Contractenrecht: Literatuur en Jurisprudentie
Inhoudsopgave
BLOK 1: TOTSTANDKOMING EN INHOUD VAN DE OVEREENKOMST..................................................2
HR Haviltex........................................................................................................................................2
HR Pensioenfonds/Fox.......................................................................................................................2
HR Lundiform B.V./Mexx Europe B.V.................................................................................................3
HR FNV c.s./Condor............................................................................................................................3
HR Centraal Bureau Bouwtoezicht/JPO..............................................................................................4
HR Geurtzen/Kampstaal....................................................................................................................4
HR Bramer/Hofman en Colpro...........................................................................................................4
HR Gestikte Varkens...........................................................................................................................5
HR First Data BV/KPN Hotspots Schiphol BV......................................................................................5
HR Heesakkers/Voets.........................................................................................................................6
HvJ EG Océano...................................................................................................................................6
HvJ EG Asturcom/Rodriguez Nogueira...............................................................................................6
BLOK 2: NIET-NAKOMING VAN DE OVEREENKOMST EN REMEDIES...................................................7
HR Van der Meer/Beter Wonen.........................................................................................................7
HR Kinheim/Pelders...........................................................................................................................7
HR Oerlemans/Driessen.....................................................................................................................8
HR Geldnet/Kwantum........................................................................................................................8
HR Endlich/Bouwmachines................................................................................................................9
HR Kenter/Slierings............................................................................................................................9
HR Woningstichting Eigen Haard/X.................................................................................................10
HR Briljant Schreuders/ABP..............................................................................................................10
HR Twickler/R...................................................................................................................................11
HR Mol/Meijer.................................................................................................................................11
HR Multi Vastgoed/Nethou..............................................................................................................12
HR Gemeente Ronde Venen/SNU.....................................................................................................12
HR Gemeente Bronckhorst...............................................................................................................12
HR Van de Steeg/Rabobank.............................................................................................................13
HvJ EG Froukje Faber/Autobedrijf Hazet Ochten BV........................................................................13
BLOK 3: DE GRENZEN VAN DE OVEREENKOMST..............................................................................15
HR Baby Joost..................................................................................................................................15
HR ING/Bera Holding.......................................................................................................................15
HR Tamacht/Hodenius.....................................................................................................................16
HR Citronas......................................................................................................................................16
HR Gegaste uien...............................................................................................................................16
HR Securicor.....................................................................................................................................16
HR Mooijman/Netjes.......................................................................................................................17
HR Agfaphoto Finance NV/vof Foto Noort.......................................................................................17
HR Wierts/Visseren..........................................................................................................................18
HR Pocorni/Defam Financieringen...................................................................................................18
HR Eneco/Stichting Ronde van Nederland en ISCO..........................................................................19
HR Vissers c.s./Compaen..................................................................................................................19
HR Van den Bos/Provincial...............................................................................................................20
HR Bemoti c.s./Betonmortelfabriek.................................................................................................21
1
,Contractenrecht: Literatuur en Jurisprudentie
BLOK 1: TOTSTANDKOMING EN INHOUD VAN DE
OVEREENKOMST
HR Haviltex
Leerstuk: uitleg overeenkomst
Feiten
Ermes en Langerwerf verkopen in februari 1976 een machine voor het snijden van
steekschuim voor bloemen aan Haviltex. In de koopovereenkomst is er een beding
afgesproken waarin staat dat de steekschuimmachine tot eind 1976 kan worden
teruggegeven voor 20.000 gulden. In juli 1976 geeft Haviltex per brief aan gebruik te willen
maken van dit beding en de steekschuimmachine willen teruggeven voor 20.000 gulden.
Ermes gaat hier niet mee akkoord, zij stellen zich op het standpunt dat de bedoeling van hun
was dat er gebruik gemaakt kan worden van dit beding wanneer hier relevante gronden voor
aanwezig waren. Dus stelt Ermes zich op het standpunt dat Haviltex niet zonder opgaaf van
reden op dat beding kon beroepen. Hier staat dus de bedoeling van de partijen tegenover de
taalkundige uitleg.
Overweging
De Hoge Raad kwam bij dit arrest tot het zogenoemde Haviltex-formule: bij de uitleg van een
overeenkomst is niet enkel en alleen de zuiver taalkundige uitleg van toepassing. Voor de
uitleg komt het er ook op aan op de zin die de partijen in de gegeven omstandigheden over
en weer redelijkerwijs aan deze bepalingen mochten toekennen en op hetgeen zij van elkaar
redelijkerwijs mochten verwachten. Hierbij is mede van belang tot welke maatschappelijke
kringen partijen behoren en welke rechtskennis van hen als zodanig mag worden verwacht.
