Samenvatting Psychologie – Hoofdstuk 7 –
Blok 1.4
Hoofdstuk 7: Psychologische ontwikkeling
Ontwikkelingspsychologie is de psychologie van groei, verandering en consistentie
gedurende het hele leven.
- Bij deze discipline worden vragen gesteld over de wijze waarop denken, voelen
en gedrag veranderen tijdens de zuigelingentijd, de peuter- en kleutertijd, de
kindertijd, de adolescentie en de volwassenheid.
De primaire vragen voor ontwikkelingspsychologen zijn de volgende:
1. Welke voorspelbare veranderingen vinden gedurende het gehele leven bij
individuen plaats?
2. Welke rol spelen erfelijke factoren en omgeving bij deze verandering?
Nature-nurturevraagstuk: Oud meningsverschil over de vraag of erfelijke factoren
dan wel omgevingsfactoren de meeste invloed hebben op ons gedrag en psychische
processen.
- Nature staat voor de bijdrage van onze erfelijke factoren
- Nurture staat voor de rol van de omgeving.
Tegenwoordig wordt erkend dat zowel nature als nurture bij bijna alle aspecten van
menselijk gedrag een rol speelt.
Eenvoudig gezegd betekent interactie tussen nature en nurture dat we allemaal
geboren worden met een bepaalde aanleg (nature) die, als deze wordt blootgesteld
aan de juiste invloeden uit onze omgeving (nurture) het volledige potentieel kan
bereiken.
Erfelijkheid bepaalt je potentieel en ervaring bepaalt of en hoe je dat potentieel
gestalte geeft.
In de psychologie zijn er verschillende methoden ontwikkeld om de effecten van
nature en nurture af te wegen.
- Een van die methoden is tweelingonderzoek
o Onderzoek naar tweelingen. Door hun ontwikkelingen met elkaar te
vergelijken, hoopt men te ontdekken welke eigenschappen zijn
aangeleerd en welke aangeboren.
Bij eeneiige tweelingen zouden de erfelijke effecten zich sterker moeten uiten.
Een andere methode om de effecten van erfelijkheid en omgeving te meten, wordt
gevormd door adoptieonderzoeken.
- = alternatief voor tweelingonderzoek waarbij de eigenschappen van het
geadopteerde kind worden vergeleken met de eigenschappen van de biologische
gezinsleden en die van de adopterende gezinsleden.
1
, Kernvraag 7.1 - Wat kan een pasgeboren baby?
Aangeboren reflex: Gedrags- en reactiepatroon dat een kind al beheerst bij de
geboorte; deel van de biologie erfenis.
Kernconcept 7.1: Pasgeborenen bezitten aangeboren gedragspatronen (reflexen) voor drie
elementaire overlevingstaken: Voedsel vinden, contact maken en gevaarlijke situaties
vermijden
De aangeboren reflexen zijn zo effectief, omdat ze de overlevingskans verhogen.
7.1.1 Prenatale ontwikkeling
De prenatale periode = de ontwikkelingsperiode voorafgaand aan de geboorte.
- De periode tussen de conceptie en de geboorte.
- Razendsnelle ontwikkelingen vinden plaats
- Het kind bereidt zich voor op een onafhankelijk leven buiten de baarmoeder.
In de prenatale periode doorloopt het ongeboren kind die fases:
1. De germinale fase
2. De embryonale fase
3. De foetale fase
Drie fases van prenatale ontwikkeling
Zygote = bevruchte eicel
In de germinale fase splitst de bevruchte eicel zich eerst in tweeën, vervolgens
splitsen de twee cellen zich tot 4, en tegen de tijd dat er ongeveer honderdvijftig
cellen zijn, nestelt de zygote zich in de wand van de baarmoeder.
- Dit proces duurt in totaal ongeveer 1 week.
Na de nesteling in de baarmoederwand wordt de zygote, samen met de cellen die
zich in de placenta en in andere ondersteunende structuren ontwikkelen, een
embryo genoemd.
