Theorie Werkcolleges Jeugdrecht
Werkcollege 1 – Familierechtelijke betrekking / juridisch ouder
Artikel 8 EVRM : eerbiedigen familie- en gezinsleven
- Ondermeer van belang bij kwesties van omgang, gezag, kinderbescherming.
- Bij family life kun je rechten aan ontlenen.
- Family life is niet familierechtelijke betrekking:
o Kan wel (net als familierechtelijke betrekking) verplichting meebrengen voor degenen met
family life.
- Verschil = familierechtelijke betrekking is volgens artikel 1:197 BW juridisch ouders en hun
bloedverwanten. Family life is ruimer.
Bij dit artikel kijken naar proportionaliteit en subsidiariteit.
Family life = Als je in gezinsverband met elkaar hebt samengeleefd, dan heb je in ieder geval family
life. Dit kan ook een pleegouder en kind of opa en oma die een kind in huis hebben. Hierdoor heb je
een hele nauwe persoonlijke betrekking ( ‘derden in nauwe persoonlijke betrekking’ zijn degenen
met family life).
Familierechtelijke betrekking = Artikel 1:197 BW. Je hebt juridisch bloedverwantschap. Dit kan geen
pleegouder zijn (geen bloedverwantschap), maar kunnen wel family life hebben.
Juridisch ouderschap
Moeder van een kind – artikel 1:198 lid 1 BW
A) Vrouw uit wie het kind geboren is.
B) Lesbisch ouderschap.
o Bij de geboorte met elkaar getrouwd of GP, en gekozen voor kunstmatige donorinseminatie
van een anonieme donor, dan heeft het kind van rechtswege twee juridische ouders van
hetzelfde geslacht ten tijde van de geboorte.
C) Erkenning.
o Niet van rechtswege juridisch ouder bij sub B, dan kan de andere vrouw erkennen. Hierdoor
wordt je wel juridisch moeder.
o Hierbij wil je zelf juridisch ouder zijn en ga je actie ondernemen.
D) Vrouw wiens ouderschap gerechtelijk is vastgesteld.
o Gerechtelijke vaststelling = omgekeerde van erkenning. De andere partner wil geen kind,
maar diegene kun je wel dwingen om die ouderrol op zich te nemen. Je gaat dan naar de
rechter als echte moeder zijnde en gaat de ouderschap gerechtelijk vaststellen.
E) Vrouw die het kind heeft geadopteerd.
Lesbisch ouderschap: artikel 1:198 lid 1 sub b BW
- Gehuwd of geregistreerd partner.
- Kunstmatige donorbevruchting met onbekende donor
o Bij aangifte: verklaring van Stichting Donorgegevens Kunstmatige Bevruchting
In die situaties is de ‘duo moeder’ van rechtswege moeder! In andere gevallen moet zij erkennen om
juridisch ouder te zijn.
- Door de wetswijziging is positie zaaddonor ook versterkt
o Bij “family life” tussen donor (dus bekende donor) en kind kan donor “vervangende
toestemming verzoeken
o Maximaal 2 ouders!!
,Vader van een kind – artikel 1:199 BW
A) Man ten tijde van geboorte met de moeder getrouwd/GP (dus niet of je ook echt de vader
bent).
o Dit maakt jou juridisch gezien automatisch vader.
B) Kind is binnen 306 dagen geboren nadat het huwelijk/GP door de dood is ontbonden.
o Huwelijk eindigt door overlijden van 1 van 2. Als het kind binnen 306 dagen is geboren,
wordt diegene automatisch juridisch ouder.
C) Erkenning.
o Hetzelfde als bij juridisch moeder.
D) Man wiens vaderschap gerechtelijk is vastgesteld.
o Hetzelfde als bij juridisch moeder.
E) Man die kind heeft geadopteerd.
Erkenning – artikel 1:203 BW
- Erkenning door opgemaakte akte door ABS (ambtenaar van de burgerlijke stand).
