Verstandelijke beperking en
hechtingsproblematiek
Hoe ga je hier als sociaal agoog mee om?
Fontys Hogeschool | Sociale Studies |
Eindhoven
Afstudeeronderzoek | 89V4G-AFOZ
Periode 3 & 4 | Aanbod 1
februari 2019 – juni 2019
,Samenvatting
Dit onderzoek gaat over de ondersteuning door de sociaal agoog op het vlak van sociale
redzaamheid bij cliënten binnen instelling X die kampen met een lichte of matige verstandelijke
beperking en hechtingsproblematiek. De werkwijze van de sociaal agoog is van belang voor de
ontwikkeling, redzaamheid en veiligheid voor de cliënt. Het doel van het onderzoek is om de sociaal
agoog handvatten aan te bieden om cliënten met een lichte of matige verstandelijke beperking met
hechtingsproblematiek binnen instelling X, te ondersteunen in hun sociale redzaamheid.
De hoofdvraag van het onderzoek luidt als volgt:
Wat heeft de sociaal agoog binnen instelling X nodig om cliënten met een lichte of matige
verstandelijke beperking en hechtingsproblematiek te ondersteunen in hun sociale redzaamheid?
Het onderzoek is een kwalitatief onderzoek waarbij gebruikt wordt gemaakt van semigestructureerde
diepte interviews als dataverzamelingsmethode. De respondentengroep voor dit onderzoek zijn zeven
sociaal agogen werkzaam binnen instelling X, en drie cliënten met een lichte of matige verstandelijke
beperking en hechtingsproblematiek woonachtig binnen instelling X. Resultaten uit de
semigestructureerde diepte interviews zijn in het resultaten hoofdstuk gekoppeld aan theorie, die
eerder in het onderzoek is weergegeven onder het hoofdstuk Theoretisch kader. Verder worden
resultaten gekoppeld aan de probleemanalyse van waaruit de problematiek wordt geschetst.
De belangrijkste conclusie van het onderzoek is dat er op dit moment bij de meerderheid van de
respondenten te weinig kennis is over de problematiek van de cliënten. Wanneer er wel kennis is van
de problematiek wordt hier voornamelijk onbewust mee om gegaan. Sociaal agogen binnen instelling
X hebben meer handvatten nodig om zorgvuldig met de problematiek aan de slag te gaan. Deze
handvatten beslaan kennis, houding en vaardigheden.
Pagina | 1
,Voorwoord
Anderhalf jaar lang ben ik werkzaam geweest bij instelling X. Hier heb ik ervaringen opgedaan binnen
twee verschillende afdelingen. Allereerst op een intensieve woongroep, en vervolgens een reguliere
woongroep. Binnen een halfjaar werkzaam geweest te zijn op de reguliere afdeling kreeg ik een baan
aangeboden, waardoor ik deel uit maakte van de vaste roulatie van medewerkers. Ik herinner mij nog
goed dat mijn teamleidster blij was dat ik deze vacature wilde opvullen, zodat cliënten niet een nieuw
gezicht binnen het team hoefde te accepteren. Mij kende ze al, dus zou dit voor hen een
geruststelling zijn. Toen een half jaar daarna kwam mijn ontslag. Cliënten waren verbaasd en
overstuur, maar de vraag die nog de meeste indruk op mij heeft achter gelaten was toen een cliënt
aan mij vroeg “Komt er een nieuw iemand voor in de plaats?”, de cliënt straalde teleurstelling en
angst uit. Dit gaf mij aan hoe lastig het is voor cliënten met hechtingsproblematiek om een nieuw
iemand te moeten verwelkomen in hun leven.
In de tijd dat ik werkzaam was binnen instelling X heb ik ervaringen op mogen doen en mogen leren.
Ik heb mogen leren niet alleen van mijn collega’s, maar ook van de cliënten. Elke dag was een
nieuwe dag, en elke dag heb ik mooie en minder mooie momenten mee mogen maken. Daarom ben
ik instelling X ook dankbaar voor deze ervaring. Ook had ik dit onderzoek nooit kunnen doen zonder
de hulp van mijn ex-collega’s, die altijd voor mij klaar hebben gestaan. In het bijzonder wil ik mijn ex-
stagebegeleider bedanken, die altijd klaar stond en nieuwe inzichten heeft gegeven aan mijn
leerproces. Daarnaast wil ik haar ook bedanken dat ik mijn afstudeer onderzoek binnen instelling X
heb mogen uitvoeren.
