Hoorcolleges gezondheidscommunicatie
Inhoudsopgave
Hoorcollege 1: Inleiding................................................................................................................................. 2
Hoorcollege 2: Voorspellen en beïnvloeden van gezondheidsgedrag..............................................................4
Hoorcollege 3: Risicocommunicatie en media-effecten.................................................................................11
Hoorcollege 4: Risicogroepen en individuele verschillen...............................................................................15
Hoorcollege 5: Arts-patiëntcommunicatie en Ethiek.....................................................................................21
Hoorcollege 6: Placebo- en noceob-effecten & framing en taalgebruik..........................................................27
Hoorcollege 7: eHealth................................................................................................................................. 34
1
,Hoorcollege 1: Inleiding
Wat is gezondheidscommunicatie?
Gezondheid A state of complete physical, mental and social well-being and not merely
the absence of disease or infirmity” (WHO, 1948); dus niet alleen je niet ziek voelen, maarWHO, 1948); dus niet alleen je niet ziek voelen, maar); dus niet alleen je niet ziek voelen, maar
ook complete sociaal welbevinden etc.
Er zijn veel discussies over het thema, momenteel bijv. over positieve gezondheid. Een NL
arts zegt dat het beter is om gezondheid te definiëren als:
Positieve gezondheid gezondheid is het vermogen van mensen zich aan te passen en
eigen regie te voeren, in het licht van fysieke, emotionele en sociale uitdagingen van het
leven (WHO, 1948); dus niet alleen je niet ziek voelen, maarHuber, 2012).
Hoe verhoudt de onderste definitie tot de bovenste de onderste gaat veel meer om de
eigen regie en hoe je je aanpast aan hoe je je voelt. De onderste geeft meer handvatten in
de huidige tijd om mee te werken.
Gezondheidscommunicatie Health communication is a multifaceted and multidisciplinary
approach to reach different audiences and share health-related information with the goal of
influencing, engaging, and supporting individuals, communities, health professionals, special
groups, policymakers and the public to champion, introduce, adopt, or sustain a behavior,
practice, or policy that will ultimately improve health outcomes (WHO, 1948); dus niet alleen je niet ziek voelen, maarSchiavo, 2011)
Doelen share health-related information with the goal of influencing, engaging, and
supporting; to champion, introduce, adopt, or sustain a behavior, practice, or policy;
improve health outcomes
Doelgroepen different audiences; individuals, communities, health professionals, special
groups, policymakers and the public
Multidisciplinair en veelzijdig multifaceted; multidisciplinary. Het kan via klassieke of
nieuwe media worden uitgezet, maar ook in persoonlijke gesprekken.
2
,Verschillende domeinen van de gezondheid. Niet alleen preventie, maar ook cure & care
(WHO, 1948); dus niet alleen je niet ziek voelen, maargenezing) en het bevorderen van de gezondheid. Dat is bijv. iemand fitter maken.
Samenwerking tussen verschillende disciplines
Multidisciplinair verschillende disciplines werken onafhankelijk van elkaar aan
een vraagstuk, bijv. gedragswetenschappers, artsen, communicatiewetenschappers
werken aan verslavingsvraagstukken
Interdisciplinair verschillende disciplines werken samen aan HPV-vraagstuk, bijv.
RIVM: epidemiologen en communicatiespecialisten
Trans disciplinair verschillende disciplines integreren kennis rondom vraagstuk en
genereren zo nieuwe inzichten en theorieën
Voorbeeld: belang van communicatie bij bijv. bijwerken van medische behandelingen. We
hebben ontdekt dat je soms door over bijwerkingen te praten, ze als het ware creëert. Bijv.
als je zegt dat mensen last krijgen van hun geheugen dat ze er ook echt last van krijgen, puur
omdat je het zegt. Oorspronkelijk waren de bijwerkingen niet het domein van de
communicatieprofessionals, maar van artsen of neuropsychologen. Maar hier zagen we een
interdisciplinaire inzichten, dat communicatiekennis nieuwe inzichten gaf. Dus hoe je het
bracht kan problemen geven.
Verschillende theoretische perspectieven en methoden
- He who loves practice without theory is like the sailor who boards ship without
rudder or compass and never knows where he may cast”
Omdat het zo breed is heb je ook veel verschillende manieren van kijken naar het domein en
ook manieren om het te onderzoeken.
Globaal kan je er 2 onderscheiden, paradigma’s - manieren van kijken naar wetenschap:
Realisme: er bestaat 1 objectieve werkelijkheid en die kan je vaststellen met
empirisch onderzoek (WHO, 1948); dus niet alleen je niet ziek voelen, maarevidence-based)
Constructivisme: er zijn verschillende subjectieve, sociaal geconstrueerde
werkelijkheden. De werkelijkheid” bestaat niet.