- Hierdoor komt juridisch ouderschap (artikel 1:199 BW) en dus familierechtelijke betrekking
(artikel 1:197 BW).
- Gevolgen vanaf de tijdstip van erkenning:
o Naamrecht, gezag, omgangsrecht en verplichting tot levensonderhoud, erfgenaamschap.
- Toestemming moeder/kind kan worden vervangen door de rechtbank – artikel 1:204 lid 3 en 4
BW.
o Voor erkenning heb je toestemming nodig. Als een kind die nog geen 16 is heb je
toestemming van de ouder nodig. Als het kind tussen 12 en 16 jaar is heb je toestemming
nodig van het ouder en het kind zelf.
o Als de erkenning wordt afgewezen door ouder (en kind), dan kan deze toestemming worden
vervangen door toestemming van de rechtbank als die ander nog wel steeds het kind wil
erkennen.
o Dit mag niet als er sprake is van de tenzij-regel in het artikel (als het schade oploopt in de
relatie tot moeder en kind, of van het emotioneel gestalte van het kind).
o De vervangende toestemming kan worden gevraagd door de persoon die de verwekker is
van het kind (lid 3 onder a) of de biologische vader is van het kind die niet de verwekker
(donor) is en in nauwe persoonlijke betrekking staat (family life) dus een donor met
family life kan vervangende toestemming vragen voor de erkenning van het kind.
o Als het kind al door iemand anders is erkend, kan het kind niet nog een keer worden erkend,
want het kind heeft dan al 2 juridische ouders.
Nietigheid erkenning:
- Zes gevallen genoemd in artikel 1:204 lid 1 BW.
- Belangrijkste criterium is toestemmingsvereiste.
Vernietigbaarheid erkenning – artikel 1:205 en 1:205a BW
- Verzoek tot vernietigen indienen bij de rechtbank.
- Rechtsgrond = erkenner is niet de biologische vader van het kind – artikel 1:205 lid 1 BW.
o Bijvoorbeeld de nieuwe partner van de moeder.
- Erkenner of moeder kan verzoek indienen = alleen verzoek o.g.v. wilsgebreken.
o Gewoon spijt van een erkenning is niet genoeg om het te vernietigen. Dit kan dus alleen bij
wilsgebreken (dwaling, bedreiging, bedrog, misbruik van omstandigheden, etc.). Deze
wilsgebreken moeten wel worden bewezen.
- Kind kan verzoek indienen = alleen verzoek indien erkenning tijdens minderjarigheid heeft
plaatsgevonden.
, o Als je juridische vader niet je biologische vader is zou je kunnen vernietigen indien je nog
minderjarig bent.
o Artikel 1:212 BW door een bijzonder curator kan namens een kind een verzoek worden
gedaan. Er moet dus een bijzonder curator worden benoemd. Iedere belanghebbende kan
de rechtbank verzoeken om een bijzonder curator en die kan kijken of er namens het kind
verzocht kan worden om een vernietiging van de erkenning.
o De biologische vader kan niets doen tegen de erkenning van een andere juridische ouder
over zijn eigen kind. Hij is wel belanghebbende, namelijk biologische vader. Hij kan dan dus
naar de rechtbank gaan en een bijzonder curator voor het kind laten benoemen. Die curator
kijkt of hij het in het belang van het kind vind om een vernietiging van de erkenning te laten
aanvragen.
- Let op = wel terugwerkende kracht.
o Erkenning werkt terug vanaf het moment van erkenning.
Moeder die bewust de biologische vader uit beeld hield en de nieuwe partner als juridische vader
maakte, terwijl de biologische vader dit ook wilde, die maakt misbruik van haar
toestemmingsbevoegdheid misbruik van recht.
Gerechtelijke vaststelling ouderschap – artikel 1:207 BW
- Na vaststelling ontstaat juridisch ouderschap (artikel 1:199 sub d BW) en dus familierechtelijke
betrekking.
