Rechtspsychologie
Hoorcolleges + samenvatting boek Routes van het recht
Hoorcollege 1 (inleiding)
De Haagse Kindermoorden rechtspsychologie taak = valse verklaring d.m.v. verhoren?
Moord op o.a. Felicita Oostdam in 1994. Zij werd op weg naar school door een onbekende man
aangesproken (te zien op bewakingcamera’s van tankstation) en meegenomen. Er zijn getuigen die
haar achterop de fiets bij de man hebben gezien. Felicita is gevonden achter het spoor, overleden
door steekwonden.
- Uiteenlopende beschrijvingen bij Opsporing Verzocht maakte dat de politie niet weet wie
haar heeft vermoord.
- Registers nakijken: moord uit 1980 op Matrie Koeldiep in Den Haag. Zij werd de dag na een
schooluitje gevonden in een hutje bij een werkplaats die werd gebruikt door
gemeenteambtenaren. Voor deze moord was Harke Jager veroordeeld, omdat hij daar
werkte als platsoenarbeider en de raarste man was. Tijdens de verhoring bekende Harke, ook
al wist hij niet eens of het kind nu een jongen of meisje was. Mogelijk dat hij dus een valse
verklaring heeft afgelegd. Hij is dus uit een willekeurig aantal mensen gekozen en langdurig
verhoord voordat hij een bekentenis aflegde.
- Er is gelijkenis tussen twee moorden vraag: kan een persoon een misdrijf wel telkens op
dezelfde manier plegen?
- Harke zit nu in tbs kliniek, waar hij Koos Hertogs leerde kennen. Hij zat in de gevangenis en in
tbs voor een andere moord, maar tijdens de moord op Maitrie Koeldiep was hij net vrij uit de
gevangenis. Mogelijk dat hij de moordenaar is van Maitrie.
Voorbeeldcasus psychologietaak: herinneringen en bewijs + PTSS
Een vrouw van 25 komt bij de politie en stelt dat ze tussen haar 10 e en 16e is misbruikt door haar
stiefvader. Met één enkele verklaring is er geen voldoende bewijs. De politie stuurt de vrouw naar de
psycholoog, waar de vrouw wordt geconstateerd met PTSS. Je hebt nu twee soorten bewijsmiddelen,
maar er zit hier een verborgen circulaire redenering: PTSS ontstaat als gevolg van een trauma (welk
trauma is onbekend) en PTSS wordt vastgesteld door de verklaring van het slachtoffer, is dit valide?
De verklaring van de psycholoog wordt gebruikt ter validering van de verklaring van het slachtoffer.
Pastoor Schafraad verklaringen, bewijs en seksueel misbruik
Pastoor Schafraad was in zijn jongere jaren broeder in een jongensinternaat. Er wordt aangenomen
dat hij daar jongens seksueel heeft misbruikt. Er zijn drie mannen die aangifte tegen hem hebben
gedaan, maar vanwege de verjaring komen zij bij de klachtencommissie terecht van de kerk.
Schafraad ontkent alles en neemt een advocaat in handen en een docent werd als
getuigendeskundige ingehuurd. Deze getuigendeskundige zet vraagtekens bij de zaak. Als gevolg
trekt één van de slachtoffers zijn aanklacht in en zegt hij dat hij het verhaal verzon om de andere
jongens te ondersteunen. De andere twee zetten hun verhaal door. De klachtencommissie stelt dat de
verklaringen van de verdachten oprecht overkwamen, maar ook de verklaring van Schafraad. De
feiten worden gebaseerd op niks door gebrek aan politieonderzoek.
Wat is rechtspsychologie?
Rechtspsychologie: Rechtsregels en instituties die regels vormen en toepassen is mensenwerk
hoe mensen zich gedragen en welke invloeden zij ondergaan, maar ook hoe andere mensen vinden
dat andere mensen zich horen te gedragen en hoe dat wordt bewerkstelligd binnen het gehele
juridische spectrum.
