Cellen en weefsels – samenvatting deeltentamen 1
Chapter 20 – Cancer
Eigenschappen kankercellen:
-ongecontroleerde/oneindige deling
-negeren remsystemen celcyclus
-vermijding apoptose
-spontaan uitscheiding factoren angiogenese (doorbloeding)
-invasie en metastase (kwaadaardige tumor)
-metastase = secundaire tumor in ander deel lichaam voortkomend uit primaire
tumor via bloed/lymfe
-immuunsysteem vermijden, genoominstabiliteit, energiehuishouding anders (meer suikers
nodig)
-groeifactor onafhankelijk (eigen productie), normale cellen hebben dit wel nodig
-zit in vloeistof tussen cellen
Tumor begint met één mutatie
-meerdere mutaties nodig voor een tumor (3-5)
-somatische mutaties -> één of meer abnormaliteiten in cel
-toename met leeftijd, afname op late leeftijd (lagere celdeling)
-pas detecteerbaar bij 108 cellen
Benigne = goedaardig
Malignent = kwaadaardig
-adenoma = epitheel klier
-carcinoma = epitheel cellen
-sarcoma = bindweefsel
-leukemia & lymphomas = witte bloedcellen
-glioma’s = zenuwcellen
-melanoma’s = huid
Longkanker meest dodelijk
,-risico neemt toe met aantal stamcel delingen
-extreme toename door sigaretten
Kanker begint bij mutatie één cel
-ongecontroleerde deling, duwt buurcellen weg -> meer tumorcellen
-minder controle DNA bij deling -> meer tumorcellen
-bij 3/4 mutaties maligne tumor ontstaat bij breken basale membraan -> angiogenese
-virussen kunnen ook mutatie 1 veroorzaken
-stromacommunicatie speelt een belangrijke rol bij ontwikkeling
Chronisch Myeloid leukemie:
-translocatie tussen chromosoom 9 en 22 -> proliferatie
-BCR gen -> actief op B cellen
-ABL gen -> tyrosine kinase (celdeling)
-kinase blokkeren met Gleevec -> geen signaal proliferatie -> celdood -> geen leukemie
,Andere mutaties
-translocaties, inserties, deleties
-replicatiefouten = mismatch mutaties
-UV -> thymine dimeren
-chemisch geïnduceerde mutaties = chemische carcinogenen
-grote kwaadaardige tumor = 10.000-100.000 mutaties
-niet alle mutaties veroorzaken kanker
-DNA tumor viruses -> overname cel machinerie parallel aan host replicatie
Cancer-critical (driver) = meer deling cel -> betrokken bij veel andere pathways -> oorzaak
ontwikkeling kanker
Cancer niet-kritische (passenger) = niet meer deling, geen oorzaak kanker, bv. mutatie in
eiwit
Mutatie typen: silent, lethal, null, gain-of-function, loss of function, dominant negatief
-driver en passenger kunnen gelijke mutaties zijn, gen wat muteert is belangrijk
-BCR/ABL = driver mutatie
Tumorigenesis door combinatie drie cellulaire pathways:
Meest voorkomende kanker drivers:
, -APC, zie verdere sv.
-K-Ras: GTP niet meer omgezet naar GDP door constante binding Ras aan GTP
-proto-oncogen
P53 = controle op celcyclus
-actief door hyperproliferatieve signalen, DNA schade, telomeer verkorting en hypoxia
-daardoor cel-cyclus arrest, senescence (definitieve arrest) of apoptose
-bij mutatie: blijvende deling/groei + immortaliteit geen telomeer verkorting
-tumor dus door: toename celdeling of afname apoptose
-ook epigenetische verandering in cellen -> meer verkeerde genexpressie
Kankercellen vermijden replicatieve cel senescentie via:
-reactief telomerase bij proliferatie
-geen verkorting telomeren of geen caps
-DNA repair process wat einden verlengd via homologe recombinatie
Tumor suppressor genes
-bij mutatie loss of function (celcyclus) -> controle weg in celcyclus
-twee geïnactiveerde mutaties nodig!