- Embryo = het ongeboren kind gedurende de eerste 8 weken na de conceptie
Een embryo is door middel van de navelstreng verbonden met het lichaam van de
moeder en wordt beïnvloed door alles wat de moeder eet, drinkt of waar ze aan
wordt blootgesteld.
Tijdens de embryonale stadium bepaalt de genetische aanleg op welke wijze het
embryo zich ontwikkelt.
In het differentiatieproces gaan de cellen van het embryo zich specialiseren tot
onderdelen van specifieke orgaansystemen.
Voorafgaand aan de differentiatie zijn bepaalde embryonale cellen, de stamcellen, in
staat zich tot elk soort lichaamscel te transformeren
- Bijv. geslacht
Na de 8e week tot de geboorte wordt het ongeboren kind een foetus genoemd.
Vroeg tijdens de foetale stadium beginnen spontane bewegingen en basale reflexen
te ontstaan.
Tijdens de 14e week is het begin van het grijpreflex aanwezig
Tegen de 16e week zijn de hersenen volledig gevormd en kan de foetus pijn voelen.
Na de 27e week kunnen ze geluid buiten de baarmoeder horen.
2
, Prenatale gevaren: teratogenen
Placenta = orgaan dat het embryo en later de foetus scheidt van de moeder. De
placenta vormt een barrière tussen de bloedbanen, maar laat wel voedingsstoffen en
afvalstoffen door.
- Tijdens de prenatale ontwikkeling
De placenta kan ook enkele, maar niet alle, schadelijke stoffen (gifstoffen) uitfilteren.
- Deze giftige stoffen worden teratogenen genoemd = substantie uit de omgeving
die schade kan toebrengen aan het ongeboren kind.
o Zijn virussen, verschillende drugs en andere chemische stoffen
Foetale Alcohol Syndroom (FAS) = Een aantal fysieke en mentale problemen die
voorkomen bij kinderen van wie de moeder excessieve hoeveelheden alcohol
dronken tijdens de zwangerschap.
- FAS is een belangrijke oorzaak van mentale handicaps
- De motorische coördinatie bij deze kinderen is vaak slecht, kunnen zich slecht
concentreren en zijn hyperactief.
Vrouwen die tijdens de zwangerschap roken, hebben een grotere kans op een kind
met een laag geboortegewicht, leerstoornissen en ADHD
Ook enkele kruidengeneesmiddelen en supplementen, zoals ginkgo en ginseng,
kunnen een schadelijk effect hebben op een foetus in ontwikkeling.
7.1.2 De neonatale periode
De neonatale periode = de eerste maand na de geboorte
Bij de geboorte werken al 5 zintuigen en een reeks geboortereflexen.
- Spelen een rol bij de overleving
Aangeboren reflexen
Baby’s hebben bij de geboorte al een aantal aangeboren reflexen die een biologische
basis voor latere ontwikkeling vormen:
- Posturale reflex (houdingsreflex): Hierdoor kunnen baby’s zitten als ze
ondersteund worden.
- Door de grijpreflex kunnen ze hun verzorger vastpakken
- Rooting-reflex: baby’s draaien hun hoofd naar alles wat hun wang aanraakt.
- Zuigreflex: bijv. het beginnen te zuigen op een tepel of een vinger.
- Stapreflex: Bereidt de baby voor op het lopen.
Sensorische vaardigheden van de pasgeborene
Allereerst reageert het kind op smaak.
- Hoe zoeter de vloeistof, hoe sterker de zuigbeweging
Baby’s verkiezen menselijke stemmen en menselijke gezichten boven andere
geluiden en patronen.
- Baby’s kunnen in de baarmoeder de moeder horen praten.
Met drie maanden kan de baby diepte zien.
Pasgeborenen vertonen meer aandacht voor vrouwelijke stemmen dan voor
mannelijke stemmen en binnen enkele weken na de geboorte beginnen ze de stem
van hun moeder te herkennen.
- Daarom vormt nurture, in de vorm van eerdere ervaringen, mogelijk de
belangrijkste oorzaak van de auditieve voorkeur van pasgeborenen.