Rechtspsychologie richt zich op twee dingen:
1. Gedrag van participanten in het recht:
, - Getuigen
- Herkenningen
- Verdachten verklaringen
- Herinneringen en amnesie
- Invloed van drugs en alcohol op verklaringen
- Dadergedrag
- Geografische voorspellingen
- Politiegedrag
- Beslissingsgedrag (rechter)
- Vaststellen of een aangifte vals is of niet.
2. Psychologie van het recht
- Helpt straffen?
- Helpen rechtsregels?
- Hoe straffen rechters?
2 Taken voor rechtspsychologen in het recht:
1. De studie van het recht als gedragstechnologie
2. De studie van het gedrag dat onder invloed van het recht staat of af zou moeten staat.
Wat rechtspsychologie is…
- Seksueel misbruik
- Trauma
- Doel procedures
- Maatschappijopvattingen
- De beslissende rechter
- Extralegal factors
- De petit jury
Rechtspsychologie gaat over bewijs:
- De waarde van getuigenverklaringen
- De waarde van bekentenissen
- De waarde van herkenningen
- De waarde van leugendetectie
- De waarde van politieonderzoek
- De rol van deskundigen
Wat doen rechtspsychologen? – SUBVELDEN
1. Validiteit van verklaringen onderzoeken: evaluatie van verklaringen slachtoffers, getuigen,
etc. dit door onderzoeken van de ondervraging, omstandigheden van de ondervraging en
hoe dit de kwaliteit van verklaringen beïnvloed komt de verklaring overeen met wat er
werkelijk is gebeurd?
2. Misleiding van verklaring: opsporing van misleiding van verdachte a.d.h.v. non-verbale en
verbale technieken om valse symptomen, ziektes en stoornissen te detecteren en daarmee
geheugendisfunctie vast te stellen kijk of een verklaring niet nep is, zoals claims van een
stoornis.
3. Psychologie van bewijs en verzameling
a. Cognitieve bias: onderzoeken door adviseren over principes van theorieën over
bewijs
b. Validiteit en onderzoeksmethoden: identificaties en identificatieprocedures van
personen
Je bent geen psycholoog je hanteert verschillende definities en andere empirie gericht op
individuele zaken.
Je bent geen advocaat/rechter of met recht bezig.
Je doet geen opsporingsonderzoek.
,Rechtspsychologen in de rechtbank.
In de rechtbank is er een geformaliseerde interactie voor één specifiek doel de beslissing van de
rechter over de zaak
In de interactie heeft de rechtspsycholoog de volgende taak:
1. Maak rollen duidelijk
2. Open communicatie
3. Juiste procedure
4. Respect
Rechtspsycholoog wilt het volgende bereiken:
1. Genoeg en goede informatie voor het nemen van de beslissing
2. Geef deelnemers de ruimte om hun doel na te streven
Partijen en verdachten willen het volgende bereiken:
1. Rechtvaardigheid: dat iedereen krijgt wat hij verdient
a. Equity: het uitdelen van straffen en beloningen naar de mate waarin je dit verdient
hebt.
b. Equality: gelijke dingen gelijk verdelen over mensen
c. Need: gelijke dingen geven naar hun behoefte
2. Distributieve rechtvaardigheid: juiste beslissing.
3. Procedurele rechtvaardigheid (Thibaut en Walker): juiste procedure procedural fairness
is more important then distributive fairness in determining attittudes towards the courts =
procedurele rechtvaardigheid is belangrijker dan distrubitieve rechtvaardigheid in het
bepalen van attitudes tegenover de rechtbank.
a. Een partij/verdachte is geen object maar actieve deelnemer.
b. Voice: mensen hebben een stem, zij kunnen zichzelf laten horen vanuit hun oogpunt
waardoor zij zich meer rechtvaardig behandeld. verhaal van de verdachte.
c. Luisteren naar anderen.
