................................30
Afdeling 2. De rechterlijk macht.......................................................................................................31
4.1 Handhaving van het recht...........................................................................................................31
4.2 Het openbaar ministerie.............................................................................................................31
4.3 Rechtspraak in eerste aanleg......................................................................................................32
4.4 Rechtspraak in hoger beroep en cassatie....................................................................................34
Afdeling 3. De rechtspraak als rechtsbron........................................................................................36
4.6 De legistische opvatting: de Wet AB...........................................................................................36
4.7 Rechtsvorming door de rechter..................................................................................................36
4.8 Rechtsvinding door de rechter....................................................................................................37
4.8.2 Interpretatie van de wet..........................................................................................................38
, Afdeling 4. De gewoonte en algemene rechtsbeginselen als rechtsbronnen....................................39
4.9 Gewoonterecht...........................................................................................................................39
4.10 Algemene rechtsbeginselen......................................................................................................40
Hoofdstuk 6 – Burgerlijk recht – kernbegrippen...................................................................................41
6.1 Het burgerlijk wetboek...............................................................................................................41
6.2 Het rechtssubject........................................................................................................................41
6.3 Rechtsfeiten................................................................................................................................41
6.4 Absolute en relatieve vermogensrechten...................................................................................42
6.5 Handelingsbekwaamheid............................................................................................................44
Hoofdstuk 7 – Goederenrecht..............................................................................................................46
7.1 De eigendom...............................................................................................................................46
7.2 Beperkte rechten........................................................................................................................47
7.3 Overdracht van goederen...........................................................................................................51
7.4 Bescherming van verkrijgers van roerende zaken, niet-registergoederen..................................53
Hoofdstuk 8 – Overeenkomstenrecht...................................................................................................56
8.1 De obligatoire overeenkomst......................................................................................................56
8.2 De totstandkoming van overeenkomsten...................................................................................56
8.3 De inhoud van de overeenkomst................................................................................................58
8.4 Nakoming van overeenkomsten..................................................................................................61
8.5 Rechtsgevolgen van wanprestatie...............................................................................................62
Hoofdstuk 9 – Verbintenissen uit de wet..............................................................................................65
9.1 De onrechtmatige daad..............................................................................................................65
9.2 Onrechtmatigheid.......................................................................................................................65
9.3 Toerekening aan de dader...........................................................................................................67
9.4 Causaal verband.........................................................................................................................67
9.5 Schade........................................................................................................................................68
9.6 Aansprakelijkheid voor anderen.................................................................................................68
9.7 Andere verbintenissen uit de wet...............................................................................................69
Hoofdstuk 10 – Burgerlijk procesrecht..................................................................................................71
1.1 Kenmerken van het burgerlijk procesrecht.................................................................................71
10.2 De bevoegdheid van de burgerlijke rechter..............................................................................72
10.3 De dagvaarding.........................................................................................................................72
10.4 Het verzoekschrift.....................................................................................................................73
10.5 De procedure bij de burgerlijke rechter....................................................................................73
10.6 het kort geding..........................................................................................................................74
10.7 De rechtsmiddelen....................................................................................................................75
10.8 De tenuitvoerlegging van vonnissen.........................................................................................76
10.9 Andere vormen van geschiloplossing........................................................................................76
,Hoofdstuk 11 – Ondernemingsrecht.....................................................................................................78
11.1 De onderneming.......................................................................................................................78
11.2 Ondernemingen zonder rechtspersoonlijkheid.........................................................................78
11.3 Ondernemingen met rechtspersoonlijkheid.............................................................................79
11.4 Andere rechtspersonen............................................................................................................81
, Hoofdstuk 1 – Recht in het algemeen
1.1 Inleiding
In elke vorm van samenleven onderhoudt de mens contacten met anderen. Daarbij kunnen zich
tussen mensen conflicten voordoen. Vandaar de behoefte aan mechanismen die deze conflicten
kunnen voorkomen of – als dat niet mogelijk is – beslechten. Het recht is een van die mechanismen.