- Terugwerkende kracht: tot tijdstip geboorte (itt tot gewone erkenning).
- In sommige gevallen geen vaststelling mogelijk – artikel 1:207 lid 2 BW.
o Hetzelfde als bij erkenning, dus bijvoorbeeld op het moment als er al 2 ouders zijn.
- Verzoek indienen bij rechtbank door:
o Moeder, binnen 5 jaar na de geboorte.
o Kind of, bij vooroverlijden, een afstammeling.
Ontkenning van door huwelijk/GP ontstaan vaderschap – artikel 1:200 BW
- Wanneer de juridische vader niet de biologische vader is.
- Verzoek indienen bij de rechtbank.
- Door de vader (juridische vader) of de moeder, of door het kind zelf.
o Biologische vader kan het hier ook niet. Hier is er geen sprake van misbruik van recht.
o Als biologische vader kun je je melden als belanghebbende bij de rechtbank en kun je een
bijzonder curator aanwijzen (net zoals bij erkenning).
- Termijnen indienen verzoekschrift:
o Vader: binnen 1 jaar na bekendheid ervan – lid 5.
o Moeder: binnen 1 jaar na de geboorte – lid 5.
o Kind: binnen drie jaar na bekendheid ervan of ingeval van minderjarigheid uiterlijk drie jaar
na meerderjarigheid – lid 6.
Ontkenning vaderschap (vervolg)
De vader en moeder zijn niet ontvankelijk in een verzoek tot ontkenning (wanneer kunnen zij dit niet
doen):
- Indien de vrouw voor het huwelijk zwanger was en de man was daarvan op de hoogte – artikel
1:200 lid 2 BW.
o Dus op het moment dat je trouwt met iemand die zwanger is, wordt je automatisch juridisch
ouder.
- Indien de man heeft ingestemd met een daad die de verwekking van het kind tot gevolg heeft
gehad – artikel 1:200 lid 3 BW.
Werkcollege 1 – Familierechtelijke betrekking / juridisch ouder
Artikel 8 EVRM : eerbiedigen familie- en gezinsleven
- Ondermeer van belang bij kwesties van omgang, gezag, kinderbescherming.
- Bij family life kun je rechten aan ontlenen.
- Family life is niet familierechtelijke betrekking:
o Kan wel (net als familierechtelijke betrekking) verplichting meebrengen voor degenen met
family life.
- Verschil = familierechtelijke betrekking is volgens artikel 1:197 BW juridisch ouders en hun
bloedverwanten. Family life is ruimer.
Bij dit artikel kijken naar proportionaliteit en subsidiariteit.
Family life = Als je in gezinsverband met elkaar hebt samengeleefd, dan heb je in ieder geval family
life. Dit kan ook een pleegouder en kind of opa en oma die een kind in huis hebben. Hierdoor heb je
een hele nauwe persoonlijke betrekking ( ‘derden in nauwe persoonlijke betrekking’ zijn degenen
met family life).
Familierechtelijke betrekking = Artikel 1:197 BW. Je hebt juridisch bloedverwantschap. Dit kan geen
pleegouder zijn (geen bloedverwantschap), maar kunnen wel family life hebben.
Juridisch ouderschap
Moeder van een kind – artikel 1:198 lid 1 BW
A) Vrouw uit wie het kind geboren is.
B) Lesbisch ouderschap.
o Bij de geboorte met elkaar getrouwd of GP, en gekozen voor kunstmatige donorinseminatie
van een anonieme donor, dan heeft het kind van rechtswege twee juridische ouders van
hetzelfde geslacht ten tijde van de geboorte.
C) Erkenning.
o Niet van rechtswege juridisch ouder bij sub B, dan kan de andere vrouw erkennen. Hierdoor
wordt je wel juridisch moeder.
o Hierbij wil je zelf juridisch ouder zijn en ga je actie ondernemen.
