Casus 2 consumenten, zorgvragers, verzekerden en schaarste – maandag 12 november
Wat is de zorgverzekeringswet?
Ingevoerd in 2006 en iedereen verplicht om een basisverzekering tegen ziektekosten af te
sluiten. Alle zorgverzekeraars hebben een acceptatieplicht zij mogen niemand die zich
aanmeldt weigeren. Basisverzekering dekt met name de kosten van de eerstelijnszorg
(huisarts, verloskundige, thuiszorg), medisch-specialistische hulp, ziekenhuiszorg, medicijnen
en hulpmiddelen, revalidatie en ziekenvervoer.
Waarom ingevoerd?
1) Vroeger scheiding tussen particulier verzekerden en ziekenfondsverzekering (verschil
in wachttijd, behandeling etc.). Nu geen onderscheid meer tussen deze twee.
2) Particulier verzekerden dragen bij aan de zorg voor de ziekenfondsverzekerden, maar
solidariteit was niet erg groot. Solidariteit werd vergroot.
3) Ziekenfondsverzekerden waren verplicht verzekerd, maar de mensen die hier niet in
vielen (zelfstandigen met een laag inkomen) kozen er vaak voor om zich niet te
verzekeren. Voorheen meer onverzekerden in vergelijking nu verzekeringsplicht.
Toegankelijkheid:
- Acceptatieplicht
- Vereveningssysteem – voor een gelijk speelveld en om risicoselectie tegen te gaan
- Zorgtoeslag
- Zorgplicht – verplicht om voldoende zorg in te kopen voor de mensen in hun
omgeving
Leerdoelen
1. Waarom verzekeren mensen zich (kenmerken)?
Schut, F. T., Varkevisser, M., & Bleichrodt, H. (2016). Economie van de gezondheidszorg
(Zesde, ongewijzigde druk.). Houten: Bohn Stafleu van Loghum, hoofdstuk 6 en 7
Afsluiten zorgverzekering
Voordelen:
- Toegankelijk maken van anders onbetaalbare zorg (gewenste moral hazard) en;
- De verwachte nutswinst voor risico-averse individuen.
7.2.3 karakteristieken van zorgverzekeringen
De volgende 3 karakteristieken waarin zorgverzekeringen zich onderscheiden van andere
vormen van verzekeringen, maken dat bij zorgverzekeringen de afweging tussen enerzijds de
genoemde voordelen van verzekeren en anderzijds moral hazard nog nadrukkelijker
aanwezig is dan bij overige vormen van verzekeringen.
1) Vanwege de onzekerheid bij het stellen van een diagnose in geval van een bepaalde
ziekte of kwaal en vanwege het sterk stochastische karakter van de (vervolg) kosten
van medische behandelingen is het voor zorgverzekeraars in het algemeen moeilijk
‘de schade te taxeren’. Uitkeringen door de verzekeraars vindt daarom plaats op
basis van de kosten van de medische behandeling die reeds heeft plaatsgevonden.
De omvang van de uitkering door de verzekeraar hangt dus in belangrijke mate af van
gezamenlijke beslissingen van de consument en producent van medische diensten,
die elk belang kunnen hebben bij moral hazard (meer of duurdere diensten). Op hun
beslissingen heeft de verzekeraar in het algemeen weinig invloed.
Pagina 1 van 43
, 2) Preventieve activiteiten die de verzekerde kan ondernemen om de kans te
verminderen dat een beroep op de verzekering wordt gedaan, zijn voor een
zorgverzekeraar in het algemeen oncontroleerbaar en niet operationaliseerbaar in
termen van polisvoorwaarden.
3) Krachtens een uitspraak van de Hoge Raad d.d. 11 september 1998 kan een
particuliere ziektekostenverzekeraar in Nederland geen beroep doen op de
schadebeperkingsplicht van de verzekerde. In de Zorgverzekeringswet is expliciet
bepaald dat ‘een zorgverzekeraar niet bevoegd is een verzekerde prestatie geheel of
gedeeltelijk te weigeren indien het intreden van het verzekerde risico aan de
verzekerde is te wijten’.