Als rechtspsycholoog moet je feiten vaststellen afwegen tegen de behoeften van deelnemers:
- Het probleem van secundaire traumatisering van slachtoffers (gevolg) het proces van
onderzoek/verhoor en het onderzoek tijdens de zitting is voor veel slachtoffers een trauma,
omdat zij opnieuw worden herinnert met de trauma van het misdrijf.
- Het probleem met kinderen in de rechtbank: kinderen moeten worden verhoort in een
verhoorstudio, vaak wel ingericht voor kinderen. Maar een rechtbank is vaak erg
overweldigend, hoe krijg je de waarheid uit een kind in zo’n situatie? Is dit opnieuw
secundaire traumatisering?
- Civiele zaken onderhandelen?
Rechtsverschillen:
- Andere bewijsregels (admitting vs gebruik)
- Conviction intime vs conviction raisonee vs jury in NL moet de rechter overtuigd zijn en
moet dit in zijn vonnis uitleggen, terwijl in andere leden de jury overtuigd moet zijn.
- Waarheidsvinding vs equality of arms
- Magistrale officier van justitie vs de prosecutor (herkozen)
- Dossier van OM vs pre-trial discovery
- Onafhankelijke getuige-deskundige vs partisan experts
- Meervoudige kamer cs unus iudex
Kwaliteit rechterlijke beslissing
- Overtuiging Beyond a reasonable doubt
- Wettelijke bewijsmiddelen:
1. Naar eigen waarneming van de rechter
2. Verklaring van verdachte
, 3. Verklaring van getuigen
4. Verklaring van deskundigen
5. Documenten
Feiten van algemene bekendheid behoeven geen bewijs.
- Legitimatie beslissing op schrift
- Meervoudige kamers Hoger beroep
Extralegal factors
Voorspellen beslissingen van rechters is slecht
Strafjury’s: zij vinden dat rechters te licht straffen.
Waarom straffen leken zwaarder?
- Proportionaliteit: mensen hebben geen idee, geen referentiekader.
- Onder de indruk van een misdrijf
- Geloof in straf
- Traagheidseffect
De petit Jury
Angelsaksisch strafproces
Historische ontwikkeling waarbij tot begin 18 e eeuw de verdachte geen advocaat had en rechter het
onderzoek ter terechtzitting deed. Door de komst van een advocaat kwam er een adversarial
revolution. van waarderen van bewijs naar toelaten van bewijs.
De petit jury is de jury die ter terechtzitting in deVS optreedt, zij beslissen of iemand veroordeeld
wordt of niet. dit zijn gewone mensen. Bij getuigenbewijs is het daarom ook ingewikkeld; hoe kunnen
zij hierover oordelen? vooroordelen bij juryleden kan zorgen voor een change of venue:
behandeling in een andere staat.
In de VS is er geen burgerlijk bestand, juryleden worden gekozen uit de kiesgerechtigden of mensen
met een autorijbewijs voorselectie: kiesgerechtigden zijn vaak blanke mensen en mensen met
een autorijbewijs zijn vaak rijkere personen. Dit wordt een Jurypool die een voire dire opgelegd
krijgt. Hoe onbevooroordeeld kan er nog over deze zaak worden geoordeeld? Als mensen denken dat
jury bevooroordeeld is proberen zij de jury te wraken (chalenge for cause).
Jury pool:
Voire Dire (vragenlijst)
Pre-emptory challenge en challenge for cause
Facts vs rules
Pleading by defendant
Fact finding vs punishment
Voordelen van juryrechtspraak:
- Onmiddelijkheidsbeginsel: openbaarheid
- Judges by your own peers
- Extra-legale beslissingen
Nadeel:
- Plea-bargaining: deal tussen prosecutor en defense. Marginale rechterlijke toetsing waarbij
niet naar bewijs is gekeken. Groot deel van de verdachte komt dan in de gevangenis terecht.
Maar in die overeenkomst staan ook een aantal dingen, zoals het erbij lappen van andere
verdachten.