D) Vrouw wiens ouderschap gerechtelijk is vastgesteld.
o Gerechtelijke vaststelling = omgekeerde van erkenning. De andere partner wil geen kind,
maar diegene kun je wel dwingen om die ouderrol op zich te nemen. Je gaat dan naar de
rechter als echte moeder zijnde en gaat de ouderschap gerechtelijk vaststellen.
E) Vrouw die het kind heeft geadopteerd.
Lesbisch ouderschap: artikel 1:198 lid 1 sub b BW
- Gehuwd of geregistreerd partner.
- Kunstmatige donorbevruchting met onbekende donor
o Bij aangifte: verklaring van Stichting Donorgegevens Kunstmatige Bevruchting
In die situaties is de ‘duo moeder’ van rechtswege moeder! In andere gevallen moet zij erkennen om
juridisch ouder te zijn.
- Door de wetswijziging is positie zaaddonor ook versterkt
o Bij “family life” tussen donor (dus bekende donor) en kind kan donor “vervangende
toestemming verzoeken
o Maximaal 2 ouders!!
,Vader van een kind – artikel 1:199 BW
A) Man ten tijde van geboorte met de moeder getrouwd/GP (dus niet of je ook echt de vader
bent).
o Dit maakt jou juridisch gezien automatisch vader.
B) Kind is binnen 306 dagen geboren nadat het huwelijk/GP door de dood is ontbonden.
o Huwelijk eindigt door overlijden van 1 van 2. Als het kind binnen 306 dagen is geboren,
wordt diegene automatisch juridisch ouder.
C) Erkenning.
o Hetzelfde als bij juridisch moeder.
D) Man wiens vaderschap gerechtelijk is vastgesteld.
o Hetzelfde als bij juridisch moeder.
E) Man die kind heeft geadopteerd.
Erkenning – artikel 1:203 BW
- Erkenning door opgemaakte akte door ABS (ambtenaar van de burgerlijke stand).
- Hierdoor komt juridisch ouderschap (artikel 1:199 BW) en dus familierechtelijke betrekking
(artikel 1:197 BW).
- Gevolgen vanaf de tijdstip van erkenning:
o Naamrecht, gezag, omgangsrecht en verplichting tot levensonderhoud, erfgenaamschap.
- Toestemming moeder/kind kan worden vervangen door de rechtbank – artikel 1:204 lid 3 en 4
BW.
o Voor erkenning heb je toestemming nodig. Als een kind die nog geen 16 is heb je
toestemming van de ouder nodig. Als het kind tussen 12 en 16 jaar is heb je toestemming
nodig van het ouder en het kind zelf.
o Als de erkenning wordt afgewezen door ouder (en kind), dan kan deze toestemming worden
vervangen door toestemming van de rechtbank als die ander nog wel steeds het kind wil
erkennen.
o Dit mag niet als er sprake is van de tenzij-regel in het artikel (als het schade oploopt in de
relatie tot moeder en kind, of van het emotioneel gestalte van het kind).
o De vervangende toestemming kan worden gevraagd door de persoon die de verwekker is
van het kind (lid 3 onder a) of de biologische vader is van het kind die niet de verwekker
(donor) is en in nauwe persoonlijke betrekking staat (family life) dus een donor met
family life kan vervangende toestemming vragen voor de erkenning van het kind.
o Als het kind al door iemand anders is erkend, kan het kind niet nog een keer worden erkend,
want het kind heeft dan al 2 juridische ouders.
Nietigheid erkenning:
- Zes gevallen genoemd in artikel 1:204 lid 1 BW.
- Belangrijkste criterium is toestemmingsvereiste.
Vernietigbaarheid erkenning – artikel 1:205 en 1:205a BW
- Verzoek tot vernietigen indienen bij de rechtbank.
- Rechtsgrond = erkenner is niet de biologische vader van het kind – artikel 1:205 lid 1 BW.
o Bijvoorbeeld de nieuwe partner van de moeder.
