Publieke managers en leiderschap
HC 1 - 5 november 2019
Inleiding: schets leiderschapstheorie
Leiderschap is overal. Het is een van de meest voorkomende onderwerpen en waar iedereen wel een
mening over heeft. Welke verschillende visies bestaan erover? Daar gaat dit vak over, in de publieke
context.
Publiek leiderschap nog lastiger dan gewoon leiderschap, door complexiteit, politieke en publieke
waarden.
Leiderschap: waar hebben we het over?
- Heel belangrijk is dat je leiderschap niet los zien van followers, en overgiens ook niet van de aard
van het werk. Zonder een leider is er ook geen volgeling. Leiderschap en volgers zijn heel erg aan
elkaar gelinkt.
o Boeken benadrukken deze relatie nadrukkelijk.
- Als je goed nadenkt over wat leiderschap is en wat volgelingen inhouden, dan wordt leiderschap
in verschillende contexten gegeven, namelijk:
o In organisatie context: werknemers zijn volgelingen
o Als je over burgers of inwoners praat, hebben we ook leiders. Namelijk de leider van een
buurt of vrijwilligerswerk, de wetgevers en lobbyisten.
o Tot slot bij sociale bewegingen aanhangers als volgelingen, zoals mensen die voor een
bepaalde beweging staan en bepaalde dingen proberen te bereiken.
Paul ’t Hart doet het iets anders, maar komt in essentie op hetzelfde neer. Er zijn drie typen soorten
leiders:
1. Politieke leiders
a. Zoals Rutte
2. Administratieve leiders
a. Zoals Vincent Rozen, gemeentesecretaris van Rotterdam
b. GS geeft namelijk vooral leiding aan de administratieve afdeling
3. Maatschappelijke leiders
a. Zoals
b. Hier zijn heel veel voorbeelden van; trekken heel duidelijk een politieke en
maatschappelijke beweging.
c. Ze zijn anders oort leiders en dat vereist ander soort comptenties.
,Wart legt veel de nadruk op organisaties. Bij ’t Hart ligt het meer bij burgers, kiezers en maatschappelijke
bewegingen. De focus van het boek is dus anders. Het type volgers waar je leiding aan geeft, heeft
gevolgen voor de competenties die je nodig hebt om goed leiding te kunnen geven.
- Bij politieke beweging
o Als kiezers weglopen, ben je als leider ook niet meer nodig.
Van leiderschap bestaan tientallen definities:
- Volgens Rainey betekent leiderschap “de capaciteit van iemand om mensen te sturen en te
stimuleren”.
o Kan ik jou sturen?
o Kan ik jou inspireren?
- Volgens Yukl: leiderschap is het proces om anderen te beinvloeden door ,, wat needs to be done
and how to do it, het gaat erom iets te bereiken en je moet ervoor zorgen dat de mensen met wie
je dat doet, geinspireerd, gemotiveerd en daartoe aangezet worden op een bepaalde manier
(geen tentamendefinitie, vooral als illustratie)
- Wart: eigenlijk zie je daar verschillende dingen terugkomen. Hij zegt het gaat om
o providing results (slaag ik erin mijn doelen te bereiken),
o anderen benaderen veel meer het meekrijgen van de volgelingen,
o een derde is dat het gaat om verbinden van de organisatie met de omgeving (netwerken,
samenwerken)
o voor publeike context is het cruciaal dat er ook iets van dienstbaarheid terug komt, zoals
publieke waarde of dienstbaarheid aan burgers/werknemers. In een administratieve,
publieke context komt die service terug als element.
Een politiek leider moet uiteindelijk iets voor de burgers doen; service verlenen
en dienstbaar zijn t.o.v. burgers
o Het gaat om het providing technical performance, motiveren, inspireren, en externe
organisatiesturing.
o Een goede definitie heeft volgens Wart al die verschillende elementen (belangrijk)
Een leider heeft verschillende competenties nodig
Hij moet verschillende dingen kunnen en diverse vaardigheden hebben. Een onderscheid die vaak
gemaakt wordt, is dat er drie belangrijke domeinen zijn:
1. Taken (resultaat behalen)
2. Mensen (inspireren, motiveren)
a. Kunnen omgaan met mensen
b. Consulteren
c. Motiveren
d. Teambuilding
e. Met conflicten omgaan
f. Personeel managen
3. Organisatie (verbinden met de buitenwereld)
a. Wat doet de buitenwereld
b. Wat wil het ministerie van ons?
c. Wat betekent dat voor je missie?
d. Welke veranderingen zijn er?
e. Wat voor besuilten neem je daar in?
