inleiding boekhouden - samenvatting hoofdstuk 13 tm 17

Samenvatting hoofdstuk 13 – historische kostenstelsels

Toepassing van historische kosten op de vaste activa
- Gebaseerd op werkelijke betaalde prijzen en is zodanig vrij van schattingen.
- Eventuele stijgingen van de vervangingswaarde worden niet via hogere afschrijvingen in
mindering op de winst gebracht; het resultaat wordt op nominalistische wijze berekend.

Toepassing van historische kosten op de voorraden
- Fifo (first in first out)
o De gerealiseerde voorraadresultaten worden tot de winst gerekend; er is dan ook
sprake van nominalistische winstbepaling.
o Voorraadresultaten zijn schijnwinsten, zijn geen echte winsten maar zijn
gebonden aan de onderneming om vervanging van productiemiddelen mogelijk
te maken.
 Als ze worden uitgekeerd is het gevaar aanwezig van uitholling van de
voorraad productiemiddelen en daarmee uitholling van de onderneming.
 Inherent (nauw betrokken) aan het nominalisme, wordt door het
substantialisme ondervangen door de voorraadresultaten uit de winst te
elimineren.
- Gemiddelde inkoopprijs
o Gewogen gemiddelde inkoopprijs van de voorraad genomen, deze wordt dus na
iedere inkoop aangepast.
o De voorraadresultaten worden nog grotendeels tot de winst gerekend; de
winstberekening is daarom als overwegend nominalistisch te beschouwen.
- Lifo (last in first out)
o Individueel lifo
 Er wordt per transactie bekeken welke voorraad op het moment van
verkoop het meest recent is ingekocht; deze voorraad wordt dan geacht
te zijn verkocht (lifo per transactie).
 Individueel lifo kan een tamelijk substantialistische werking hebben,
hangt af van de in-en verkopen. Wanneer bij stijgend prijsniveau bij
verkoop geput kan worden uit recente inkopen zal de werking sterk
substantialistisch zijn: de kostprijs van de verkopen benadert de
vervangingswaarde (= actuele waarde).
 Individueel lifo heeft een meer nominalistische werking als tegenover de
verkopen bijna geen recente inkopen staan, dan wordt geput uit oude
inkopen met lagere inkoopprijzen.
 Partieel substantialisme: heeft alleen betrekking op de voorraden, niet
op duurzame productiemiddelen.
o Collectief lifo
 Er wordt aangenomen dat de laatst in de betreffende periode ingekochte
voorraden in die periode zijn verkocht, ongeacht de volgorde van in- en
verkopen. (lifo per periode).

,  Periodewinstbepalingssysteem: de kostprijs wordt in totaliteit voor een
bepaalde periode bepaald door deze af te leiden uit het verband tussen
beginvoorraad + inkopen - eindvoorraad = kostprijs verkopen periode.
 Indien eindvoorraad groter is dan de beginvoorraad ontstaan er
lifo-schrijven, bestaande uit de beginvoorraad en oudste inkopen
van de desbetreffende periode.
 Collectief lifo is sterk substantialistisch: eindvoorraad niet groter dan
beginvoorraad word gewaardeerd tegen dezelfde prijs als de
beginvoorraad. Alle prijzen worden hiermee buiten de
voorraadwaardering en dus buiten de winst gehouden.
 Sterkst als eindvoorraad gelijk is aan de beginvoorraad.
 Partieel substantialistisch

- IJzerenvoorraadstelsel
o De ijzeren voorraad is de voorraad die noodzakelijk is om de normale
bedrijfsactiviteiten uit te kunnen oefenen.
 Partieel substantialistisch
o Voorraadresultaten worden geheel geëlimineerd door deze voor een vaste prijs
(‘festwert’) in de balans op te nemen.
o Als vaste prijs wordt de voor de ijzeren voorraad betaalde inkoopprijs (historische
kostprijs) genomen.
 Bij oplopend prijspeil wordt er geen winst geconstateerd.
o De werkelijke voorraad kan afwijken van de ijzeren voorraad.
 Werkelijke voorraad > ijzeren voorraad spreken we van surplus
 Winst kan nominalistisch worden berekend tegen historische
kostprijs.
 Werkelijke voorraad < ijzeren voorraad spreken we van manco.
 Het is in mancosituatie mogelijk dat de voorraadwaardering
negatief wordt. Tekort berekenen tegen actuele inkoopprijs.

IJzeren voorraad
IJzeren voorraad x inkoopprijs ijzeren voorraad

, Bij uitbreiding

Extra ijzeren voorraad x inkoopprijs van uitbreiding

- +
Manco Surplus
Tekort Overschot
X X
Actuele Historische
Vermogensbepaling inkoopprijs kostprijs
- De jaarrekening dient niet alleen een
getrouw beeld te geven van het resultaat maar ook van het (eigen) vermogen.
- Waarde van vermogen is afhankelijk van de waardering van de activa en passiva.
- In tijden van prijsstijging schuilen er bij toepassing van historische kosten stille reserves
in de materiële activa: ze staan op de balans voor een lager bedrag dan de op dat
moment geldende inkoopprijs.
- Voor de voorraden geldt dat de grootte van deze stille reserves afhankelijk is van de
aanname over het verloop van de voorraad.

- Indien een onderneming bij toepassing van lifo of het ijzeren voorraadstelsel een betere
vermogenspresentatie wil geven, zou dat kunnen door op de balansdatum de voorraad
op te waarderen naar actuele inkoopprijs en het verschil te boeken op bijvoorbeeld een
post Reserve waardestijgingen of door de actuele waarde in de toelichting mee te
nemen.

Prijsdaling
- Historische kosten kan niet altijd worden toegepast omdat je te maken krijgt met
minimumwaarderingsregel.
- Balanswaardering van de activa moet naar beneden worden bijgesteld als de netto-
opbrengstenwaarde lager is.
- Arrest-Jongeneel: extra afschrijving op onroerend goed omdat de getaxeerde
verkoopwaarde lager was dan de waarde op basis van historische kosten.
- Bij vaste activa moet worden gekeken of de realiseerbare waarde (de hoogste van de
directe en indirecte opbrengstwaarde) lager is dan de boekwaarde op historische kosten.

Toepassing van het historischekostenstelsel in praktijk
- Fifo en gemiddelde inkoopprijsmethode komen het meeste voor.
- Lifo en ijzerenvoorraadstelsel zijn in praktijk uitgestorven.
o Geven geen getrouw beeld van het eigen vermogen weer.
o Verboden door IASB