Minimaal contact met eigen afvocaat
Grote informatie achterstand ten opzichte van prosecution
Prosecution overworked en understaffed
Defense in no position to refuse offered plea
Hoorcolleges + samenvatting boek Routes van het recht
Hoorcollege 1 (inleiding)
De Haagse Kindermoorden rechtspsychologie taak = valse verklaring d.m.v. verhoren?
Moord op o.a. Felicita Oostdam in 1994. Zij werd op weg naar school door een onbekende man
aangesproken (te zien op bewakingcamera’s van tankstation) en meegenomen. Er zijn getuigen die
haar achterop de fiets bij de man hebben gezien. Felicita is gevonden achter het spoor, overleden
door steekwonden.
- Uiteenlopende beschrijvingen bij Opsporing Verzocht maakte dat de politie niet weet wie
haar heeft vermoord.
- Registers nakijken: moord uit 1980 op Matrie Koeldiep in Den Haag. Zij werd de dag na een
schooluitje gevonden in een hutje bij een werkplaats die werd gebruikt door
gemeenteambtenaren. Voor deze moord was Harke Jager veroordeeld, omdat hij daar
werkte als platsoenarbeider en de raarste man was. Tijdens de verhoring bekende Harke, ook
al wist hij niet eens of het kind nu een jongen of meisje was. Mogelijk dat hij dus een valse
verklaring heeft afgelegd. Hij is dus uit een willekeurig aantal mensen gekozen en langdurig
verhoord voordat hij een bekentenis aflegde.
- Er is gelijkenis tussen twee moorden vraag: kan een persoon een misdrijf wel telkens op
dezelfde manier plegen?
- Harke zit nu in tbs kliniek, waar hij Koos Hertogs leerde kennen. Hij zat in de gevangenis en in
tbs voor een andere moord, maar tijdens de moord op Maitrie Koeldiep was hij net vrij uit de
gevangenis. Mogelijk dat hij de moordenaar is van Maitrie.
Voorbeeldcasus psychologietaak: herinneringen en bewijs + PTSS
Een vrouw van 25 komt bij de politie en stelt dat ze tussen haar 10 e en 16e is misbruikt door haar
stiefvader. Met één enkele verklaring is er geen voldoende bewijs. De politie stuurt de vrouw naar de
psycholoog, waar de vrouw wordt geconstateerd met PTSS. Je hebt nu twee soorten bewijsmiddelen,
maar er zit hier een verborgen circulaire redenering: PTSS ontstaat als gevolg van een trauma (welk
trauma is onbekend) en PTSS wordt vastgesteld door de verklaring van het slachtoffer, is dit valide?
De verklaring van de psycholoog wordt gebruikt ter validering van de verklaring van het slachtoffer.
Pastoor Schafraad verklaringen, bewijs en seksueel misbruik
Pastoor Schafraad was in zijn jongere jaren broeder in een jongensinternaat. Er wordt aangenomen
dat hij daar jongens seksueel heeft misbruikt. Er zijn drie mannen die aangifte tegen hem hebben
gedaan, maar vanwege de verjaring komen zij bij de klachtencommissie terecht van de kerk.
Schafraad ontkent alles en neemt een advocaat in handen en een docent werd als
getuigendeskundige ingehuurd. Deze getuigendeskundige zet vraagtekens bij de zaak. Als gevolg
trekt één van de slachtoffers zijn aanklacht in en zegt hij dat hij het verhaal verzon om de andere
jongens te ondersteunen. De andere twee zetten hun verhaal door. De klachtencommissie stelt dat de
verklaringen van de verdachten oprecht overkwamen, maar ook de verklaring van Schafraad. De
feiten worden gebaseerd op niks door gebrek aan politieonderzoek.
Wat is rechtspsychologie?
Rechtspsychologie: Rechtsregels en instituties die regels vormen en toepassen is mensenwerk
hoe mensen zich gedragen en welke invloeden zij ondergaan, maar ook hoe andere mensen vinden
dat andere mensen zich horen te gedragen en hoe dat wordt bewerkstelligd binnen het gehele
juridische spectrum.