3
Blok 1.4
Hoofdstuk 7: Psychologische ontwikkeling
Ontwikkelingspsychologie is de psychologie van groei, verandering en consistentie
gedurende het hele leven.
- Bij deze discipline worden vragen gesteld over de wijze waarop denken, voelen
en gedrag veranderen tijdens de zuigelingentijd, de peuter- en kleutertijd, de
kindertijd, de adolescentie en de volwassenheid.
De primaire vragen voor ontwikkelingspsychologen zijn de volgende:
1. Welke voorspelbare veranderingen vinden gedurende het gehele leven bij
individuen plaats?
2. Welke rol spelen erfelijke factoren en omgeving bij deze verandering?
Nature-nurturevraagstuk: Oud meningsverschil over de vraag of erfelijke factoren
dan wel omgevingsfactoren de meeste invloed hebben op ons gedrag en psychische
processen.
- Nature staat voor de bijdrage van onze erfelijke factoren
- Nurture staat voor de rol van de omgeving.
Tegenwoordig wordt erkend dat zowel nature als nurture bij bijna alle aspecten van
menselijk gedrag een rol speelt.
Eenvoudig gezegd betekent interactie tussen nature en nurture dat we allemaal
geboren worden met een bepaalde aanleg (nature) die, als deze wordt blootgesteld
aan de juiste invloeden uit onze omgeving (nurture) het volledige potentieel kan
bereiken.
Erfelijkheid bepaalt je potentieel en ervaring bepaalt of en hoe je dat potentieel
gestalte geeft.
In de psychologie zijn er verschillende methoden ontwikkeld om de effecten van
nature en nurture af te wegen.
- Een van die methoden is tweelingonderzoek
o Onderzoek naar tweelingen. Door hun ontwikkelingen met elkaar te
vergelijken, hoopt men te ontdekken welke eigenschappen zijn
aangeleerd en welke aangeboren.
Bij eeneiige tweelingen zouden de erfelijke effecten zich sterker moeten uiten.
Een andere methode om de effecten van erfelijkheid en omgeving te meten, wordt
gevormd door adoptieonderzoeken.
- = alternatief voor tweelingonderzoek waarbij de eigenschappen van het
geadopteerde kind worden vergeleken met de eigenschappen van de biologische
gezinsleden en die van de adopterende gezinsleden.
1
, Kernvraag 7.1 - Wat kan een pasgeboren baby?
Aangeboren reflex: Gedrags- en reactiepatroon dat een kind al beheerst bij de
geboorte; deel van de biologie erfenis.
Kernconcept 7.1: Pasgeborenen bezitten aangeboren gedragspatronen (reflexen) voor drie
elementaire overlevingstaken: Voedsel vinden, contact maken en gevaarlijke situaties
vermijden
De aangeboren reflexen zijn zo effectief, omdat ze de overlevingskans verhogen.
7.1.1 Prenatale ontwikkeling
De prenatale periode = de ontwikkelingsperiode voorafgaand aan de geboorte.
- De periode tussen de conceptie en de geboorte.
- Razendsnelle ontwikkelingen vinden plaats
- Het kind bereidt zich voor op een onafhankelijk leven buiten de baarmoeder.
In de prenatale periode doorloopt het ongeboren kind die fases:
1. De germinale fase
2. De embryonale fase
3. De foetale fase
Drie fases van prenatale ontwikkeling
Zygote = bevruchte eicel
In de germinale fase splitst de bevruchte eicel zich eerst in tweeën, vervolgens
splitsen de twee cellen zich tot 4, en tegen de tijd dat er ongeveer honderdvijftig
cellen zijn, nestelt de zygote zich in de wand van de baarmoeder.
- Dit proces duurt in totaal ongeveer 1 week.
Na de nesteling in de baarmoederwand wordt de zygote, samen met de cellen die
zich in de placenta en in andere ondersteunende structuren ontwikkelen, een
embryo genoemd.