-als één gen actief is wordt nog voldoende eiwit geproduceerd
-inactivatie:
Proto-oncogenes
-één mutatie transformeert proto-oncogen naar oncogen -> ongecontroleerde proliferatie
-via: deleties, dimerisatie receptor, truncatie receptor
-geen oncogen als mutatie stopcodon achter initiatie methionine zet
Chapter 20 – Cancer
Eigenschappen kankercellen:
-ongecontroleerde/oneindige deling
-negeren remsystemen celcyclus
-vermijding apoptose
-spontaan uitscheiding factoren angiogenese (doorbloeding)
-invasie en metastase (kwaadaardige tumor)
-metastase = secundaire tumor in ander deel lichaam voortkomend uit primaire
tumor via bloed/lymfe
-immuunsysteem vermijden, genoominstabiliteit, energiehuishouding anders (meer suikers
nodig)
-groeifactor onafhankelijk (eigen productie), normale cellen hebben dit wel nodig
-zit in vloeistof tussen cellen
Tumor begint met één mutatie
-meerdere mutaties nodig voor een tumor (3-5)
-somatische mutaties -> één of meer abnormaliteiten in cel
-toename met leeftijd, afname op late leeftijd (lagere celdeling)
-pas detecteerbaar bij 108 cellen
Benigne = goedaardig
Malignent = kwaadaardig
-adenoma = epitheel klier
-carcinoma = epitheel cellen
-sarcoma = bindweefsel
-leukemia & lymphomas = witte bloedcellen
-glioma’s = zenuwcellen
-melanoma’s = huid
Longkanker meest dodelijk
,-risico neemt toe met aantal stamcel delingen
-extreme toename door sigaretten
Kanker begint bij mutatie één cel
-ongecontroleerde deling, duwt buurcellen weg -> meer tumorcellen
-minder controle DNA bij deling -> meer tumorcellen
-bij 3/4 mutaties maligne tumor ontstaat bij breken basale membraan -> angiogenese
-virussen kunnen ook mutatie 1 veroorzaken
-stromacommunicatie speelt een belangrijke rol bij ontwikkeling
Chronisch Myeloid leukemie:
-translocatie tussen chromosoom 9 en 22 -> proliferatie
-BCR gen -> actief op B cellen
-ABL gen -> tyrosine kinase (celdeling)
-kinase blokkeren met Gleevec -> geen signaal proliferatie -> celdood -> geen leukemie
,Andere mutaties
-translocaties, inserties, deleties
-replicatiefouten = mismatch mutaties
-UV -> thymine dimeren
-chemisch geïnduceerde mutaties = chemische carcinogenen
-grote kwaadaardige tumor = 10.000-100.000 mutaties
-niet alle mutaties veroorzaken kanker
-DNA tumor viruses -> overname cel machinerie parallel aan host replicatie
Cancer-critical (driver) = meer deling cel -> betrokken bij veel andere pathways -> oorzaak
ontwikkeling kanker
Cancer niet-kritische (passenger) = niet meer deling, geen oorzaak kanker, bv. mutatie in
eiwit
Mutatie typen: silent, lethal, null, gain-of-function, loss of function, dominant negatief
-driver en passenger kunnen gelijke mutaties zijn, gen wat muteert is belangrijk
-BCR/ABL = driver mutatie
Tumorigenesis door combinatie drie cellulaire pathways:
Meest voorkomende kanker drivers:
, -APC, zie verdere sv.
-K-Ras: GTP niet meer omgezet naar GDP door constante binding Ras aan GTP
-proto-oncogen
P53 = controle op celcyclus
-actief door hyperproliferatieve signalen, DNA schade, telomeer verkorting en hypoxia
-daardoor cel-cyclus arrest, senescence (definitieve arrest) of apoptose
-bij mutatie: blijvende deling/groei + immortaliteit geen telomeer verkorting
-tumor dus door: toename celdeling of afname apoptose
-ook epigenetische verandering in cellen -> meer verkeerde genexpressie
Kankercellen vermijden replicatieve cel senescentie via:
-reactief telomerase bij proliferatie
-geen verkorting telomeren of geen caps
-DNA repair process wat einden verlengd via homologe recombinatie
Tumor suppressor genes
-bij mutatie loss of function (celcyclus) -> controle weg in celcyclus
-twee geïnactiveerde mutaties nodig!
-als één gen actief is wordt nog voldoende eiwit geproduceerd
-inactivatie:
Proto-oncogenes
-één mutatie transformeert proto-oncogen naar oncogen -> ongecontroleerde proliferatie
-via: deleties, dimerisatie receptor, truncatie receptor
-geen oncogen als mutatie stopcodon achter initiatie methionine zet
