MENS EN GEDRAG 2
Samenvatting Social Work leerjaar 1
Hoofdstuk 1 t/m 5 zijn van Inleiding
in de Pedagogiek.
Hoofdstuk 7 t/m 9 zijn van
Levensfasen
Amber Stok
,Inhoud
Hoofdstuk 1: De opvoedkundige benadering .......................................................................................... 3
1.2 Beschrijving van het begrip pedagogiek ........................................................................................ 3
1.3 De vier basisdimensies van opvoeden........................................................................................... 3
1.4 Pedagogische opvoedingsdoelen .................................................................................................. 5
1.5 Opvoeden als circulair proces........................................................................................................ 6
Hoofdstuk 2: De ouder en het kind ......................................................................................................... 7
2.2 De opvoedingsrelatie ..................................................................................................................... 7
2.3 Ontwikkelingsfasen, ontwikkelingstaken en opvoedingsopgaven ................................................. 8
2.5 Communicatiepatronen in het gezin: onderhandelings- en bevelshuishouden ........................... 9
2.7 Draagkracht en draaglast van het gezin....................................................................................... 10
Hoofdstuk 3: De opvoedkundige benadering ........................................................................................ 12
3.2 Het socialisatieproces .................................................................................................................. 12
3.3 De verschillende opvoedingsmilieus ........................................................................................... 12
3.4 Gezinssamenstelling .................................................................................................................... 16
3.5 Gezinstypen ................................................................................................................................. 16
3.6 Opvoedingsstijlen ........................................................................................................................ 18
3.7 Ouderlijk gezag versus opvoedingsmacht ................................................................................... 21
Hoofdstuk 5: Hulpverlening bij opvoedingsproblemen......................................................................... 22
5.2 Jeugdhulpverlening en de rechten van het kind ......................................................................... 22
5.3 Hulpverlening in de ambulante begeleiding................................................................................ 22
5.4 Hulpverlening in de semi residentiële instelling.......................................................................... 25
5.5 Hulp in de residentiële instelling ................................................................................................. 26
Hoofdstuk 7: De jongvolwassene (22-40 jaar)....................................................................................... 27
7.2 De cognitieve veranderingen ....................................................................................................... 27
7.3 Het zelfbeeld en de autonomie ................................................................................................... 28
7.4 De sociale ontwikkeling ............................................................................................................... 30
7.5 het effect van werk op het zelfbeeld ........................................................................................... 31
7.6 Kinderen of toch niet? ................................................................................................................. 31
7.7 Relatievormen ............................................................................................................................. 33
Hoofdstuk 8: De rijpere volwassene (40-60 jaar) .................................................................................. 35
8.2 De overgang of het climacterium ................................................................................................ 35
8.3 Het cognitief functioneren .......................................................................................................... 36
8.4 De periode van de rijpere volwassenheid als een streven naar verdere autonomie .................. 36
8.6 Het effect van deze levensfase op de relatie(s) ........................................................................... 37
8.7 De werksituatie van de rijpere volwassene ................................................................................. 38
,Hoofdstuk 9: De oudere volwassene ..................................................................................................... 39
9.2 De cognitieve veranderingen ....................................................................................................... 39
9.3 De pensionering .......................................................................................................................... 40
9.4 Zingeving...................................................................................................................................... 41
9.5 Relaties ........................................................................................................................................ 41
9.8 Het prijsgeven van de autonomie ............................................................................................... 42
9.9 Het omgaan met verliessituaties ................................................................................................. 43
Hoofdstuk 10: De dood.......................................................................................................................... 44
10.2 Rouwfasen ................................................................................................................................. 44
10.3 De beleving en de betekenis van de dood................................................................................. 44
10.4 Het doodsbegrip op verschillende leeftijden ............................................................................ 45
10.5 Het stervensproces in de verschillende fasen van de levensloop ............................................. 45
, Hoofdstuk 1: De opvoedkundige benadering
1.2 Beschrijving van het begrip pedagogiek
Pedagogiek houdt zich bezig met de opvoeding van kinderen en jeugdigen van 0 tot 18 jaar. Kom van
het Griekse woord Paidagoogia. Pedagogiek betekent letterlijk ‘kinderleiding’, andere woorden zijn:
- Opvoedkunde: richt zich op de vaardigheden van de opvoeder
- Opvoedingsleer: richt zich op het vergaren van kennis over opvoeden
- Opvoedingswetenschap: richt zich op het ontwikkelen van theorieën over en methoden
m.b.t. opvoeden
In de meeste gevallen maakt men gebruik van de psychologische, sociologische, filosofische,
theologische (levensbeschouwing) en andragogische wetenschappen; deze worden door pedagogen
hulpwetenschappen genoemd.