In de samenleving heeft het recht de taak om – zo mogelijk – conflicten te voorkomen en bestaande
conflicten op te lossen. Het recht tracht de vrede in de samenleving te bewaren door de belangen van
de gemeenschap en de belangen van de individuele leden van de samenleving te beschermen.
Daarbij speelt de overheid een belangrijke rol. Niet in alle menselijke conflicten worden door het
recht bestreken. Ook is het recht niet in alle gevallen effectief. Naast de beperking die de mens
zichtzelf uit eigen beweging oplegt door rekening te houden met anderen, zijn er ook regels die dat
doen. in het streven van ieder mens naar de bevrediging van zijn geestlelijke en lichamelijke
behoeften is een botsing met de belangen van anderen vaak niet te vermijden. Voor het reguleren
van die tegenstrijdige belangen kan het recht in de vorm van het stellen van rechtsregels van
betekenis zijn. ook als er geen tegenstrijdige belangen zijn, verloopt het menselijke contact – en
daarmee het menselijke gedrag – volgens rechtsregels. Rechtsregels hebben als doel om menselijke
gedragingen te ordenen en daarmee ook te uniformeren, doordat ze voor iedereen gelijkelijk van
kracht zijn. rechtsregels beogen dus een zekere maatschappelijke ordening van menselijk gedrag. dat
gebeurt door het vaststellen van voorschriften waarin gedragingen worden benoemd in termen van
bevoegdheden en verplichtingen. Vaak houden deze een gebod of een verbod is.
De inhoud van de meeste rechtsregels vloeit voort uit algemeen aanvaarde opvattingen over goed en
kwaad en uit de behoefte aan een doelmatige ordening van de maatschappij. De meeste rechtsregels
beogen door het voorschrijven van gedrag een zekere gerechtigheid te bevorderen. Tegelijk speelt bij
rechtsregels de doelmatigheid vaak een rol. Daarmee bestaat het recht grotendeels uit een
verzameling van regels die betrekking hebben op het handelen van mensen als leden van de
samenleving en op de organisatie van die samenleving. Het doel van het recht is het gedrag van
mensen in hun onderlinge verkeer te ordenen en te uniformeren, waarbij vanuit een perspectief van
een rechtsvaardige samenleving ieders belangen zo veel mogelijk worden gerespecteerd en
veiliggesteld. Naast het ordenen van menselijk gedrag door het stellen van rechtsregels heeft het
recht nog een tweede belangrijke functie, die uit de eerste functie volgt. De regels moeten worden
gehandhaafd, dat wil zeggen dat er toezicht wordt uitgeoefend op de niet-naleving ervan en dat
conflicten daarover aan een rechter kunnen worden voorgelegd. Het recht kent daarom veel regels
die betrekking hebben op het beslechten van deze geschillen. Samenvattend: de vredestichtende en
vredesbewarende rol van het recht in de samenleving heeft twee functies. Het recht ordent menselijk
gedrag door het stellen van regels. Daarnaast zorgt het recht dat die regels woorden gehandhaafd.
1.2 De rechtsbronnen
Positief recht (objectief recht) is het geheel van geldende rechtsregels. In Nederland bestaat het
positieve recht uit de optelsom van alle rechtsregels die hier op dit moment gelden. Het is van belang
om deze rechtsregels te onderscheiden van de voorschriften die uit de moraal of de godsdienst
voortvloeien, en van fatsoensregels. Deze doen hun invloed op ons recht zeker gelden, maar in het
Nederlandse rechtssysteem zijn ze vrijwel nooit rechtstreeks vastgelegd in rechtsregels en daarmee
behoren ze niet tot het positieve recht. Tot het positieve recht behoren evenmin rechtsregels die nog
niet zijn ingevoerd, en rechtsregels die zijn afgeschaft. Hun invloed op het positieve recht is er soms
wel, maar rechtskracht hebben ze niet. Het positieve recht is het door de mens gemaakte recht.
Daarnaast kennen we het natuurrecht. Dat is het recht dat voor iedereen geldt ongeacht plaats en
tijd omdat het door de natuur is gegeven. Het gaat om universele waarden en normen die zijn