Deze specifieke eigenschappen van zorgverzekeringen leiden ertoe dat er meer sprake
kan zijn van moral hazard dan bij andere verzekeringen.
Vierde essentieel verschil tussen zorg verzekeringen en overige vormen van
schadeverzekeringen:
4) Toegang tot een zorgverzekering voor iedereen wordt in de meeste landen
maatschappelijk wenselijk geacht. Dit brengt met zich mee dat zorgverzekeringen in
belangrijke mate worden beschouwd als een onderdeel van het systeem van sociale
zekerheid en dat voor de markt ban zorgverzekeringen bijzondere vormen van
regulering nodig zijn, die niet gelden voor andere vormen van schadeverzekeringen.
7.2.4. Conclusies
Afsluiten zorgverzekering
Voordelen:
- Toegankelijk maken van anders onbetaalbare zorg (gewenste moral hazard) en;
- De verwachte nutswinst voor risicoaverse individuen.
Nadelen:
- Door diverse opslagen in de premie zal men naar verwachting meer geld kwijt zijn
dan zonder verzekering en;
- Het grotendeels uitschakelen van het prijsmechanisme kan leiden tot ongewenste
moral hazard en kan daarmee leiden tot welvaartsverlies.
2. Wat zijn mogelijke nadelen van verzekeren (moral hazard, averechtse selectie)?
Schut, E. M, Varkevisser. Economie van de gezondheidszorg (Hoofdstuk 7)
Verzekeren: instrument om de financiële gevolgen van toekomstige onzekere gevallen tegen
betaling van een premie (gedeeltelijk) over te dragen aan een verzekeraar -> risico-
overdracht.
Nadelen:
- Men is na het afsluiten van een (zorg-) verzekering naar verwachting meer geld kwijt
dan zonder een verzekering.
Pagina 2 van 43
Wat is de zorgverzekeringswet?
Ingevoerd in 2006 en iedereen verplicht om een basisverzekering tegen ziektekosten af te
sluiten. Alle zorgverzekeraars hebben een acceptatieplicht zij mogen niemand die zich
aanmeldt weigeren. Basisverzekering dekt met name de kosten van de eerstelijnszorg
(huisarts, verloskundige, thuiszorg), medisch-specialistische hulp, ziekenhuiszorg, medicijnen
en hulpmiddelen, revalidatie en ziekenvervoer.
Waarom ingevoerd?
1) Vroeger scheiding tussen particulier verzekerden en ziekenfondsverzekering (verschil
in wachttijd, behandeling etc.). Nu geen onderscheid meer tussen deze twee.
2) Particulier verzekerden dragen bij aan de zorg voor de ziekenfondsverzekerden, maar
solidariteit was niet erg groot. Solidariteit werd vergroot.
3) Ziekenfondsverzekerden waren verplicht verzekerd, maar de mensen die hier niet in
vielen (zelfstandigen met een laag inkomen) kozen er vaak voor om zich niet te
verzekeren. Voorheen meer onverzekerden in vergelijking nu verzekeringsplicht.
Toegankelijkheid:
- Acceptatieplicht
- Vereveningssysteem – voor een gelijk speelveld en om risicoselectie tegen te gaan
- Zorgtoeslag
- Zorgplicht – verplicht om voldoende zorg in te kopen voor de mensen in hun
omgeving
Leerdoelen
1. Waarom verzekeren mensen zich (kenmerken)?
Schut, F. T., Varkevisser, M., & Bleichrodt, H. (2016). Economie van de gezondheidszorg
(Zesde, ongewijzigde druk.). Houten: Bohn Stafleu van Loghum, hoofdstuk 6 en 7
Afsluiten zorgverzekering
Voordelen:
- Toegankelijk maken van anders onbetaalbare zorg (gewenste moral hazard) en;
- De verwachte nutswinst voor risico-averse individuen.