Rechtsregel
Dus een overeenkomst wordt niet alleen uitgelegd op basis van de zuiver taalkundige uitleg
van de overeenkomst. Ook de bedoeling van de partijen staat centraal. Er wordt getoetst
naar wat de partijen mochten verwachten van de bepalingen. Deze toets bekijkt dus ook de
omstandigheden van het geval.
HR Pensioenfonds/Fox
Leerstuk: uitleg overeenkomst cao-norm
Feiten
Fox was als werknemer deelnemer bij Pensioenfonds DSM. Nadat Fox met pensioen ging
ontstond er onenigheid over de uitleg van een anticumulatiebepaling in het
pensioenreglement.
Rechtsregel
In dit arrest is naar voren gekomen dat de Haviltex-norm en de cao-norm niet tegenover
elkaar staan maar in elkaar overvloeien. Afhankelijk van de mate waarin de derde partij
betrokken wordt bij de onderhandelingen en in welke mate er een derde partij door het
contract wordt getroffen (dus de type overeenkomst en de omstandigheden) bepaald of er
meer een objectieve of subjectieve uitleg van de overeenkomst gewenst is.
2
, Contractenrecht: Literatuur en Jurisprudentie
HR Lundiform B.V./Mexx Europe B.V.
Leerstuk: uitleg overeenkomst commerciële ovk
Feiten
Tussen Lundiform en Mexx bestond een mondelinge overeenkomst die in november 2007
schriftelijk is vastgelegd. Lundiform heeft op basis van deze overeenkomst een navordering
geëist van Mexx. In deze casus ging het ook om de uitleg van de overeenkomst.
Rechtsregel
Bij de uitleg van commerciële overeenkomsten is de Haviltex-norm ook het uitganspunt.
HR FNV c.s./Condor
Leerstuk: uitleg overeenkomst cao-norm
Feiten
Tussen FNV en Condor was er een Sociaal Plan opgesteld voor de reorganisatie van het
dochterbedrijf Ossfloor. De onderhandelingen vonden plaats tussen FNV en Ossfloor. Het
Sociale Plan is als cao aangemeld bij het Ministerie van SZW. Ondanks de reorganisatie was
Ossfloor alsnog binnen een jaar failliet. Vervolgens was er onenigheid over het
toepassingsbereik van het Sociaal Plan. Wanneer er enkel gelet werd op de grammaticale
uitleg zou het Sociaal Plan alleen van toepassing zijn voor medewerkers die hun baan kwijt
zouden raken door de reorganisatie en niet voor de achterblijvers die uiteindelijk door het
faillissement hun baan kwijtraakte. FNV stelde dat het bedoeld was dat het Sociale plan ook
bedoeld was voor de achterblijvers. De Rechtbank en het Hof waren het niet mee eens. Bij
de cao geldt de cao-norm dus wordt er enkel gekeken naar de letterlijke tekst. De Hoge Raad
casseerde deze uitspraak.
Overwegingen
De HR stelde dat ook voor cao-achtige gevallen een ‘vloeiende overgang’ zoals in DSM/Fox is
aangenomen van toepassing is. De cao-norm ziet toe op gevallen die de rechtspositie van
derden kunnen beïnvloeden. Dit zijn dan vaak individuele werkgevers en werknemers die
niet betrokken zijn geweest bij de totstandkoming van de overeenkomst en dus geen invloed
hebben kunnen uitoefenen op de inhoud of de formulering van de daarin opgenomen
bepalingen, en voor wie de bedoelingen van de wel bij die totstandkoming betrokken
partijen slecht kenbaar zijn uit de in die overeenkomst opgenomen bepalingen of
bijbehorende schriftelijke toelichting. In deze kwestie was dit in mindere mate van
toepassing. Het was in wezen een meerpartijenovereenkomst, gezien de onderhandelingen
plaatsvonden tussen de vertegenwoordigers van de FNV en het bedrijf in kwestie zelf
(personeelsfunctionaris en bedrijfsleider van Ossfloor en Controller en hoofd
personeelszaken Condor). Dit maakt dat de bedoelingen voor Condor zeker wel kenbaar
konden zijn tijdens de onderhandelingen en deze dus wél mee mag worden genomen in de
toetsing van de Hoge Raad.
Rechtsregel
In cao-achtige gevallen is ook sprake van een vloeiende overgang wat betreft de
interpretatie van de bepalingen. Van invloed hierop is de mate waarop de rechtspositie van
derden die niet betrokken zijn geweest bij de onderhandelingen beïnvloed worden.