Rechtspsychologie richt zich op twee dingen:
1. Gedrag van participanten in het recht:
, - Getuigen
- Herkenningen
- Verdachten verklaringen
- Herinneringen en amnesie
- Invloed van drugs en alcohol op verklaringen
- Dadergedrag
- Geografische voorspellingen
- Politiegedrag
- Beslissingsgedrag (rechter)
- Vaststellen of een aangifte vals is of niet.
2. Psychologie van het recht
- Helpt straffen?
- Helpen rechtsregels?
- Hoe straffen rechters?
2 Taken voor rechtspsychologen in het recht:
1. De studie van het recht als gedragstechnologie
2. De studie van het gedrag dat onder invloed van het recht staat of af zou moeten staat.
Wat rechtspsychologie is…
- Seksueel misbruik
- Trauma
- Doel procedures
- Maatschappijopvattingen
- De beslissende rechter
- Extralegal factors
- De petit jury
Rechtspsychologie gaat over bewijs:
- De waarde van getuigenverklaringen
- De waarde van bekentenissen
- De waarde van herkenningen
- De waarde van leugendetectie
- De waarde van politieonderzoek
- De rol van deskundigen
Wat doen rechtspsychologen? – SUBVELDEN
1. Validiteit van verklaringen onderzoeken: evaluatie van verklaringen slachtoffers, getuigen,
etc. dit door onderzoeken van de ondervraging, omstandigheden van de ondervraging en
hoe dit de kwaliteit van verklaringen beïnvloed komt de verklaring overeen met wat er
werkelijk is gebeurd?
2. Misleiding van verklaring: opsporing van misleiding van verdachte a.d.h.v. non-verbale en
verbale technieken om valse symptomen, ziektes en stoornissen te detecteren en daarmee
geheugendisfunctie vast te stellen kijk of een verklaring niet nep is, zoals claims van een
stoornis.
3. Psychologie van bewijs en verzameling
a. Cognitieve bias: onderzoeken door adviseren over principes van theorieën over
bewijs
b. Validiteit en onderzoeksmethoden: identificaties en identificatieprocedures van
personen
Je bent geen psycholoog je hanteert verschillende definities en andere empirie gericht op
individuele zaken.
Je bent geen advocaat/rechter of met recht bezig.
Je doet geen opsporingsonderzoek.
,Rechtspsychologen in de rechtbank.
In de rechtbank is er een geformaliseerde interactie voor één specifiek doel de beslissing van de
rechter over de zaak
In de interactie heeft de rechtspsycholoog de volgende taak:
1. Maak rollen duidelijk
2. Open communicatie
3. Juiste procedure
4. Respect
Rechtspsycholoog wilt het volgende bereiken:
1. Genoeg en goede informatie voor het nemen van de beslissing
2. Geef deelnemers de ruimte om hun doel na te streven
Partijen en verdachten willen het volgende bereiken:
1. Rechtvaardigheid: dat iedereen krijgt wat hij verdient
a. Equity: het uitdelen van straffen en beloningen naar de mate waarin je dit verdient
hebt.
b. Equality: gelijke dingen gelijk verdelen over mensen
c. Need: gelijke dingen geven naar hun behoefte
2. Distributieve rechtvaardigheid: juiste beslissing.
3. Procedurele rechtvaardigheid (Thibaut en Walker): juiste procedure procedural fairness
is more important then distributive fairness in determining attittudes towards the courts =
procedurele rechtvaardigheid is belangrijker dan distrubitieve rechtvaardigheid in het
bepalen van attitudes tegenover de rechtbank.
a. Een partij/verdachte is geen object maar actieve deelnemer.
b. Voice: mensen hebben een stem, zij kunnen zichzelf laten horen vanuit hun oogpunt
waardoor zij zich meer rechtvaardig behandeld. verhaal van de verdachte.
c. Luisteren naar anderen.