Kwantitatieve en kwalitatieve methoden
Experiment, survey, observatie, inhoudsanalyse, interview
Beste fit met onderzoeksvraag bepaalt kwaliteit uitkomst, niet de methode an sich
3
, Hoorcollege 2: Voorspellen en beïnvloeden van
gezondheidsgedrag
Campagnes
Doel: overtuigen (WHO, 1948); dus niet alleen je niet ziek voelen, maarsoms ‘opvoeden’)
Doelgroep: risicogroepen, Nederlandse bevolking
Medium: massamedia
Campagnes
1. Determinanten van gezondheidsgedrag
Belangrijke modellen en kernconstructen
2. Het veranderen van gezondheidsgedrag
Welk construct target je in een campagne?
Het plannen van een campagne: aandachtspunten:
1. Vooronderzoek uitvoeren (WHO, 1948); dus niet alleen je niet ziek voelen, maarliteratuurstudie, focusgroepen en doelgroep)
2. Gebruik theorie als basis
3. Segmentatie doelgroepen
4. Target je boodschap op de doelgroepen (welke kanalen/media gebruikt de doelgroep
het meest?)
5. Plaats boodschap in strategische communicatiekanalen
6. Voer een procesevaluatie uit
7. Voer een effect-evaluatie uit (WHO, 1948); dus niet alleen je niet ziek voelen, maarhebben we het doel bereikt? Attitudes effectief
veranderd, gedrag gezonder kunnen maken?)
De focus in dit college ligt op de stappen 2 en 4.
Deel 1: voorspeller van gezondheidsgedrag
- Vanwaar die interesse?
o Socio-demografische voorspellers van gedrag (WHO, 1948); dus niet alleen je niet ziek voelen, maaropleiding, sekse, leeftijd,
cultuur) zijn niet zo gemakkelijk te veranderen. Het enige wat je wel kan
veranderen zijn socio-cognitieve voorspellers van gedrag: hoe mensen denken
over een bepaald gedrag, hoe ze denken dat anderen over het gedrag
denken. Dus alle gedachten die mensen hebben kan je wel veranderen.
Daarom zijn we zo geïnteresseerd in de gedragsmodellen. (WHO, 1948); dus niet alleen je niet ziek voelen, maarLager opgeleiden
en armere mensen hebben over het algemeen een slechtere gezondheid).
o Idem voor biologische/genetische factoren
- Gericht op bewust, beredeneerd gedrag
- “If you want to know why people behave in a certain way, just ask them”
- Het werkt meestal niet om te zeggen stop eens met roken”; dit roept averechtse
reacties op.
Het belang van gezondheidsmodellen
Om gedrag te achterhalen moet je eerst achterhalen wat mensen beweegt. Laat je morele
oordeel achterwege als je iemands gedrag wil veranderen. Het is in massa mediale
campagnes ook belangrijk om te achterhalen wat er leeft in de doelgroep en hoe je ze kan
4
Inhoudsopgave
Hoorcollege 1: Inleiding................................................................................................................................. 2
Hoorcollege 2: Voorspellen en beïnvloeden van gezondheidsgedrag..............................................................4
Hoorcollege 3: Risicocommunicatie en media-effecten.................................................................................11
Hoorcollege 4: Risicogroepen en individuele verschillen...............................................................................15
Hoorcollege 5: Arts-patiëntcommunicatie en Ethiek.....................................................................................21
Hoorcollege 6: Placebo- en noceob-effecten & framing en taalgebruik..........................................................27
Hoorcollege 7: eHealth................................................................................................................................. 34
1
,Hoorcollege 1: Inleiding
Wat is gezondheidscommunicatie?
Gezondheid A state of complete physical, mental and social well-being and not merely
the absence of disease or infirmity” (WHO, 1948); dus niet alleen je niet ziek voelen, maarWHO, 1948); dus niet alleen je niet ziek voelen, maar); dus niet alleen je niet ziek voelen, maar
ook complete sociaal welbevinden etc.
Er zijn veel discussies over het thema, momenteel bijv. over positieve gezondheid. Een NL
arts zegt dat het beter is om gezondheid te definiëren als:
Positieve gezondheid gezondheid is het vermogen van mensen zich aan te passen en
eigen regie te voeren, in het licht van fysieke, emotionele en sociale uitdagingen van het
leven (WHO, 1948); dus niet alleen je niet ziek voelen, maarHuber, 2012).
Hoe verhoudt de onderste definitie tot de bovenste de onderste gaat veel meer om de
eigen regie en hoe je je aanpast aan hoe je je voelt. De onderste geeft meer handvatten in
de huidige tijd om mee te werken.
Gezondheidscommunicatie Health communication is a multifaceted and multidisciplinary
approach to reach different audiences and share health-related information with the goal of
influencing, engaging, and supporting individuals, communities, health professionals, special
groups, policymakers and the public to champion, introduce, adopt, or sustain a behavior,
practice, or policy that will ultimately improve health outcomes (WHO, 1948); dus niet alleen je niet ziek voelen, maarSchiavo, 2011)
Doelen share health-related information with the goal of influencing, engaging, and
supporting; to champion, introduce, adopt, or sustain a behavior, practice, or policy;
improve health outcomes
Doelgroepen different audiences; individuals, communities, health professionals, special
groups, policymakers and the public
Multidisciplinair en veelzijdig multifaceted; multidisciplinary. Het kan via klassieke of
nieuwe media worden uitgezet, maar ook in persoonlijke gesprekken.
