Pedagogische systemen in kindertijd en adolescentie: Samenvatting hoorcolleges

Pedagogische systemen in kindertijd en adolescentie

Samenvatting tentamen



Socialisatie

Definitie socialisatie:

- Socialisatie = een proces waarbij kinderen kennis, vaardigheden en gedragingen
verkrijgen/aanleren en overtuigingen, waarden en normen eigen maken die eigen zijn aan
een bepaalde cultuur/samenleving, waardoor ze in staat zijn te participeren in de
samenleving
- 3 kenmerken van socialisatie:
o Socialisatie is een proces over tijd
o Het gaat om verkrijgen/aanleren in context
o Niet overal hetzelfde, maar een cultuur/samenleving heeft er invloed op
- Richting van socialisatie:
o Unidirectioneel: ouders  kind
o Bidirectioneel: ouders  kind
 Beide participanten dragen dingen bij in de interactie
o Transactioneel: meerdere bidirectionele acties over tijd
 Bekeken vanuit een groter geheel

Geschiedenis van socialisatie:

Regulatie impulsen (Freud)

o Psychodynamische benadering
 Driften  gedrag = uiting van instinctieve agressieve of seksuele impulsen
 Oorsprong: sterke intrinsieke energie
 In conflict met de omgeving
 Externe controle  interne controle/identificatie (super-ego)
 Ouders zijn belangrijk voor de externe controle en dit verplaatst zich
naar interne controle
o Psychodynamische benadering
 Id: primitieve driften  genot
 Ego: reguleert impulsen
 Superego: geweten


 Taak ouders: kind helpen om impulsen te beheersen, om te buigen, of uit te
stellen (omdat het kind dat zelf niet kan)

Zelfregulatie

o Block & Block (1970)
 Ego-controle: wanneer laten zien
 Ego-resilience: maten van regulatie
 Wat is wenselijk aan bepaald gedrag  aangepast door omgeving
o Rothbart (1990)

,  Effortful control: aandacht verdelen (over verschillende aspecten), maar ook
juist kunnen focussen
 Nadeel: door zelfregulatie, is er een lager niveau van plezier

Socialisatie begin 20e eeuw:

o Martinus Langeveld (1905-1989)
 Het kind moet het 1e levensjaar zoveel mogelijk met rust gelaten worden
(niet teveel affectie geven)
 Doel van deze opvoeding: kind leert mondig te worden (= kind kan moreel en
betrouwbaar deelnemen aan de samenleving)  hierbij heeft het kind zijn
ouders nodig
 Zelfverantwoordelijke zelfbepaling: op een betrouwbare manier jezelf
ontwikkelen
o Dr. Spock (1903-1998)
 Behoefte van ouders aan informatie en ondersteuning
 Flexibeler omgaan met kinderen en met meer genegenheid behandelen
(in tegenstelling tot eerdere verwachtingen)
o Behavioristisch perspectief
 Klassieke conditionering (Watson; 1878-1958)
 Nadruk op uiterlijk gedrag
 Versterken van associaties: stimulus  respons
 Leren door associaties (e.g.: Little Albert)
 Pavlov
 Alleen nurture is belangrijk
 Geen bidirectionele relaties; je kan een kind creëren

Socialisatie halverwege 20e eeuw

- Behavioristisch perspectief
o Operante conditionering (Skinner; 1904-1990)
 Aanleren van gewenst gedrag
 S-R relaties
 Bekrachtiging van positief gedrag vs. bestraffen van ongewenst gedrag
 Positieve bekrachtiging  krijgt iets
 Negatieve bekrachtiging  verwijderen/verminderen v/e
bekrachtiger
 Ouders ‘vormen’ hun kind
o Verschil klassieke en operante conditionering:
 Klassiek = opgelegd
 Operant = zelf iets moeten doen
- Coercion cycle (Patterson)
o Voorbeeld:
 Moeder dringt op ‘aversieve’ manier binnen de activiteit v/h kind
 Het kind gaat in de tegenaanval
 Moeder stop met berispen
 Effect op korte/lange termijn
 Het kind staakt de tegenaanval Figuur 1: Coercion cycle

