Strafrechtelijke aansprakelijkheid – jurisprudentie
Inhoudsopgave
Week 1: het legaliteitsbeginsel & toepassen overgangsrecht en rechtsmacht...................................3
EHRM Het legaliteitsbeginsel in Straatsburgs perspectief.................................................................3
HR Incest............................................................................................................................................3
HR Linquenda.....................................................................................................................................3
HR Lex Mitior.....................................................................................................................................4
Week 2: causaliteit en wederrechtelijkheid.......................................................................................4
HR Spoorwegovergang......................................................................................................................4
HR Letale Longembolie......................................................................................................................4
HR Niet behandelde longinfectie........................................................................................................5
HR Causaliteit bij nalaten...................................................................................................................5
HR Dood door vrijheidsberoving?.......................................................................................................6
HR Bloedvergiftiging..........................................................................................................................6
HR Groninger HIV-zaak......................................................................................................................7
Week 3: Opzet...................................................................................................................................7
HR HIV-I..............................................................................................................................................7
HR Slaan met pistool..........................................................................................................................8
HR HIV-IV...........................................................................................................................................8
Porsche arrest....................................................................................................................................9
HR Onverschillige doodrijder..............................................................................................................9
HR Voorbedachte Raad......................................................................................................................9
HR Bijtende honden.........................................................................................................................10
HR Gewaarschuwd man...................................................................................................................10
Week 4: Schuld................................................................................................................................11
HR Verpleegster...............................................................................................................................11
Black-out arrest...............................................................................................................................11
HR Leestafel zooien..........................................................................................................................12
HR Overstekend kind........................................................................................................................12
HR Verhouding opzet en schuld.......................................................................................................13
Week 5: Strafuitsluitingsgronden....................................................................................................13
HR De niet betaalde taxirit...............................................................................................................13
HR Ballenknijper...............................................................................................................................14
HR Noodweer tegen een derde........................................................................................................14
HR Noodweer/Noodweerexces........................................................................................................15
Week 6: Poging en voorbereiding....................................................................................................16
HR Uitzendbureau Cito.....................................................................................................................16
HR Grenswisselkantoor....................................................................................................................16
HR Voorbereiding bankoverval........................................................................................................16
HR Handleiding................................................................................................................................17
HR Kopje onder................................................................................................................................17
HR Doorgesneden remkabel.............................................................................................................18
HR Hennepteelt................................................................................................................................18
Week 7: Fysiek en functioneel daderschap & daderschap van de rechtspersoon en de
aansprakelijkheid van feitelijke leidinggevers/opdrachtgevers.......................................................19
HR Slavenburg II...............................................................................................................................19
HR Vliegbasis Volkel.........................................................................................................................19
,Strafrechtelijke aansprakelijkheid – jurisprudentie
HR Pikmeer II....................................................................................................................................20
HR IJzerdraad...................................................................................................................................20
HR Drijfmest.....................................................................................................................................21
HR Feitelijk leidinggeven..................................................................................................................21
Week 8: Deelneming.......................................................................................................................22
HR Wormerveerse brandstichting....................................................................................................22
HR Duivenbloed................................................................................................................................22
HR Containerdiefstal........................................................................................................................22
HR Levensverzekering......................................................................................................................23
HR Insluiting in bank........................................................................................................................23
HR Moord op Chinees.......................................................................................................................24
HR Rijswijkse stoeptegel..................................................................................................................24
HR Gevaarlijk vervoer.......................................................................................................................25
HR Uiteenlopend opzet....................................................................................................................25
HR Onderscheid medeplegen/medeplichtigheid..............................................................................26
Week 9: Samenloop en het ne bis in idem-beginsel.........................................................................27
HR Oude Kijk in ’t Jasstraat..............................................................................................................27
HR Vervoer en aanwezig hebben van heroïne..................................................................................27
HR art. 2 Opiumwet en 416 Sr..........................................................................................................27
HR Wel of geen levenslang...............................................................................................................28
HR Emmense bromfietser.................................................................................................................28
HR Beschonken zondagsrijder..........................................................................................................29
HR Meindert Tjoelker.......................................................................................................................29
HR uitbreiding tenlastelegging.........................................................................................................29
HR Samenloop schuldheling en witwassen......................................................................................30
HR Marktkramen.............................................................................................................................30
HR Overzichtsarrest eendaadse samenloop & voortgezette handeling............................................30
,Strafrechtelijke aansprakelijkheid – jurisprudentie
Week 1: het legaliteitsbeginsel & toepassen overgangsrecht en
rechtsmacht
EHRM Het legaliteitsbeginsel in Straatsburgs perspectief
Leerstuk: Legaliteitsbeginsel
Feiten
Een man werd verdacht van het verkrachten van zijn echtgenote. Van oudsher was
de man immuun voor vervolging van verkrachting van zijn echtgenote. Echter in de
tijd dat deze zaak voor de rechter kwam veranderde de opvatting hierover. Hierdoor
werd de man desondanks toch veroordeeld voor de verkrachting.