3
Inhoudsopgave
BLOK 1: TOTSTANDKOMING EN INHOUD VAN DE OVEREENKOMST..................................................2
HR Haviltex........................................................................................................................................2
HR Pensioenfonds/Fox.......................................................................................................................2
HR Lundiform B.V./Mexx Europe B.V.................................................................................................3
HR FNV c.s./Condor............................................................................................................................3
HR Centraal Bureau Bouwtoezicht/JPO..............................................................................................4
HR Geurtzen/Kampstaal....................................................................................................................4
HR Bramer/Hofman en Colpro...........................................................................................................4
HR Gestikte Varkens...........................................................................................................................5
HR First Data BV/KPN Hotspots Schiphol BV......................................................................................5
HR Heesakkers/Voets.........................................................................................................................6
HvJ EG Océano...................................................................................................................................6
HvJ EG Asturcom/Rodriguez Nogueira...............................................................................................6
BLOK 2: NIET-NAKOMING VAN DE OVEREENKOMST EN REMEDIES...................................................7
HR Van der Meer/Beter Wonen.........................................................................................................7
HR Kinheim/Pelders...........................................................................................................................7
HR Oerlemans/Driessen.....................................................................................................................8
HR Geldnet/Kwantum........................................................................................................................8
HR Endlich/Bouwmachines................................................................................................................9
HR Kenter/Slierings............................................................................................................................9
HR Woningstichting Eigen Haard/X.................................................................................................10
HR Briljant Schreuders/ABP..............................................................................................................10
HR Twickler/R...................................................................................................................................11
HR Mol/Meijer.................................................................................................................................11
HR Multi Vastgoed/Nethou..............................................................................................................12
HR Gemeente Ronde Venen/SNU.....................................................................................................12
HR Gemeente Bronckhorst...............................................................................................................12
HR Van de Steeg/Rabobank.............................................................................................................13
HvJ EG Froukje Faber/Autobedrijf Hazet Ochten BV........................................................................13
BLOK 3: DE GRENZEN VAN DE OVEREENKOMST..............................................................................15
HR Baby Joost..................................................................................................................................15
HR ING/Bera Holding.......................................................................................................................15
HR Tamacht/Hodenius.....................................................................................................................16
HR Citronas......................................................................................................................................16
HR Gegaste uien...............................................................................................................................16
HR Securicor.....................................................................................................................................16
HR Mooijman/Netjes.......................................................................................................................17
HR Agfaphoto Finance NV/vof Foto Noort.......................................................................................17
HR Wierts/Visseren..........................................................................................................................18
HR Pocorni/Defam Financieringen...................................................................................................18
HR Eneco/Stichting Ronde van Nederland en ISCO..........................................................................19
HR Vissers c.s./Compaen..................................................................................................................19
HR Van den Bos/Provincial...............................................................................................................20
HR Bemoti c.s./Betonmortelfabriek.................................................................................................21
1
,Contractenrecht: Literatuur en Jurisprudentie
BLOK 1: TOTSTANDKOMING EN INHOUD VAN DE
OVEREENKOMST
HR Haviltex
Leerstuk: uitleg overeenkomst
Feiten
Ermes en Langerwerf verkopen in februari 1976 een machine voor het snijden van
steekschuim voor bloemen aan Haviltex. In de koopovereenkomst is er een beding
afgesproken waarin staat dat de steekschuimmachine tot eind 1976 kan worden
teruggegeven voor 20.000 gulden. In juli 1976 geeft Haviltex per brief aan gebruik te willen
maken van dit beding en de steekschuimmachine willen teruggeven voor 20.000 gulden.
Ermes gaat hier niet mee akkoord, zij stellen zich op het standpunt dat de bedoeling van hun
was dat er gebruik gemaakt kan worden van dit beding wanneer hier relevante gronden voor
aanwezig waren. Dus stelt Ermes zich op het standpunt dat Haviltex niet zonder opgaaf van
reden op dat beding kon beroepen. Hier staat dus de bedoeling van de partijen tegenover de
taalkundige uitleg.
Overweging
De Hoge Raad kwam bij dit arrest tot het zogenoemde Haviltex-formule: bij de uitleg van een
overeenkomst is niet enkel en alleen de zuiver taalkundige uitleg van toepassing. Voor de
uitleg komt het er ook op aan op de zin die de partijen in de gegeven omstandigheden over
en weer redelijkerwijs aan deze bepalingen mochten toekennen en op hetgeen zij van elkaar
redelijkerwijs mochten verwachten. Hierbij is mede van belang tot welke maatschappelijke
kringen partijen behoren en welke rechtskennis van hen als zodanig mag worden verwacht.