Pagina | 2
, Inhoudsopgave
Samenvatting .......................................................................................................................................... 1
Voorwoord ............................................................................................................................................... 2
Inleiding ................................................................................................................................................... 5
Hoofdstuk 1: Context en probleemschets ............................................................................................... 6
1.1 Probleemanalyse .................................................................................................................... 6
1.2 Probleemstelling ...................................................................................................................... 9
Verificatie......................................................................................................................................... 9
1.3 Onderzoeksdoelstelling ......................................................................................................... 10
1.4 Hoofd- en deelvragen ............................................................................................................ 10
1.5 Begripsafbakening ................................................................................................................ 10
Hoofdstuk 2: Theoretisch kader ............................................................................................................ 13
Hoofdstuk 3: Methodologie ................................................................................................................... 25
3.1 Onderzoekspopulatie en steekproef ..................................................................................... 25
3.2 Dataverzamelingsmethode ................................................................................................... 26
3.3 Meetinstrument(en) ............................................................................................................... 28
3.4 Data-analyse ......................................................................................................................... 29
Hoofdstuk 4: Resultaten ........................................................................................................................ 31
Hoofdstuk 5: Conclusie en aanbevelingen ............................................................................................ 42
Hoofdstuk 6: Discussie .......................................................................................................................... 48
6.1 Betekenis en bruikbaarheid ................................................................................................... 48
6.2 Sterkte- en zwakteanalyse .................................................................................................... 49
Literatuurlijst .......................................................................................................................................... 52
Bijlagen.................................................................................................................................................. 57
Bijlage 1 Toestemmingsformulier interview ....................................................................................... 57
Bijlage 2 Topiclist ............................................................................................................................... 58
Bijlage 3 Observatieformulier ............................................................................................................ 58
Bijlage 4 Codelijst .............................................................................................................................. 58
Bijlage 5 Codeboom .......................................................................................................................... 61
Bijlage 6 Afstudeerpresentatie .......................................................................................................... 62
Pagina | 3
hechtingsproblematiek
Hoe ga je hier als sociaal agoog mee om?
Fontys Hogeschool | Sociale Studies |
Eindhoven
Afstudeeronderzoek | 89V4G-AFOZ
Periode 3 & 4 | Aanbod 1
februari 2019 – juni 2019
,Samenvatting
Dit onderzoek gaat over de ondersteuning door de sociaal agoog op het vlak van sociale
redzaamheid bij cliënten binnen instelling X die kampen met een lichte of matige verstandelijke
beperking en hechtingsproblematiek. De werkwijze van de sociaal agoog is van belang voor de
ontwikkeling, redzaamheid en veiligheid voor de cliënt. Het doel van het onderzoek is om de sociaal
agoog handvatten aan te bieden om cliënten met een lichte of matige verstandelijke beperking met
hechtingsproblematiek binnen instelling X, te ondersteunen in hun sociale redzaamheid.
De hoofdvraag van het onderzoek luidt als volgt:
Wat heeft de sociaal agoog binnen instelling X nodig om cliënten met een lichte of matige
verstandelijke beperking en hechtingsproblematiek te ondersteunen in hun sociale redzaamheid?
Het onderzoek is een kwalitatief onderzoek waarbij gebruikt wordt gemaakt van semigestructureerde
diepte interviews als dataverzamelingsmethode. De respondentengroep voor dit onderzoek zijn zeven
sociaal agogen werkzaam binnen instelling X, en drie cliënten met een lichte of matige verstandelijke
beperking en hechtingsproblematiek woonachtig binnen instelling X. Resultaten uit de
semigestructureerde diepte interviews zijn in het resultaten hoofdstuk gekoppeld aan theorie, die
eerder in het onderzoek is weergegeven onder het hoofdstuk Theoretisch kader. Verder worden
resultaten gekoppeld aan de probleemanalyse van waaruit de problematiek wordt geschetst.
De belangrijkste conclusie van het onderzoek is dat er op dit moment bij de meerderheid van de
respondenten te weinig kennis is over de problematiek van de cliënten. Wanneer er wel kennis is van
de problematiek wordt hier voornamelijk onbewust mee om gegaan. Sociaal agogen binnen instelling
X hebben meer handvatten nodig om zorgvuldig met de problematiek aan de slag te gaan. Deze
handvatten beslaan kennis, houding en vaardigheden.