- Embryo = het ongeboren kind gedurende de eerste 8 weken na de conceptie
Een embryo is door middel van de navelstreng verbonden met het lichaam van de
moeder en wordt beïnvloed door alles wat de moeder eet, drinkt of waar ze aan
wordt blootgesteld.
Tijdens de embryonale stadium bepaalt de genetische aanleg op welke wijze het
embryo zich ontwikkelt.
In het differentiatieproces gaan de cellen van het embryo zich specialiseren tot
onderdelen van specifieke orgaansystemen.
Voorafgaand aan de differentiatie zijn bepaalde embryonale cellen, de stamcellen, in
staat zich tot elk soort lichaamscel te transformeren
- Bijv. geslacht
Na de 8e week tot de geboorte wordt het ongeboren kind een foetus genoemd.
Vroeg tijdens de foetale stadium beginnen spontane bewegingen en basale reflexen
te ontstaan.
Tijdens de 14e week is het begin van het grijpreflex aanwezig
Tegen de 16e week zijn de hersenen volledig gevormd en kan de foetus pijn voelen.
Na de 27e week kunnen ze geluid buiten de baarmoeder horen.
2
, Prenatale gevaren: teratogenen
Placenta = orgaan dat het embryo en later de foetus scheidt van de moeder. De
placenta vormt een barrière tussen de bloedbanen, maar laat wel voedingsstoffen en
afvalstoffen door.
- Tijdens de prenatale ontwikkeling
De placenta kan ook enkele, maar niet alle, schadelijke stoffen (gifstoffen) uitfilteren.
- Deze giftige stoffen worden teratogenen genoemd = substantie uit de omgeving
die schade kan toebrengen aan het ongeboren kind.
o Zijn virussen, verschillende drugs en andere chemische stoffen
Foetale Alcohol Syndroom (FAS) = Een aantal fysieke en mentale problemen die
voorkomen bij kinderen van wie de moeder excessieve hoeveelheden alcohol
dronken tijdens de zwangerschap.
- FAS is een belangrijke oorzaak van mentale handicaps
- De motorische coördinatie bij deze kinderen is vaak slecht, kunnen zich slecht
concentreren en zijn hyperactief.
Vrouwen die tijdens de zwangerschap roken, hebben een grotere kans op een kind
met een laag geboortegewicht, leerstoornissen en ADHD
Ook enkele kruidengeneesmiddelen en supplementen, zoals ginkgo en ginseng,
kunnen een schadelijk effect hebben op een foetus in ontwikkeling.
7.1.2 De neonatale periode
De neonatale periode = de eerste maand na de geboorte
Bij de geboorte werken al 5 zintuigen en een reeks geboortereflexen.
- Spelen een rol bij de overleving
Aangeboren reflexen
Baby’s hebben bij de geboorte al een aantal aangeboren reflexen die een biologische
basis voor latere ontwikkeling vormen:
- Posturale reflex (houdingsreflex): Hierdoor kunnen baby’s zitten als ze
ondersteund worden.
- Door de grijpreflex kunnen ze hun verzorger vastpakken
- Rooting-reflex: baby’s draaien hun hoofd naar alles wat hun wang aanraakt.
- Zuigreflex: bijv. het beginnen te zuigen op een tepel of een vinger.
- Stapreflex: Bereidt de baby voor op het lopen.
Sensorische vaardigheden van de pasgeborene
Allereerst reageert het kind op smaak.
- Hoe zoeter de vloeistof, hoe sterker de zuigbeweging
Baby’s verkiezen menselijke stemmen en menselijke gezichten boven andere
geluiden en patronen.
- Baby’s kunnen in de baarmoeder de moeder horen praten.
Met drie maanden kan de baby diepte zien.
Pasgeborenen vertonen meer aandacht voor vrouwelijke stemmen dan voor
mannelijke stemmen en binnen enkele weken na de geboorte beginnen ze de stem
van hun moeder te herkennen.
- Daarom vormt nurture, in de vorm van eerdere ervaringen, mogelijk de
belangrijkste oorzaak van de auditieve voorkeur van pasgeborenen.
3