Definitie van opvoeden: Opvoeding is alle omgang tussen ouder en kind waarbij gericht een relatie
wordt aangegaan. In deze omgang biedt de ouder het kind liefde, geborgenheid, veiligheid, intimiteit,
aandacht, grenzen, instructie, ondersteuning en controle. Hierdoor zal het kind tot zelfontplooiing
komen en over het nodige zelfvertrouwen en de nodige zelfstandigheid en zelfredzaamheid
beschikken om richting te geven aan zijn verdere leven.
1.3 De vier basisdimensies van opvoeden
Wat ouders doen als ze een kind opvoeden, kan worden uitgesplitst in vier basishandelingen:
- Ondersteuning bieden
- Instructie geven
- Controle uitoefenen
- Grenzen stellen
Deze zijn verbonden met elkaar en kunnen niet afzonderlijk worden toegepast in de opvoeding. Niet
alleen een kind, maar ook als student of werknemer in de school of werksituatie heeft men te maken
met deze dimensies. Het toepassen van deze dimensies/basishandelingen in de opvoeding, maakt
het voor iedereen gemakkelijker om, eenmaal volwassen, adequaat om te gaan met de eisen die dan
aan je worden gesteld.
1.3.1 Ondersteuning bieden
Ondersteuning wordt omschreven als het opvoedgedrag van de ouder dat liefde en zorg voor het kind
uitdrukt en dat zich richt op zijn fysieke en emotionele welzijn, waardoor het zich begrepen en
geaccepteerd voelt. (Voorbeelden: bemoedigen, accepteren, helpen, samenwerken, affectie tonen)
Als het kind ondersteuning van de ouder ervaart, zal het de wereld om zich heen met vertrouwen
tegemoet treden. Het kind ervaart deze ondersteuning door de emotionele betrokkenheid, ‘warmte’
en affectie van de opvoeder te voelen. Warmte en affectie duiden op een emotionele
beschikbaarheid van de ouder.
Gebrek aan warmte en affectie, in combinatie met harde fysieke straffen blijven goede voorspellers te
zijn voor agressie, vandalisme en delinquentie bij het kind tot ver in de volwassenheid.
Nauw verwant aan het warmteaspect is responsiviteit, dat de mate van adequaat reageren van de
ouder op de signalen van het kind aanduidt. Aan responsiviteit gaat sensitiviteit vooraf, dat het
gevoelig zijn inhoudt voor de signalen die het kind afgeeft ten aanzien van zijn behoeften en
gevoelens.
Samenvatting Social Work leerjaar 1
Hoofdstuk 1 t/m 5 zijn van Inleiding
in de Pedagogiek.
Hoofdstuk 7 t/m 9 zijn van
Levensfasen
Amber Stok
,Inhoud
Hoofdstuk 1: De opvoedkundige benadering .......................................................................................... 3
1.2 Beschrijving van het begrip pedagogiek ........................................................................................ 3
1.3 De vier basisdimensies van opvoeden........................................................................................... 3
1.4 Pedagogische opvoedingsdoelen .................................................................................................. 5
1.5 Opvoeden als circulair proces........................................................................................................ 6
Hoofdstuk 2: De ouder en het kind ......................................................................................................... 7
2.2 De opvoedingsrelatie ..................................................................................................................... 7
2.3 Ontwikkelingsfasen, ontwikkelingstaken en opvoedingsopgaven ................................................. 8
2.5 Communicatiepatronen in het gezin: onderhandelings- en bevelshuishouden ........................... 9
2.7 Draagkracht en draaglast van het gezin....................................................................................... 10
Hoofdstuk 3: De opvoedkundige benadering ........................................................................................ 12
3.2 Het socialisatieproces .................................................................................................................. 12
3.3 De verschillende opvoedingsmilieus ........................................................................................... 12
3.4 Gezinssamenstelling .................................................................................................................... 16
3.5 Gezinstypen ................................................................................................................................. 16
3.6 Opvoedingsstijlen ........................................................................................................................ 18
3.7 Ouderlijk gezag versus opvoedingsmacht ................................................................................... 21
Hoofdstuk 5: Hulpverlening bij opvoedingsproblemen......................................................................... 22
5.2 Jeugdhulpverlening en de rechten van het kind ......................................................................... 22
5.3 Hulpverlening in de ambulante begeleiding................................................................................ 22
5.4 Hulpverlening in de semi residentiële instelling.......................................................................... 25
5.5 Hulp in de residentiële instelling ................................................................................................. 26
Hoofdstuk 7: De jongvolwassene (22-40 jaar)....................................................................................... 27
7.2 De cognitieve veranderingen ....................................................................................................... 27
7.3 Het zelfbeeld en de autonomie ................................................................................................... 28
7.4 De sociale ontwikkeling ............................................................................................................... 30