Pagina | 1
,Voorwoord
Anderhalf jaar lang ben ik werkzaam geweest bij instelling X. Hier heb ik ervaringen opgedaan binnen
twee verschillende afdelingen. Allereerst op een intensieve woongroep, en vervolgens een reguliere
woongroep. Binnen een halfjaar werkzaam geweest te zijn op de reguliere afdeling kreeg ik een baan
aangeboden, waardoor ik deel uit maakte van de vaste roulatie van medewerkers. Ik herinner mij nog
goed dat mijn teamleidster blij was dat ik deze vacature wilde opvullen, zodat cliënten niet een nieuw
gezicht binnen het team hoefde te accepteren. Mij kende ze al, dus zou dit voor hen een
geruststelling zijn. Toen een half jaar daarna kwam mijn ontslag. Cliënten waren verbaasd en
overstuur, maar de vraag die nog de meeste indruk op mij heeft achter gelaten was toen een cliënt
aan mij vroeg “Komt er een nieuw iemand voor in de plaats?”, de cliënt straalde teleurstelling en
angst uit. Dit gaf mij aan hoe lastig het is voor cliënten met hechtingsproblematiek om een nieuw
iemand te moeten verwelkomen in hun leven.
In de tijd dat ik werkzaam was binnen instelling X heb ik ervaringen op mogen doen en mogen leren.
Ik heb mogen leren niet alleen van mijn collega’s, maar ook van de cliënten. Elke dag was een
nieuwe dag, en elke dag heb ik mooie en minder mooie momenten mee mogen maken. Daarom ben
ik instelling X ook dankbaar voor deze ervaring. Ook had ik dit onderzoek nooit kunnen doen zonder
de hulp van mijn ex-collega’s, die altijd voor mij klaar hebben gestaan. In het bijzonder wil ik mijn ex-
stagebegeleider bedanken, die altijd klaar stond en nieuwe inzichten heeft gegeven aan mijn
leerproces. Daarnaast wil ik haar ook bedanken dat ik mijn afstudeer onderzoek binnen instelling X
heb mogen uitvoeren.
Pagina | 2
, Inhoudsopgave
Samenvatting .......................................................................................................................................... 1
Voorwoord ............................................................................................................................................... 2
Inleiding ................................................................................................................................................... 5
Hoofdstuk 1: Context en probleemschets ............................................................................................... 6
1.1 Probleemanalyse .................................................................................................................... 6
1.2 Probleemstelling ...................................................................................................................... 9
Verificatie......................................................................................................................................... 9
1.3 Onderzoeksdoelstelling ......................................................................................................... 10
1.4 Hoofd- en deelvragen ............................................................................................................ 10
1.5 Begripsafbakening ................................................................................................................ 10
Hoofdstuk 2: Theoretisch kader ............................................................................................................ 13
Hoofdstuk 3: Methodologie ................................................................................................................... 25
3.1 Onderzoekspopulatie en steekproef ..................................................................................... 25
3.2 Dataverzamelingsmethode ................................................................................................... 26
3.3 Meetinstrument(en) ............................................................................................................... 28
3.4 Data-analyse ......................................................................................................................... 29
Hoofdstuk 4: Resultaten ........................................................................................................................ 31
Hoofdstuk 5: Conclusie en aanbevelingen ............................................................................................ 42
Hoofdstuk 6: Discussie .......................................................................................................................... 48
6.1 Betekenis en bruikbaarheid ................................................................................................... 48
6.2 Sterkte- en zwakteanalyse .................................................................................................... 49
Literatuurlijst .......................................................................................................................................... 52
Bijlagen.................................................................................................................................................. 57
Bijlage 1 Toestemmingsformulier interview ....................................................................................... 57
Bijlage 2 Topiclist ............................................................................................................................... 58
Bijlage 3 Observatieformulier ............................................................................................................ 58
Bijlage 4 Codelijst .............................................................................................................................. 58
Bijlage 5 Codeboom .......................................................................................................................... 61
Bijlage 6 Afstudeerpresentatie .......................................................................................................... 62
Pagina | 3