Rechtsvraag
Is er strijd met art. 7 EVRM?
Rechtsregel
De nieuwe zienswijze (dat de echtgenoot geen immuniteit meer verkreeg in een
dergelijk geval) was in redelijke wijze te voorzien voor de man. Het loslaten van
immuniteit van de echtgenoot is namelijk in overeenstemming met een geciviliseerd
beeld van het huwelijk en de fundamentele doelstellingen van het verdrag, te weten
het respect voor de menselijke waardigheid en vrijheid.
HR Incest
Leerstuk: Verbod van terugwerkende kracht
Feiten
Een man werd verdacht van het ‘ontucht plegen met zijn minderjarige kind’. Op 1 juli
1987 is de leeftijd van minderjarigheid van 21 jaar teruggebracht naar 18 jaar. Het
kind waarmee ontucht zou zijn gepleegd is op 28 oktober 1983 18 jaar geworden.
Door deze wetswijziging kan hij niet veroordeeld worden voor de tenlastegelegde
delicten gelegen tussen 28 oktober 1983 en maart 1985.
Rechtsvraag:
In hoeverre werkt het verbod van terugwerkende kracht niet in de voor de verdachte
gunstige gevallen?
Rechtsregel
Op grond van art. 1 lid 2 Sr moeten wetswijzigingen die ten gunste van de
verdachten zijn wel toegepast worden. Dit beperkt zich niet tot wijzigingen van
strafbepalingen maar ook andere relevante wettelijke bepalingen vallen onder deze
bepaling. (In casu bijvoorbeeld het veranderen van minderjarigheidleeftijd: art. 1:233
BW).
HR Linquenda
Leerstuk: Nationale jurisdictie
Feiten
Het Nederlandse vaartuig ‘Linquenda’ dat zich bezig hield met visvangst, bevond
zich in de Noorse economische zone van de Noordzee. De kapitein van het schip
kreeg van de Noorse marine, die belast was met toezicht op de visvangst in
Noorwegen, het bevel dat hij het schip naar de haven moest brengen voor nader
, Strafrechtelijke aansprakelijkheid – jurisprudentie
onderzoek. De kapitein weigerde om aan het bevel te voldoen en werd daarom in
Nederland vervolgd voor het niet voldoen aan een ambtelijk bevel, art. 184 Sr.
Rechtsvraag
Wat wordt bedoeld met de term ‘wettelijk voorschrift’ in art. 184 Sr?
Rechtsregel
De Hoge Raad stelde dat met de term ‘wettelijk voorschrift’ uit art. 184 Sr wordt
bedoeld enig Nederlands wettelijk voorschrift. In casu ging het op een Noors wettelijk
voorschrift en daarom kan er niet tot een bewezenverklaring gekomen worden.
HR Lex Mitior
Leerstuk: verbod van terugwerkende kracht
Rechtsregel
Een sedert het plegen van het delict opgetreden verandering (moet) door de rechter
met onmiddellijke ingang – en dus zonder toetsing aan de maatstaf van het gewijzigd
inzicht van de strafwetgever omtrent de strafwaardigheid van de voor de
wetswijziging begane strafbare feiten – worden toegepast, indien en voor zover die
verandering in de voorliggende zaak ten gunste van de verdachte werkt. (Alleen bij
wijzigingen in het sanctierecht!)
Week 2: causaliteit en wederrechtelijkheid
HR Spoorwegovergang
Leerstuk: Adequatieleer
Feiten
De verdachte was tegen een voor een spoorwegovergang stilstaande voorganger
gebotst, waardoor deze met zijn auto op het spoor schoof en, nadat hij zijn auto had
verlaten, door een trein werd geschept. Het slachtoffer was van schrik blijven staan
en kon dus niet meer adequaat reageren.
Rechtsvraag
Had de verdachte het gevolg moeten voorzien?
Rechtsregel
Naar algemene ervaringsregels had de verdachte redelijkerwijs het gevolg dat
verdachte geraakt zou worden door de trein kunnen voorzien en daarom is het
causaal verband bevestigd.
HR Letale Longembolie
Leerstuk: causaliteit, redelijke toerekening
Feiten
Het slachtoffer had als gevolg van een botsing zwaar letsel geleden. Door dit zware
letsel was er gedwongen bedrust voor het slachtoffer vereist. Hierdoor kreeg de
slachtoffer trombose en daardoor kreeg het slachtoffer een longembolie en overlijdt
deze hieraan.
Rechtsvraag
Is de longembolie toe te rekenen aan de gedraging van de verdachte?