Als rechtspsycholoog moet je feiten vaststellen afwegen tegen de behoeften van deelnemers:
- Het probleem van secundaire traumatisering van slachtoffers (gevolg) het proces van
onderzoek/verhoor en het onderzoek tijdens de zitting is voor veel slachtoffers een trauma,
omdat zij opnieuw worden herinnert met de trauma van het misdrijf.
- Het probleem met kinderen in de rechtbank: kinderen moeten worden verhoort in een
verhoorstudio, vaak wel ingericht voor kinderen. Maar een rechtbank is vaak erg
overweldigend, hoe krijg je de waarheid uit een kind in zo’n situatie? Is dit opnieuw
secundaire traumatisering?
- Civiele zaken onderhandelen?
Rechtsverschillen:
- Andere bewijsregels (admitting vs gebruik)
- Conviction intime vs conviction raisonee vs jury in NL moet de rechter overtuigd zijn en
moet dit in zijn vonnis uitleggen, terwijl in andere leden de jury overtuigd moet zijn.
- Waarheidsvinding vs equality of arms
- Magistrale officier van justitie vs de prosecutor (herkozen)
- Dossier van OM vs pre-trial discovery
- Onafhankelijke getuige-deskundige vs partisan experts
- Meervoudige kamer cs unus iudex
Kwaliteit rechterlijke beslissing
- Overtuiging Beyond a reasonable doubt
- Wettelijke bewijsmiddelen:
1. Naar eigen waarneming van de rechter
2. Verklaring van verdachte
, 3. Verklaring van getuigen
4. Verklaring van deskundigen
5. Documenten
Feiten van algemene bekendheid behoeven geen bewijs.
- Legitimatie beslissing op schrift
- Meervoudige kamers Hoger beroep
Extralegal factors
Voorspellen beslissingen van rechters is slecht
Strafjury’s: zij vinden dat rechters te licht straffen.
Waarom straffen leken zwaarder?
- Proportionaliteit: mensen hebben geen idee, geen referentiekader.
- Onder de indruk van een misdrijf
- Geloof in straf
- Traagheidseffect
De petit Jury
Angelsaksisch strafproces
Historische ontwikkeling waarbij tot begin 18 e eeuw de verdachte geen advocaat had en rechter het
onderzoek ter terechtzitting deed. Door de komst van een advocaat kwam er een adversarial
revolution. van waarderen van bewijs naar toelaten van bewijs.
De petit jury is de jury die ter terechtzitting in deVS optreedt, zij beslissen of iemand veroordeeld
wordt of niet. dit zijn gewone mensen. Bij getuigenbewijs is het daarom ook ingewikkeld; hoe kunnen
zij hierover oordelen? vooroordelen bij juryleden kan zorgen voor een change of venue:
behandeling in een andere staat.
In de VS is er geen burgerlijk bestand, juryleden worden gekozen uit de kiesgerechtigden of mensen
met een autorijbewijs voorselectie: kiesgerechtigden zijn vaak blanke mensen en mensen met
een autorijbewijs zijn vaak rijkere personen. Dit wordt een Jurypool die een voire dire opgelegd
krijgt. Hoe onbevooroordeeld kan er nog over deze zaak worden geoordeeld? Als mensen denken dat
jury bevooroordeeld is proberen zij de jury te wraken (chalenge for cause).
Jury pool:
Voire Dire (vragenlijst)
Pre-emptory challenge en challenge for cause
Facts vs rules
Pleading by defendant
Fact finding vs punishment
Voordelen van juryrechtspraak:
- Onmiddelijkheidsbeginsel: openbaarheid
- Judges by your own peers
- Extra-legale beslissingen
Nadeel:
- Plea-bargaining: deal tussen prosecutor en defense. Marginale rechterlijke toetsing waarbij
niet naar bewijs is gekeken. Groot deel van de verdachte komt dan in de gevangenis terecht.
Maar in die overeenkomst staan ook een aantal dingen, zoals het erbij lappen van andere
verdachten.
Minimaal contact met eigen afvocaat
Grote informatie achterstand ten opzichte van prosecution
Prosecution overworked en understaffed
Defense in no position to refuse offered plea
