TAAK 3: Cognitieve gedragstherapie en gedragsactivatie

TAAK 3: COGNITIEVE GEDRAGSTHERAPIE EN GEDRAGSACTIVATIE
PS: Welke cognitieve middelen zijn er binnen depressie?

LD:
1. Welke cognitieve theorieën zijn er? (Omvat ook CGT)
Algemene cognitieve psychologie – belangrijke begrippen:
- Informatieverwerking: de processen die een rol spelen bij de verwerving, opslag en
reproductie van kennis
o Omvat 3 aspecten:
 Waarneming
 Verwerking
 Geheugen
- Schema’s: de kennis waarover een persoon beschikt is georganiseerd in schema’s
o Bevatten gegeneraliseerde kennis over de wereld, de persoon zelf en de interactie
tussen de persoon en de buitenwereld
o Bepaalde info activeert automatisch een schema => aanvullende info ter beschikking
 Vaak zijn we ons er niet van bewust dat we de oorspronkelijke info aanvullen
– en daarmee interpreteren – met kennis uit dit schema
o Sturen infoverwerking
 Beïnvloeden de selectie van info: bepalen welke info de aandacht trekt en
welke info wordt genegeerd
 Interpretatie: betekenissen toekennen aan info
 Transformatie: info verwerken tot nieuwe betekenissen
 Het schema dat op een bepaald moment geactiveerd is, beïnvloedt wat we
ons kunnen herinneren en welke betekenis we eraan geven
 Bias: verschillende soorten vertekeningen door verkeerde infoverwerking
o Organiseren van info in generaliserende schema’s => info selecteren, reduceren en
interpreteren => samenvattende gehelen
 Nadeel: er kunnen in deze processen eventuele vergissingen of
vertekeningen optreden die zich tegen ons kunnen keren. In sommige
gevallen ontstaan dan psychische stoornissen
- Impliciete- en expliciete kennis
o Impliciete kennis: kan niet worden omschreven in exacte bewoording
 Geen motivationele reden hiervoor
 Veel kennis is impliciet
o Expliciete kennis: de bewuste kennis die in woorden valt te benoemen
- Automatische- en gecontroleerde informatieverwerking
o Slechts van een deel van de infoverwerking zijn wij ons bewust
 Complexe info => selecteren en transformeren van de belangrijkste aspecten
o Automatische infoverwerking: zonder dat de persoon er door aandacht en actief
denken een bewuste invloed op probeert uit te oefenen
 Alleen mogelijk bij een voorspelbare input
 Allerlei processen treden dan ook parallel, naast elkaar, op
 Voordelen:
 Er kan veel info worden verwerkt, geen capaciteitsbeperking
 Processen gebeuren snel en zonder haperingen
o Gecontroleerde infoverwerking: persoon moet bewust diens aandacht richten op
wat er zich voordoet en zich actief bezighouden met de betekenis hiervan
 Bij onverwachte, onbekende input
 Sterke capaciteitsbeperking: we kunnen ons op 1 moment bewust zijn van
slechts 5-7 kenniselementen (= bits)

,  Meer serieel karakter: transformaties worden na elkaar uitgevoerd
- Schema-activering
o Schema’s: kennisstructuren die betrekking hebben op een bepaald terrein
 Moet eerst worden geactiveerd, wil het de infoverwerking beïnvloeden
 Activatie d.m.v. binnenkomende info waarop schema betrekking heeft
o Het is mogelijk dat meerdere schema’s (in wisselende mate) worden geactiveerd
o Factoren die bepalen welk schema wordt geactiveerd:
 Actuele omstandigheden
 Stemming van persoon
 Sombere stemming => schema’s met een somber makende inhoud
- Het ontstaan van schema’s
o Factoren van invloed op de aard van schema’s:
 Opgedane ervaringen tijdens de ontwikkeling van een kind
 Cognitieve vermogens van een kind
- De instandhouding van schema’s
o Na vorming vertonen schema’s een zekere weerstand tegen verandering
 Loslaten van schema => onvoldoende mogelijkheden om binnenkomende
info te verwerken => angst en onzekerheid
o 4 cognitieve mechanismen wanneer info het vooroordeel (schema) tegenspreekt:
 Selectiebias: info die niet klopt met het schema wordt niet waargenomen
 Interpretatiebias: info die niet klopt met het schema wordt meestal zo
geïnterpreteerd dat zij het vooroordeel bevestigt, of wordt opzij geschoven
of weggeredeneerd
 Schema’s roepen verwachtingen op waarnaar persoon zich gaat gedragen.
Ervaringen die het vooroordeel tegenspreken, kunnen niet ontstaan
 Herinneringsbias: men herinnert info die past in schema gemakkelijker
- Verandering van schema’s
o Schema’s bieden weerstand, maar zijn niet onveranderbaar
o Situaties waarin oude schema mogelijk wordt verlaten:
 Dis-confirmerende ervaringen die niet stroken met schema
 Persoonlijke en emotionele ervaringen hebben in vergelijking met
onpersoonlijke ervaringen een grotere invloed
 Inzicht in inconsistenties in de kennis van het schema (of tussen kennis van 2
schema’s)
 Beschikbaarheid van een ander schema
o Bestaand schema wordt geconfronteerd met info die niet overeenstemt met de
reeds aanwezige kennis in schema => handhaving of bijstelling van schema
 Handhaving: assimilatie: nieuwe info wordt vervormd zodat ze alsnog in het
bestaande schema past
 Bijstelling: accommodatie: aanpassing van het schema zodat het strookt met
de nieuwe info