Inhoudsopgave
Week 1: het legaliteitsbeginsel & toepassen overgangsrecht en rechtsmacht...................................3
EHRM Het legaliteitsbeginsel in Straatsburgs perspectief.................................................................3
HR Incest............................................................................................................................................3
HR Linquenda.....................................................................................................................................3
HR Lex Mitior.....................................................................................................................................4
Week 2: causaliteit en wederrechtelijkheid.......................................................................................4
HR Spoorwegovergang......................................................................................................................4
HR Letale Longembolie......................................................................................................................4
HR Niet behandelde longinfectie........................................................................................................5
HR Causaliteit bij nalaten...................................................................................................................5
HR Dood door vrijheidsberoving?.......................................................................................................6
HR Bloedvergiftiging..........................................................................................................................6
HR Groninger HIV-zaak......................................................................................................................7
Week 3: Opzet...................................................................................................................................7
HR HIV-I..............................................................................................................................................7
HR Slaan met pistool..........................................................................................................................8
HR HIV-IV...........................................................................................................................................8
Porsche arrest....................................................................................................................................9
HR Onverschillige doodrijder..............................................................................................................9
HR Voorbedachte Raad......................................................................................................................9
HR Bijtende honden.........................................................................................................................10
HR Gewaarschuwd man...................................................................................................................10
Week 4: Schuld................................................................................................................................11
HR Verpleegster...............................................................................................................................11
Black-out arrest...............................................................................................................................11
HR Leestafel zooien..........................................................................................................................12
HR Overstekend kind........................................................................................................................12
HR Verhouding opzet en schuld.......................................................................................................13
Week 5: Strafuitsluitingsgronden....................................................................................................13
HR De niet betaalde taxirit...............................................................................................................13
HR Ballenknijper...............................................................................................................................14
HR Noodweer tegen een derde........................................................................................................14
HR Noodweer/Noodweerexces........................................................................................................15
Week 6: Poging en voorbereiding....................................................................................................16
HR Uitzendbureau Cito.....................................................................................................................16
HR Grenswisselkantoor....................................................................................................................16
HR Voorbereiding bankoverval........................................................................................................16
HR Handleiding................................................................................................................................17
HR Kopje onder................................................................................................................................17
HR Doorgesneden remkabel.............................................................................................................18
HR Hennepteelt................................................................................................................................18
Week 7: Fysiek en functioneel daderschap & daderschap van de rechtspersoon en de
aansprakelijkheid van feitelijke leidinggevers/opdrachtgevers.......................................................19
HR Slavenburg II...............................................................................................................................19
HR Vliegbasis Volkel.........................................................................................................................19
,Strafrechtelijke aansprakelijkheid – jurisprudentie
HR Pikmeer II....................................................................................................................................20
HR IJzerdraad...................................................................................................................................20
HR Drijfmest.....................................................................................................................................21
HR Feitelijk leidinggeven..................................................................................................................21
Week 8: Deelneming.......................................................................................................................22
HR Wormerveerse brandstichting....................................................................................................22
HR Duivenbloed................................................................................................................................22
HR Containerdiefstal........................................................................................................................22
HR Levensverzekering......................................................................................................................23
HR Insluiting in bank........................................................................................................................23
HR Moord op Chinees.......................................................................................................................24
HR Rijswijkse stoeptegel..................................................................................................................24
HR Gevaarlijk vervoer.......................................................................................................................25
HR Uiteenlopend opzet....................................................................................................................25
HR Onderscheid medeplegen/medeplichtigheid..............................................................................26
Week 9: Samenloop en het ne bis in idem-beginsel.........................................................................27
HR Oude Kijk in ’t Jasstraat..............................................................................................................27
HR Vervoer en aanwezig hebben van heroïne..................................................................................27
HR art. 2 Opiumwet en 416 Sr..........................................................................................................27
HR Wel of geen levenslang...............................................................................................................28
HR Emmense bromfietser.................................................................................................................28
HR Beschonken zondagsrijder..........................................................................................................29
HR Meindert Tjoelker.......................................................................................................................29
HR uitbreiding tenlastelegging.........................................................................................................29
HR Samenloop schuldheling en witwassen......................................................................................30
HR Marktkramen.............................................................................................................................30
HR Overzichtsarrest eendaadse samenloop & voortgezette handeling............................................30
,Strafrechtelijke aansprakelijkheid – jurisprudentie
Week 1: het legaliteitsbeginsel & toepassen overgangsrecht en
rechtsmacht
EHRM Het legaliteitsbeginsel in Straatsburgs perspectief
Leerstuk: Legaliteitsbeginsel
Feiten
Een man werd verdacht van het verkrachten van zijn echtgenote. Van oudsher was
de man immuun voor vervolging van verkrachting van zijn echtgenote. Echter in de
tijd dat deze zaak voor de rechter kwam veranderde de opvatting hierover. Hierdoor
werd de man desondanks toch veroordeeld voor de verkrachting.