,Wart noemt dit behavior domains. Als leidinggevende moet je daarmee wat kunnen; je moet in staat zijn
taakanalyses te maken, taken te verdelen, problemen oplossen etc.
Een leidinggevende is idealiter iemand die dit allemaal een beetje kan. De een is veel beter in de taken en
resultaat bereiken, de ander is beter in omgaan met mensen en de derde kan misschien beter zijn in het
opereren met de buitenwereld. Daar zit ook nog een verander-dimensie in. Aan de ene kant gaat
leidinggeven over het draaiend houden van de winkel, maar anderzijds kan het ook gaan op wat moet er
veranderd worden? Het gaat om zorgen voor dat dingen lopen, maar aan de andere kant moet je kijken
hoe je die dingen kan combineren. Leiderschap is dus complex en dit zie je ook terug in de
leiderschapstheorieën, waarin verschillende stijlen en competenties worden benadrukt.
Het begrip leiderschapsstijl
Leiderschapsstijl is niet hetzelfde als een theorie. Leiderschapsstijl is een verzameling competenties die
samen een bepaalde stijl vormen.
- Vb.: Obama vs. Trump
o Obama: losjes gekleed, informeel
o Trump: keizer met wat mensen
Helaas zijn er heel veel stijlen die in de literatuur onderscheiden worden. Je kan kijken naar autonomie en
autoriteit van een leider.
, Dit zijn verschillende typen van omgaan met je volgers. Het verschil wordt dus gemaakt door de mate van
autonomie van volgers en autoriteit van leiders.
Wat is een leiderschapsstijl?
- Mensen doen allerlei taken, leiders ook. Dan heb je ene niveau van gedrag, karakter,
vaardigheden. Het soort vaardigheden of gedrag dat je vertoont als leidinggevende en het soort
gedrag combineert met bepaalde competenties.
- Een leiderschapsstijl gaat om samenhang van gedragingen
o Vb.: theorie van McGregor - X en Y
Theorie X: ervan uitgaan dat werknemers lui zijn, niks willen doen. Hierbij moet
je heel gestructureerd leiding geven en veel controleren. Zonder controle gaan
ze niks uitvoeren. Vertrouwen is goed, wantrouwen is beter.
Theorie Y: ervan uitgaan dat werknemers goed zijn en hun best doen. Hierdoor
hoef je minder te controleren. Als je mensen de ruimte geeft, dan doen ze het
toch wel. Dan geef je dus ook op een andere manier leiding.
Leiderschapsstijlen van Wart
Er zijn heel veel verschillende stijlen. Wat voor soort gedrag hoort er bij die verschillende stijlen?
1. Laissez-faire style
2. Directive style
3. Supportive style
a. Motiveren
b. Zelf meedoen/het goede voorbeeld geven
c. Hulpbronnen ter beschikking stellen
d. Langsgaan om te kijken of het gaat en hulp aanbieden
4. Participative style
5. Delegative style
6. Achievement-oriented style
7. Inspirational style
a. Het goede voorbeeld geven
b. Visie ontvouwen en daarmee mensen inspireren
c. Jezelf zichtbaar maken
d. Intrinsiek motiveren
e. De andere kant van de medaille laten zien, zorgt voor inspireren
8. Strategic style
9. Collaborative style
10. Combined style
Wat vooral van elkaar verschilt, is dat er andere gedragingen bij horen.
Voorbeeld 1: stijl en gedrag
Supportive leiderschap:
- Hij moet vriendelijk zijn
- Hij moet mensen helpen
- Vertoruwen en respect hebben
- Empatisch zijn
Je verwacht dus bepaalde competenties van zo’n leider
Voorbeeld 2: achievement-oriented leidershcap
- Doelen stellen die passen bij de verwachtingen
- Uitdagende doelen stellen
HC 1 - 5 november 2019
Inleiding: schets leiderschapstheorie
Leiderschap is overal. Het is een van de meest voorkomende onderwerpen en waar iedereen wel een
mening over heeft. Welke verschillende visies bestaan erover? Daar gaat dit vak over, in de publieke
context.