- Erkenner of moeder kan verzoek indienen = alleen verzoek o.g.v. wilsgebreken.
o Gewoon spijt van een erkenning is niet genoeg om het te vernietigen. Dit kan dus alleen bij
wilsgebreken (dwaling, bedreiging, bedrog, misbruik van omstandigheden, etc.). Deze
wilsgebreken moeten wel worden bewezen.
- Kind kan verzoek indienen = alleen verzoek indien erkenning tijdens minderjarigheid heeft
plaatsgevonden.
, o Als je juridische vader niet je biologische vader is zou je kunnen vernietigen indien je nog
minderjarig bent.
o Artikel 1:212 BW door een bijzonder curator kan namens een kind een verzoek worden
gedaan. Er moet dus een bijzonder curator worden benoemd. Iedere belanghebbende kan
de rechtbank verzoeken om een bijzonder curator en die kan kijken of er namens het kind
verzocht kan worden om een vernietiging van de erkenning.
o De biologische vader kan niets doen tegen de erkenning van een andere juridische ouder
over zijn eigen kind. Hij is wel belanghebbende, namelijk biologische vader. Hij kan dan dus
naar de rechtbank gaan en een bijzonder curator voor het kind laten benoemen. Die curator
kijkt of hij het in het belang van het kind vind om een vernietiging van de erkenning te laten
aanvragen.
- Let op = wel terugwerkende kracht.
o Erkenning werkt terug vanaf het moment van erkenning.
Moeder die bewust de biologische vader uit beeld hield en de nieuwe partner als juridische vader
maakte, terwijl de biologische vader dit ook wilde, die maakt misbruik van haar
toestemmingsbevoegdheid misbruik van recht.
Gerechtelijke vaststelling ouderschap – artikel 1:207 BW
- Na vaststelling ontstaat juridisch ouderschap (artikel 1:199 sub d BW) en dus familierechtelijke
betrekking.
- Terugwerkende kracht: tot tijdstip geboorte (itt tot gewone erkenning).
- In sommige gevallen geen vaststelling mogelijk – artikel 1:207 lid 2 BW.
o Hetzelfde als bij erkenning, dus bijvoorbeeld op het moment als er al 2 ouders zijn.
- Verzoek indienen bij rechtbank door:
o Moeder, binnen 5 jaar na de geboorte.
o Kind of, bij vooroverlijden, een afstammeling.
Ontkenning van door huwelijk/GP ontstaan vaderschap – artikel 1:200 BW
- Wanneer de juridische vader niet de biologische vader is.
- Verzoek indienen bij de rechtbank.
- Door de vader (juridische vader) of de moeder, of door het kind zelf.
o Biologische vader kan het hier ook niet. Hier is er geen sprake van misbruik van recht.
o Als biologische vader kun je je melden als belanghebbende bij de rechtbank en kun je een
bijzonder curator aanwijzen (net zoals bij erkenning).
- Termijnen indienen verzoekschrift:
o Vader: binnen 1 jaar na bekendheid ervan – lid 5.
o Moeder: binnen 1 jaar na de geboorte – lid 5.
o Kind: binnen drie jaar na bekendheid ervan of ingeval van minderjarigheid uiterlijk drie jaar
na meerderjarigheid – lid 6.
Ontkenning vaderschap (vervolg)
De vader en moeder zijn niet ontvankelijk in een verzoek tot ontkenning (wanneer kunnen zij dit niet
doen):
- Indien de vrouw voor het huwelijk zwanger was en de man was daarvan op de hoogte – artikel
1:200 lid 2 BW.
o Dus op het moment dat je trouwt met iemand die zwanger is, wordt je automatisch juridisch
ouder.
- Indien de man heeft ingestemd met een daad die de verwekking van het kind tot gevolg heeft
gehad – artikel 1:200 lid 3 BW.