Rechtsvraag
Is er strijd met art. 7 EVRM?
Rechtsregel
De nieuwe zienswijze (dat de echtgenoot geen immuniteit meer verkreeg in een
dergelijk geval) was in redelijke wijze te voorzien voor de man. Het loslaten van
immuniteit van de echtgenoot is namelijk in overeenstemming met een geciviliseerd
beeld van het huwelijk en de fundamentele doelstellingen van het verdrag, te weten
het respect voor de menselijke waardigheid en vrijheid.
HR Incest
Leerstuk: Verbod van terugwerkende kracht
Feiten
Een man werd verdacht van het ‘ontucht plegen met zijn minderjarige kind’. Op 1 juli
1987 is de leeftijd van minderjarigheid van 21 jaar teruggebracht naar 18 jaar. Het
kind waarmee ontucht zou zijn gepleegd is op 28 oktober 1983 18 jaar geworden.
Door deze wetswijziging kan hij niet veroordeeld worden voor de tenlastegelegde
delicten gelegen tussen 28 oktober 1983 en maart 1985.
Rechtsvraag:
In hoeverre werkt het verbod van terugwerkende kracht niet in de voor de verdachte
gunstige gevallen?
Rechtsregel
Op grond van art. 1 lid 2 Sr moeten wetswijzigingen die ten gunste van de
verdachten zijn wel toegepast worden. Dit beperkt zich niet tot wijzigingen van
strafbepalingen maar ook andere relevante wettelijke bepalingen vallen onder deze
bepaling. (In casu bijvoorbeeld het veranderen van minderjarigheidleeftijd: art. 1:233
BW).
HR Linquenda
Leerstuk: Nationale jurisdictie
Feiten
Het Nederlandse vaartuig ‘Linquenda’ dat zich bezig hield met visvangst, bevond
zich in de Noorse economische zone van de Noordzee. De kapitein van het schip
kreeg van de Noorse marine, die belast was met toezicht op de visvangst in
Noorwegen, het bevel dat hij het schip naar de haven moest brengen voor nader
, Strafrechtelijke aansprakelijkheid – jurisprudentie
onderzoek. De kapitein weigerde om aan het bevel te voldoen en werd daarom in
Nederland vervolgd voor het niet voldoen aan een ambtelijk bevel, art. 184 Sr.
Rechtsvraag
Wat wordt bedoeld met de term ‘wettelijk voorschrift’ in art. 184 Sr?
Rechtsregel
De Hoge Raad stelde dat met de term ‘wettelijk voorschrift’ uit art. 184 Sr wordt
bedoeld enig Nederlands wettelijk voorschrift. In casu ging het op een Noors wettelijk
voorschrift en daarom kan er niet tot een bewezenverklaring gekomen worden.
HR Lex Mitior
Leerstuk: verbod van terugwerkende kracht
Rechtsregel
Een sedert het plegen van het delict opgetreden verandering (moet) door de rechter
met onmiddellijke ingang – en dus zonder toetsing aan de maatstaf van het gewijzigd
inzicht van de strafwetgever omtrent de strafwaardigheid van de voor de
wetswijziging begane strafbare feiten – worden toegepast, indien en voor zover die
verandering in de voorliggende zaak ten gunste van de verdachte werkt. (Alleen bij
wijzigingen in het sanctierecht!)
Week 2: causaliteit en wederrechtelijkheid
HR Spoorwegovergang
Leerstuk: Adequatieleer
Feiten
De verdachte was tegen een voor een spoorwegovergang stilstaande voorganger
gebotst, waardoor deze met zijn auto op het spoor schoof en, nadat hij zijn auto had
verlaten, door een trein werd geschept. Het slachtoffer was van schrik blijven staan
en kon dus niet meer adequaat reageren.
Rechtsvraag
Had de verdachte het gevolg moeten voorzien?
Rechtsregel
Naar algemene ervaringsregels had de verdachte redelijkerwijs het gevolg dat
verdachte geraakt zou worden door de trein kunnen voorzien en daarom is het
causaal verband bevestigd.
HR Letale Longembolie
Leerstuk: causaliteit, redelijke toerekening
Feiten
Het slachtoffer had als gevolg van een botsing zwaar letsel geleden. Door dit zware
letsel was er gedwongen bedrust voor het slachtoffer vereist. Hierdoor kreeg de
slachtoffer trombose en daardoor kreeg het slachtoffer een longembolie en overlijdt
deze hieraan.
Rechtsvraag
Is de longembolie toe te rekenen aan de gedraging van de verdachte?