Rechtsregel
Dus een overeenkomst wordt niet alleen uitgelegd op basis van de zuiver taalkundige uitleg
van de overeenkomst. Ook de bedoeling van de partijen staat centraal. Er wordt getoetst
naar wat de partijen mochten verwachten van de bepalingen. Deze toets bekijkt dus ook de
omstandigheden van het geval.
HR Pensioenfonds/Fox
Leerstuk: uitleg overeenkomst cao-norm
Feiten
Fox was als werknemer deelnemer bij Pensioenfonds DSM. Nadat Fox met pensioen ging
ontstond er onenigheid over de uitleg van een anticumulatiebepaling in het
pensioenreglement.
Rechtsregel
In dit arrest is naar voren gekomen dat de Haviltex-norm en de cao-norm niet tegenover
elkaar staan maar in elkaar overvloeien. Afhankelijk van de mate waarin de derde partij
betrokken wordt bij de onderhandelingen en in welke mate er een derde partij door het
contract wordt getroffen (dus de type overeenkomst en de omstandigheden) bepaald of er
meer een objectieve of subjectieve uitleg van de overeenkomst gewenst is.
2
, Contractenrecht: Literatuur en Jurisprudentie
HR Lundiform B.V./Mexx Europe B.V.
Leerstuk: uitleg overeenkomst commerciële ovk
Feiten
Tussen Lundiform en Mexx bestond een mondelinge overeenkomst die in november 2007
schriftelijk is vastgelegd. Lundiform heeft op basis van deze overeenkomst een navordering
geëist van Mexx. In deze casus ging het ook om de uitleg van de overeenkomst.
Rechtsregel
Bij de uitleg van commerciële overeenkomsten is de Haviltex-norm ook het uitganspunt.
HR FNV c.s./Condor
Leerstuk: uitleg overeenkomst cao-norm
Feiten
Tussen FNV en Condor was er een Sociaal Plan opgesteld voor de reorganisatie van het
dochterbedrijf Ossfloor. De onderhandelingen vonden plaats tussen FNV en Ossfloor. Het
Sociale Plan is als cao aangemeld bij het Ministerie van SZW. Ondanks de reorganisatie was
Ossfloor alsnog binnen een jaar failliet. Vervolgens was er onenigheid over het
toepassingsbereik van het Sociaal Plan. Wanneer er enkel gelet werd op de grammaticale
uitleg zou het Sociaal Plan alleen van toepassing zijn voor medewerkers die hun baan kwijt
zouden raken door de reorganisatie en niet voor de achterblijvers die uiteindelijk door het
faillissement hun baan kwijtraakte. FNV stelde dat het bedoeld was dat het Sociale plan ook
bedoeld was voor de achterblijvers. De Rechtbank en het Hof waren het niet mee eens. Bij
de cao geldt de cao-norm dus wordt er enkel gekeken naar de letterlijke tekst. De Hoge Raad
casseerde deze uitspraak.
Overwegingen
De HR stelde dat ook voor cao-achtige gevallen een ‘vloeiende overgang’ zoals in DSM/Fox is
aangenomen van toepassing is. De cao-norm ziet toe op gevallen die de rechtspositie van
derden kunnen beïnvloeden. Dit zijn dan vaak individuele werkgevers en werknemers die
niet betrokken zijn geweest bij de totstandkoming van de overeenkomst en dus geen invloed
hebben kunnen uitoefenen op de inhoud of de formulering van de daarin opgenomen
bepalingen, en voor wie de bedoelingen van de wel bij die totstandkoming betrokken
partijen slecht kenbaar zijn uit de in die overeenkomst opgenomen bepalingen of
bijbehorende schriftelijke toelichting. In deze kwestie was dit in mindere mate van
toepassing. Het was in wezen een meerpartijenovereenkomst, gezien de onderhandelingen
plaatsvonden tussen de vertegenwoordigers van de FNV en het bedrijf in kwestie zelf
(personeelsfunctionaris en bedrijfsleider van Ossfloor en Controller en hoofd
personeelszaken Condor). Dit maakt dat de bedoelingen voor Condor zeker wel kenbaar
konden zijn tijdens de onderhandelingen en deze dus wél mee mag worden genomen in de
toetsing van de Hoge Raad.
Rechtsregel
In cao-achtige gevallen is ook sprake van een vloeiende overgang wat betreft de
interpretatie van de bepalingen. Van invloed hierop is de mate waarop de rechtspositie van
derden die niet betrokken zijn geweest bij de onderhandelingen beïnvloed worden.
3