7.2.3 karakteristieken van zorgverzekeringen
De volgende 3 karakteristieken waarin zorgverzekeringen zich onderscheiden van andere
vormen van verzekeringen, maken dat bij zorgverzekeringen de afweging tussen enerzijds de
genoemde voordelen van verzekeren en anderzijds moral hazard nog nadrukkelijker
aanwezig is dan bij overige vormen van verzekeringen.
1) Vanwege de onzekerheid bij het stellen van een diagnose in geval van een bepaalde
ziekte of kwaal en vanwege het sterk stochastische karakter van de (vervolg) kosten
van medische behandelingen is het voor zorgverzekeraars in het algemeen moeilijk
‘de schade te taxeren’. Uitkeringen door de verzekeraars vindt daarom plaats op
basis van de kosten van de medische behandeling die reeds heeft plaatsgevonden.
De omvang van de uitkering door de verzekeraar hangt dus in belangrijke mate af van
gezamenlijke beslissingen van de consument en producent van medische diensten,
die elk belang kunnen hebben bij moral hazard (meer of duurdere diensten). Op hun
beslissingen heeft de verzekeraar in het algemeen weinig invloed.
Pagina 1 van 43
, 2) Preventieve activiteiten die de verzekerde kan ondernemen om de kans te
verminderen dat een beroep op de verzekering wordt gedaan, zijn voor een
zorgverzekeraar in het algemeen oncontroleerbaar en niet operationaliseerbaar in
termen van polisvoorwaarden.
3) Krachtens een uitspraak van de Hoge Raad d.d. 11 september 1998 kan een
particuliere ziektekostenverzekeraar in Nederland geen beroep doen op de
schadebeperkingsplicht van de verzekerde. In de Zorgverzekeringswet is expliciet
bepaald dat ‘een zorgverzekeraar niet bevoegd is een verzekerde prestatie geheel of
gedeeltelijk te weigeren indien het intreden van het verzekerde risico aan de
verzekerde is te wijten’.
Deze specifieke eigenschappen van zorgverzekeringen leiden ertoe dat er meer sprake
kan zijn van moral hazard dan bij andere verzekeringen.
Vierde essentieel verschil tussen zorg verzekeringen en overige vormen van
schadeverzekeringen:
4) Toegang tot een zorgverzekering voor iedereen wordt in de meeste landen
maatschappelijk wenselijk geacht. Dit brengt met zich mee dat zorgverzekeringen in
belangrijke mate worden beschouwd als een onderdeel van het systeem van sociale
zekerheid en dat voor de markt ban zorgverzekeringen bijzondere vormen van
regulering nodig zijn, die niet gelden voor andere vormen van schadeverzekeringen.
7.2.4. Conclusies
Afsluiten zorgverzekering
Voordelen:
- Toegankelijk maken van anders onbetaalbare zorg (gewenste moral hazard) en;
- De verwachte nutswinst voor risicoaverse individuen.
Nadelen:
- Door diverse opslagen in de premie zal men naar verwachting meer geld kwijt zijn
dan zonder verzekering en;
- Het grotendeels uitschakelen van het prijsmechanisme kan leiden tot ongewenste
moral hazard en kan daarmee leiden tot welvaartsverlies.
2. Wat zijn mogelijke nadelen van verzekeren (moral hazard, averechtse selectie)?
Schut, E. M, Varkevisser. Economie van de gezondheidszorg (Hoofdstuk 7)
Verzekeren: instrument om de financiële gevolgen van toekomstige onzekere gevallen tegen
betaling van een premie (gedeeltelijk) over te dragen aan een verzekeraar -> risico-
overdracht.
Nadelen:
- Men is na het afsluiten van een (zorg-) verzekering naar verwachting meer geld kwijt
dan zonder een verzekering.
Pagina 2 van 43