Publiek leiderschap nog lastiger dan gewoon leiderschap, door complexiteit, politieke en publieke
waarden.
Leiderschap: waar hebben we het over?
- Heel belangrijk is dat je leiderschap niet los zien van followers, en overgiens ook niet van de aard
van het werk. Zonder een leider is er ook geen volgeling. Leiderschap en volgers zijn heel erg aan
elkaar gelinkt.
o Boeken benadrukken deze relatie nadrukkelijk.
- Als je goed nadenkt over wat leiderschap is en wat volgelingen inhouden, dan wordt leiderschap
in verschillende contexten gegeven, namelijk:
o In organisatie context: werknemers zijn volgelingen
o Als je over burgers of inwoners praat, hebben we ook leiders. Namelijk de leider van een
buurt of vrijwilligerswerk, de wetgevers en lobbyisten.
o Tot slot bij sociale bewegingen aanhangers als volgelingen, zoals mensen die voor een
bepaalde beweging staan en bepaalde dingen proberen te bereiken.
Paul ’t Hart doet het iets anders, maar komt in essentie op hetzelfde neer. Er zijn drie typen soorten
leiders:
1. Politieke leiders
a. Zoals Rutte
2. Administratieve leiders
a. Zoals Vincent Rozen, gemeentesecretaris van Rotterdam
b. GS geeft namelijk vooral leiding aan de administratieve afdeling
3. Maatschappelijke leiders
a. Zoals
b. Hier zijn heel veel voorbeelden van; trekken heel duidelijk een politieke en
maatschappelijke beweging.
c. Ze zijn anders oort leiders en dat vereist ander soort comptenties.
,Wart legt veel de nadruk op organisaties. Bij ’t Hart ligt het meer bij burgers, kiezers en maatschappelijke
bewegingen. De focus van het boek is dus anders. Het type volgers waar je leiding aan geeft, heeft
gevolgen voor de competenties die je nodig hebt om goed leiding te kunnen geven.
- Bij politieke beweging
o Als kiezers weglopen, ben je als leider ook niet meer nodig.
Van leiderschap bestaan tientallen definities:
- Volgens Rainey betekent leiderschap “de capaciteit van iemand om mensen te sturen en te
stimuleren”.
o Kan ik jou sturen?
o Kan ik jou inspireren?
- Volgens Yukl: leiderschap is het proces om anderen te beinvloeden door ,, wat needs to be done
and how to do it, het gaat erom iets te bereiken en je moet ervoor zorgen dat de mensen met wie
je dat doet, geinspireerd, gemotiveerd en daartoe aangezet worden op een bepaalde manier
(geen tentamendefinitie, vooral als illustratie)
- Wart: eigenlijk zie je daar verschillende dingen terugkomen. Hij zegt het gaat om
o providing results (slaag ik erin mijn doelen te bereiken),
o anderen benaderen veel meer het meekrijgen van de volgelingen,
o een derde is dat het gaat om verbinden van de organisatie met de omgeving (netwerken,
samenwerken)
o voor publeike context is het cruciaal dat er ook iets van dienstbaarheid terug komt, zoals
publieke waarde of dienstbaarheid aan burgers/werknemers. In een administratieve,
publieke context komt die service terug als element.
Een politiek leider moet uiteindelijk iets voor de burgers doen; service verlenen
en dienstbaar zijn t.o.v. burgers
o Het gaat om het providing technical performance, motiveren, inspireren, en externe
organisatiesturing.
o Een goede definitie heeft volgens Wart al die verschillende elementen (belangrijk)
Een leider heeft verschillende competenties nodig
Hij moet verschillende dingen kunnen en diverse vaardigheden hebben. Een onderscheid die vaak
gemaakt wordt, is dat er drie belangrijke domeinen zijn:
1. Taken (resultaat behalen)
2. Mensen (inspireren, motiveren)
a. Kunnen omgaan met mensen
b. Consulteren
c. Motiveren
d. Teambuilding
e. Met conflicten omgaan
f. Personeel managen
3. Organisatie (verbinden met de buitenwereld)
a. Wat doet de buitenwereld
b. Wat wil het ministerie van ons?
c. Wat betekent dat voor je missie?
d. Welke veranderingen zijn er?
e. Wat voor besuilten neem je daar in?