2
,Verschillende domeinen van de gezondheid. Niet alleen preventie, maar ook cure & care
(WHO, 1948); dus niet alleen je niet ziek voelen, maargenezing) en het bevorderen van de gezondheid. Dat is bijv. iemand fitter maken.
Samenwerking tussen verschillende disciplines
Multidisciplinair verschillende disciplines werken onafhankelijk van elkaar aan
een vraagstuk, bijv. gedragswetenschappers, artsen, communicatiewetenschappers
werken aan verslavingsvraagstukken
Interdisciplinair verschillende disciplines werken samen aan HPV-vraagstuk, bijv.
RIVM: epidemiologen en communicatiespecialisten
Trans disciplinair verschillende disciplines integreren kennis rondom vraagstuk en
genereren zo nieuwe inzichten en theorieën
Voorbeeld: belang van communicatie bij bijv. bijwerken van medische behandelingen. We
hebben ontdekt dat je soms door over bijwerkingen te praten, ze als het ware creëert. Bijv.
als je zegt dat mensen last krijgen van hun geheugen dat ze er ook echt last van krijgen, puur
omdat je het zegt. Oorspronkelijk waren de bijwerkingen niet het domein van de
communicatieprofessionals, maar van artsen of neuropsychologen. Maar hier zagen we een
interdisciplinaire inzichten, dat communicatiekennis nieuwe inzichten gaf. Dus hoe je het
bracht kan problemen geven.
Verschillende theoretische perspectieven en methoden
- He who loves practice without theory is like the sailor who boards ship without
rudder or compass and never knows where he may cast”
Omdat het zo breed is heb je ook veel verschillende manieren van kijken naar het domein en
ook manieren om het te onderzoeken.
Globaal kan je er 2 onderscheiden, paradigma’s - manieren van kijken naar wetenschap:
Realisme: er bestaat 1 objectieve werkelijkheid en die kan je vaststellen met
empirisch onderzoek (WHO, 1948); dus niet alleen je niet ziek voelen, maarevidence-based)
Constructivisme: er zijn verschillende subjectieve, sociaal geconstrueerde
werkelijkheden. De werkelijkheid” bestaat niet.
Kwantitatieve en kwalitatieve methoden
Experiment, survey, observatie, inhoudsanalyse, interview
Beste fit met onderzoeksvraag bepaalt kwaliteit uitkomst, niet de methode an sich
3
, Hoorcollege 2: Voorspellen en beïnvloeden van
gezondheidsgedrag
Campagnes
Doel: overtuigen (WHO, 1948); dus niet alleen je niet ziek voelen, maarsoms ‘opvoeden’)
Doelgroep: risicogroepen, Nederlandse bevolking
Medium: massamedia
Campagnes
1. Determinanten van gezondheidsgedrag
Belangrijke modellen en kernconstructen
2. Het veranderen van gezondheidsgedrag
Welk construct target je in een campagne?
Het plannen van een campagne: aandachtspunten:
1. Vooronderzoek uitvoeren (WHO, 1948); dus niet alleen je niet ziek voelen, maarliteratuurstudie, focusgroepen en doelgroep)
2. Gebruik theorie als basis
3. Segmentatie doelgroepen
4. Target je boodschap op de doelgroepen (welke kanalen/media gebruikt de doelgroep
het meest?)
5. Plaats boodschap in strategische communicatiekanalen
6. Voer een procesevaluatie uit
7. Voer een effect-evaluatie uit (WHO, 1948); dus niet alleen je niet ziek voelen, maarhebben we het doel bereikt? Attitudes effectief
veranderd, gedrag gezonder kunnen maken?)
De focus in dit college ligt op de stappen 2 en 4.
Deel 1: voorspeller van gezondheidsgedrag
- Vanwaar die interesse?
o Socio-demografische voorspellers van gedrag (WHO, 1948); dus niet alleen je niet ziek voelen, maaropleiding, sekse, leeftijd,
cultuur) zijn niet zo gemakkelijk te veranderen. Het enige wat je wel kan
veranderen zijn socio-cognitieve voorspellers van gedrag: hoe mensen denken
over een bepaald gedrag, hoe ze denken dat anderen over het gedrag
denken. Dus alle gedachten die mensen hebben kan je wel veranderen.
Daarom zijn we zo geïnteresseerd in de gedragsmodellen. (WHO, 1948); dus niet alleen je niet ziek voelen, maarLager opgeleiden
en armere mensen hebben over het algemeen een slechtere gezondheid).
o Idem voor biologische/genetische factoren
- Gericht op bewust, beredeneerd gedrag
- “If you want to know why people behave in a certain way, just ask them”
- Het werkt meestal niet om te zeggen stop eens met roken”; dit roept averechtse
reacties op.
Het belang van gezondheidsmodellen
Om gedrag te achterhalen moet je eerst achterhalen wat mensen beweegt. Laat je morele
oordeel achterwege als je iemands gedrag wil veranderen. Het is in massa mediale
campagnes ook belangrijk om te achterhalen wat er leeft in de doelgroep en hoe je ze kan
4