,Sociaal cognitieve leertheorie (Bandura; 1925-2021)

- Leren door observeren/imiteren van anderen
- onderscheidtL kunnen nadoen en het leren (leren is makkelijk, doen is moeilijk)
o motivatie en self-efficacy heeft hier invloed op
- Performance vs. Learning
o Motivatie
o Self-efficacy
- Taak ouders: een goed model zijn voor het kind
o Hierbij helpt het als het model op het kind lijkt

Socialisatie: resultaat van evolutie

- Attachment and Loss (Bowlby; 1969 and Ainsworth)
o Het kind heft de aangeboren neiging om bij de ouder bescherming te zoeken in geval
van stress/gevaar/ziekte en gebruikt de ouder om de omgeving te exploreren
o Dit gaat meer over nature dan nurture
o Hechtingsrelatie: kind heeft aangeboren neiging om bescherming te zoeken
o Taak ouders: ingaan op de behoefte aan bescherming/steun, zoals troosten
 Relatie tussen ouders en kind versterken
- Ethological theory (Lorens; 1903-1989)
o Inprenting bij ganzen: de ganzen denken dat iets dat in hun buurt beweegt na de
geboorte hun ouder is
o Sommige dingen zijn genetisch bepaald
o Taak ouders: in kritische/sensitieve periode het kind iets aanleren
- Aapjes experiment (Harlow)
o Koestering is belangrijker dan voedsel

Theorieën

Definitie theorie:

- Theorie = een door de mens geconstrueerd beeld v/d werkelijkheid (een denksel)
- Anders dan de waarneembare werkelijkheid (empirie), maar poging deze begrijpelijk en
inzichtelijk te maken
- Een theorie geeft verbanden aan, kan worden weergegeven in een schema of model, en
empirisch onderzoek kan de theorie ondersteunen/verwerpen
- Hypothesen worden afgeleid uit de theorie

Socialisatie processen en mechanismen (theorieën):



o Opvoeding  gedrag kind?
o Gedrag kind  opvoeding?
o Gedrag kind X opvoeding  sociale ontwikkeling kind?
o Gedrag kind via opvoeding  sociale ontwikkeling
kind?

, Opvoeding  gedrag kind

- Lewin, Lippitt, and White (1939)
o Autoritaire stijl
 Ongewenste ontwikkeling
o Democratische stijl
 Gewenste ontwikkeling
o Laissez-faire (permissief)
 Ongewenste ontwikkeling Figuur 2: Opvoedingsstijlen
- Vroeger; opvoedingsstijlen  nu; opvoedingsdimensies
o Stijl is een combinatie van dimensies
- Opvoedingsdimensies
o Ondersteuning/warmte
 Beschermende, verzorgende omgeving creëren
 Voorzien in affectieve behoeften v/h kind
 Doel: gericht op fysiek en emotioneel welzijn v/h kind, kind voelt zich
begrepen en geaccepteerd
o Controle
 Overdracht van kennis, waarden en normen, bieden van structuur
 Positieve aspecten: beroep op verantwoordelijkheid/zelfstandigheid, wat
controle schept binnen de kaders
 Negatieve aspecten: machtsuitoefening

Gedrag kind  opvoeding

- Kindkenmerken kunnen de omgeving beïnvloeden
o Evocatie processen: verschillende persoonlijkheden roepen verschillende reacties
van hun omgeving op
o Bepaalde persoonlijkheid
o Eigen inbreng
- Gen-omgevingsinteracties (kind-effecten kunnen aangeboren zijn)
o E.g.: antisociaal gedrag kan aangeboren zijn en de omgeving kan dit verergeren
- Angst van het kind:
o Angst kind  ouderlijke controle
 Ouders anticiperen op angst v/h kind
o Ouderlijke controle  angst kind
 Toenemende perceptie van dreiging
 Afname perceptie van zelfcontrole over dreiging
 Geen gelegenheden voor verkennen v/d omgeving en ontwikkelen van
vaardigheden
o Angst van ouders?
 (Modeling) vermijden

Gedrag kind X opvoeding  sociale ontwikkeling v/h kind

- Gedrag v/h kind + iets in de opvoeding  ontwikkeling
o = moderator effect