7.5 het effect van werk op het zelfbeeld ........................................................................................... 31
7.6 Kinderen of toch niet? ................................................................................................................. 31
7.7 Relatievormen ............................................................................................................................. 33
Hoofdstuk 8: De rijpere volwassene (40-60 jaar) .................................................................................. 35
8.2 De overgang of het climacterium ................................................................................................ 35
8.3 Het cognitief functioneren .......................................................................................................... 36
8.4 De periode van de rijpere volwassenheid als een streven naar verdere autonomie .................. 36
8.6 Het effect van deze levensfase op de relatie(s) ........................................................................... 37
8.7 De werksituatie van de rijpere volwassene ................................................................................. 38
,Hoofdstuk 9: De oudere volwassene ..................................................................................................... 39
9.2 De cognitieve veranderingen ....................................................................................................... 39
9.3 De pensionering .......................................................................................................................... 40
9.4 Zingeving...................................................................................................................................... 41
9.5 Relaties ........................................................................................................................................ 41
9.8 Het prijsgeven van de autonomie ............................................................................................... 42
9.9 Het omgaan met verliessituaties ................................................................................................. 43
Hoofdstuk 10: De dood.......................................................................................................................... 44
10.2 Rouwfasen ................................................................................................................................. 44
10.3 De beleving en de betekenis van de dood................................................................................. 44
10.4 Het doodsbegrip op verschillende leeftijden ............................................................................ 45
10.5 Het stervensproces in de verschillende fasen van de levensloop ............................................. 45
, Hoofdstuk 1: De opvoedkundige benadering
1.2 Beschrijving van het begrip pedagogiek
Pedagogiek houdt zich bezig met de opvoeding van kinderen en jeugdigen van 0 tot 18 jaar. Kom van
het Griekse woord Paidagoogia. Pedagogiek betekent letterlijk ‘kinderleiding’, andere woorden zijn:
- Opvoedkunde: richt zich op de vaardigheden van de opvoeder
- Opvoedingsleer: richt zich op het vergaren van kennis over opvoeden
- Opvoedingswetenschap: richt zich op het ontwikkelen van theorieën over en methoden
m.b.t. opvoeden
In de meeste gevallen maakt men gebruik van de psychologische, sociologische, filosofische,
theologische (levensbeschouwing) en andragogische wetenschappen; deze worden door pedagogen
hulpwetenschappen genoemd.
Definitie van opvoeden: Opvoeding is alle omgang tussen ouder en kind waarbij gericht een relatie
wordt aangegaan. In deze omgang biedt de ouder het kind liefde, geborgenheid, veiligheid, intimiteit,
aandacht, grenzen, instructie, ondersteuning en controle. Hierdoor zal het kind tot zelfontplooiing
komen en over het nodige zelfvertrouwen en de nodige zelfstandigheid en zelfredzaamheid
beschikken om richting te geven aan zijn verdere leven.
1.3 De vier basisdimensies van opvoeden
Wat ouders doen als ze een kind opvoeden, kan worden uitgesplitst in vier basishandelingen:
- Ondersteuning bieden
- Instructie geven
- Controle uitoefenen
- Grenzen stellen
Deze zijn verbonden met elkaar en kunnen niet afzonderlijk worden toegepast in de opvoeding. Niet
alleen een kind, maar ook als student of werknemer in de school of werksituatie heeft men te maken
met deze dimensies. Het toepassen van deze dimensies/basishandelingen in de opvoeding, maakt
het voor iedereen gemakkelijker om, eenmaal volwassen, adequaat om te gaan met de eisen die dan
aan je worden gesteld.
1.3.1 Ondersteuning bieden
Ondersteuning wordt omschreven als het opvoedgedrag van de ouder dat liefde en zorg voor het kind
uitdrukt en dat zich richt op zijn fysieke en emotionele welzijn, waardoor het zich begrepen en
geaccepteerd voelt. (Voorbeelden: bemoedigen, accepteren, helpen, samenwerken, affectie tonen)
Als het kind ondersteuning van de ouder ervaart, zal het de wereld om zich heen met vertrouwen
tegemoet treden. Het kind ervaart deze ondersteuning door de emotionele betrokkenheid, ‘warmte’
en affectie van de opvoeder te voelen. Warmte en affectie duiden op een emotionele
beschikbaarheid van de ouder.
Gebrek aan warmte en affectie, in combinatie met harde fysieke straffen blijven goede voorspellers te
zijn voor agressie, vandalisme en delinquentie bij het kind tot ver in de volwassenheid.
Nauw verwant aan het warmteaspect is responsiviteit, dat de mate van adequaat reageren van de
ouder op de signalen van het kind aanduidt. Aan responsiviteit gaat sensitiviteit vooraf, dat het
gevoelig zijn inhoudt voor de signalen die het kind afgeeft ten aanzien van zijn behoeften en
gevoelens.