Cognitieve theorieën: gaan over de informatieverwerking bij mensen en richten zich op de
karakteristieke inhoud en informatieverwerkingsprocessen bij de verschillende vormen van
psychopathologie.
- Belangrijke veronderstelling: psychische stoornissen komen voort uit de wijze waarop
mensen info selecteren en verwerken
o Relatie tussen de inhoud van schema’s en de verschillende vormen van
psychopathologie
- Bij diverse vormen van psychopathologie blijken ook karakteristieke
infoverwerkingsprocessen op te treden

, o Vertekeningen in de aandacht, de interpretatie en de herinnering van info

Cognitief-psychologische opvattingen (= psychische verschijnselen bestuderen met modellen waarin
infoverwerking een centrale rol speelt en daarnaast ook emoties, motieven, gedrag, aandacht en
fysiologische processen):
- Twee grondleggers van de cognitieve psychotherapie: Ellis en Beck. Stelden dat neurotische
problemen (zoals depressie of angst) worden veroorzaakt door onlogische, irrationele ideeën
die mensen aanhangen
o Ellis: nadruk op enkele universele irrationele opvattingen die verantwoordelijk
zouden zijn voor alle soorten van neurotische psychopathologie
o Beck: specifieke cognitieve karakteristieken veronderstellen verschillende vormen van
psychopathologie
 Veel grotere invloed op onderzoek naar cognitieve modellen dan Ellis
 Ontworpen verschillende vormen van cognitieve therapie
- Zelfspraak: een vorm van gecontroleerde infoverwerking bij het oplossen van problemen
- Attributies: de wijze waarop mensen oorzakelijke verklaringen geven voor belangrijke
gebeurtenissen die hen overkomen
- Stresscopingtheorie (Lazarus): beschrijft 2 elkaar opvolgende info-verwerkende processen:
o Primary appraisal: persoon maakt bij confrontatie met een potentiële stressfactor
een 1e inschatting van de mate van bedreiging
o Secondary appraisal: om vervolgens te beoordelen welke mogelijkheden hem ter
beschikking staan om de bedreiging succesvol het hoofd te bieden

De inhoud van schema’s bij verschillende vormen van psychopathologie (Beck)
- Beck: samenhang tussen verschillende vormen van psychopathologie en de inhoud van
cognitieve structuren
o Depressogene schema’s: de schema’s die aan depressie ten grondslag liggen
 Gekenmerkt door de cognitieve triade:
 Eigen waardeloosheid en schuld
 Onrechtvaardigheid en liefdeloosheid van de wereld en anderen
 Hopeloosheid van de toekomst
 Schema filtert congruente stimuli uit omgeving om aandacht op te richten
 Selectieve aandacht voor negatieve stimuli
 Interpreteren neutrale en ambigue prikkels schemacongruent
 Blijft bestaan na episode => stabiele kwetsbaarheid voor depressie
 Stressors => activatie dysfunctionele schema’s => specifieke negatieve
cognities => automatische gedachtes (pessimistische cognitieve triade)
 Vicieuze cirkel: dysfunctionele schema’s worden geactiveerd door
congruente events => negatieve automatische gedachtes,
verwerkingsbias en depressieve stemming
 Onderscheid in soort schema’s:
 Sociotropy: schema’s omtrent sociale relaties
 Autonomie: schema’s omtrent prestaties
 Associatief netwerk: betekenisgeving aan prikkel wordt verspreid over alles
dat binnen dit netwerk ligt (= spreading activation)
 Prikkels met betekenis vereisen minder activatie om plaats te vinden
dan prikkels zonder betekenis => verwerkingsvoordeel
o Angststoornissen: gevaarschema’s; hoge verwachting van gevaar i.c.m. een lage
verwachting van de eigen mogelijkheden om de gevaarlijke situatie hoofd te bieden
- Beck: psychisch lijden ontstaat niet zozeer door de dingen die iemand meemaakt, maar door
de manier waarop iemand over deze denkt