,Wart noemt dit behavior domains. Als leidinggevende moet je daarmee wat kunnen; je moet in staat zijn
taakanalyses te maken, taken te verdelen, problemen oplossen etc.
Een leidinggevende is idealiter iemand die dit allemaal een beetje kan. De een is veel beter in de taken en
resultaat bereiken, de ander is beter in omgaan met mensen en de derde kan misschien beter zijn in het
opereren met de buitenwereld. Daar zit ook nog een verander-dimensie in. Aan de ene kant gaat
leidinggeven over het draaiend houden van de winkel, maar anderzijds kan het ook gaan op wat moet er
veranderd worden? Het gaat om zorgen voor dat dingen lopen, maar aan de andere kant moet je kijken
hoe je die dingen kan combineren. Leiderschap is dus complex en dit zie je ook terug in de
leiderschapstheorieën, waarin verschillende stijlen en competenties worden benadrukt.
Het begrip leiderschapsstijl
Leiderschapsstijl is niet hetzelfde als een theorie. Leiderschapsstijl is een verzameling competenties die
samen een bepaalde stijl vormen.
- Vb.: Obama vs. Trump
o Obama: losjes gekleed, informeel
o Trump: keizer met wat mensen
Helaas zijn er heel veel stijlen die in de literatuur onderscheiden worden. Je kan kijken naar autonomie en
autoriteit van een leider.
, Dit zijn verschillende typen van omgaan met je volgers. Het verschil wordt dus gemaakt door de mate van
autonomie van volgers en autoriteit van leiders.
Wat is een leiderschapsstijl?
- Mensen doen allerlei taken, leiders ook. Dan heb je ene niveau van gedrag, karakter,
vaardigheden. Het soort vaardigheden of gedrag dat je vertoont als leidinggevende en het soort
gedrag combineert met bepaalde competenties.
- Een leiderschapsstijl gaat om samenhang van gedragingen
o Vb.: theorie van McGregor - X en Y
Theorie X: ervan uitgaan dat werknemers lui zijn, niks willen doen. Hierbij moet
je heel gestructureerd leiding geven en veel controleren. Zonder controle gaan
ze niks uitvoeren. Vertrouwen is goed, wantrouwen is beter.
Theorie Y: ervan uitgaan dat werknemers goed zijn en hun best doen. Hierdoor
hoef je minder te controleren. Als je mensen de ruimte geeft, dan doen ze het
toch wel. Dan geef je dus ook op een andere manier leiding.
Leiderschapsstijlen van Wart
Er zijn heel veel verschillende stijlen. Wat voor soort gedrag hoort er bij die verschillende stijlen?
1. Laissez-faire style
2. Directive style
3. Supportive style
a. Motiveren
b. Zelf meedoen/het goede voorbeeld geven
c. Hulpbronnen ter beschikking stellen
d. Langsgaan om te kijken of het gaat en hulp aanbieden
4. Participative style
5. Delegative style
6. Achievement-oriented style
7. Inspirational style
a. Het goede voorbeeld geven
b. Visie ontvouwen en daarmee mensen inspireren
c. Jezelf zichtbaar maken
d. Intrinsiek motiveren
e. De andere kant van de medaille laten zien, zorgt voor inspireren
8. Strategic style
9. Collaborative style
10. Combined style
Wat vooral van elkaar verschilt, is dat er andere gedragingen bij horen.
Voorbeeld 1: stijl en gedrag
Supportive leiderschap:
- Hij moet vriendelijk zijn
- Hij moet mensen helpen
- Vertoruwen en respect hebben
- Empatisch zijn
Je verwacht dus bepaalde competenties van zo’n leider
Voorbeeld 2: achievement-oriented leidershcap
- Doelen stellen die passen bij de verwachtingen
- Uitdagende doelen stellen
