Inhoud samenvatting De Diagnostische Cyclus – een praktijkleer
Hoofdstuk 1. Inleiding................................................................................................................2
Hoofdstuk 2. Uitgangspunten.....................................................................................................2
Hoofdstuk 3. De diagnostische cyclus........................................................................................3
Hoofdstuk 4: De aanmelding......................................................................................................5
Hoofdstuk 5: Klachtanalyse........................................................................................................8
Hoofdstuk 6: Het uitwerken van het diagnostisch scenario........................................................9
Hoofdstuk 7: Probleemanalyse.................................................................................................10
Hoofdstuk 8: Verklaringsanalyse: formuleren en toetsen van diagnostische verklaringen......13
Hoofdstuk 9: Indicatieanalyse...................................................................................................15
Hoofdstuk 10. Advisering.........................................................................................................18
Hoofdstuk 11: Het diagnostisch verslag...................................................................................21
Hoofdstuk 12: Epiloog..............................................................................................................23
,Hoofdstuk 1. Inleiding
Klinische psychodiagnostiek verzameling van informatie over de cliënt en diens omgeving
met het oog op het ontwerpen van de meest adequate aanpak van de problemen die door
de cliënt zelf of diens omgeving zijn gesignaleerd.
Klinisch/ongewapend oordeel beslissen op basis van eigen ervaring en intuïtie. Leidt in tal
van beslissingssituaties tot tekorten en vertekeningen.
De diagnosticus is afhankelijk van de kwaliteit van hulpmiddelen die hem bij het beoefenen
van zijn vak ten dienste staan. Bijvoorbeeld: inhoudelijke theorieën over het ontstaan en in
stand blijven van probleemgedrag, kennis over normale en afwijkende
ontwikkelingspatronen, instrumenten en technieken om gedragsverschijnselen in kaart te
brengen en statistische en psychometrische technieken om gegevens te verwerken.
Gedisciplineerde vakbeoefening het handelen van de diagnosticus verloopt volgens regels
die door hem zelf geëxpliciteerd kunnen worden (= empirisch-analytisch).
De pretentie van dit boek is dat de basisprincipes van de prescriptieve diagnostiek op het
niveau van het diagnostisch redeneren en beslissen duidelijk worden gemaakt. Het is dus
geen handleiding in empirisch-analytische methodologie of een handboek besliskunde.
Hoofdstuk 2. Uitgangspunten
Wetenschappelijke diagnostiek de menselijke grondstructuur van het probleemoplossend
omgaan met persoonlijkheids- en gedragsproblemen, ondersteund door wetenschappelijk-
empirische kennis.
Er zijn verschillende foutenbronnen in de diagnostiek: (1) de wijze waarop mensen met
kansen en waarschijnlijkheden omgaan, (2) de vuistregels en heuristieken die mensen
doorgaans geneigd zijn te volgen en (3) de kwaliteit van het professionele oordeel laat te
wensen over.
Besliskunde (p.26-27)
Prescriptieve diagnostiek het volgen van voorschriften verhoogt op termijn de kans op
het leveren van een bijdrage aan de oplossing. Leer van de diagnostiek. De fundering van de
spelregels wordt gezocht in het analyseren en blootleggen van de grondkenmerken van het
professionele diagnostisch proces.
Normatieve diagnostiek richt zich op vragen als: wat is feitelijk een diagnose? Is het
mogelijk en redelijk voorschriften voor de diagnosticus te formuleren? In hoeverre kan het
diagnostisch proces door deze voorschriften gereguleerd worden?
Om drie redenen wordt er voor prescriptieve diagnostiek in plaats van normatieve
diagnostiek: (1) de term ‘normatief’ heeft een algoritmische en niet een heuristische
betekenis, (2) de term ‘normatief’ wordt in de besliskunde eveneens in algoritmische zin
2
, gebruikt en (3) in het domein van de besliskunde gaan stemmen op om de term ‘prescriptief’
te gebruiken voor beslissingsondersteuning in complexe, naturalistische situaties.
“Diagnostiek is een open systeem”
Hoofdstuk 3. De diagnostische cyclus
Van hulpvraag tot cyclus: De cliënt heeft een hulpvraag, de diagnosticus zoekt uit aan welk
soort informatie behoefte is (type hulpvraag). Dan wordt de hulpvraag gezamenlijk
geherformuleerd tot een vraagstelling en tot slot weet de diagnosticus welk type onderzoek
hij uit moet voeren.
Tabel 3.1. Taxonomie van hulpvragen, vraagstellingstypen en onderzoekstypen.
Prototype diagnostische Type vraagstelling Type onderzoek Cod
hulpvraag e
Hoe moet ik verwoorden wat ik Verheldering Verhelderend VH
t.o.v. mij/dit kind ervaar? D
Wat is er met mij/dit kind aan de Onderkenning Onderkennend OD
hand? K
Waarom is dit met mij/dit kind Verklaring Verklarend VK
aan de hand? R
Hoe kan ik/dit kind het best Indicatie Indicerend IDC
geholpen worden?
In veel gevallen is de diagnostische hulpvraag van de cliënt complex: niet één hulpvraag,
maar een opeenhoping van vragen. Deze vragen worden dan niet op een willekeurige of
neutrale volgorde beantwoord, maar op een intrinsiek noodzakelijke volgorde (Diagnostisch
scenario geordende sequentie van diverse typen onderzoek).
Tabel 3.2. Correspondentie van onderzoekstypen, stappen en onderzoekscomponenten in
het diagnostisch scenario.
Onderzoekstype Stap Component Code
Verhelderend 1 Klachtanalyse (KA)
Onderkennend 2 Probleemanalyse (PA)
Verklarend 3 Verklaringsanalyse (VA)
Indicerend 4 Indicatieanalyse (IA)
Het kan voorkomen dat de diagnosticus na het verhelderend onderzoek samen met de cliënt
tot de conclusie komst dat verder onderzoek niet nodig is, dit is een 0-scenario, omdat er
geen overgang is naar een volgend type onderzoek. Wanneer er wel verder onderzoek
plaatsvindt, dan benoemen we het scenario aan de hand van het aantal overgangen dat
gemaakt wordt.
De term ‘diagnose’ kan op twee manieren gebruikt worden, namelijk als onderkenning van
een stoornis of als verklaring voor de stoornis.
Het diagnostisch proces werd tot dusver beschreven als een scenario bestaande uit het
doorlopen van een reeks van vier hoofdstappen, maar dit is in de diagnostiek zeer zelden het
3
Hoofdstuk 1. Inleiding................................................................................................................2
Hoofdstuk 2. Uitgangspunten.....................................................................................................2
Hoofdstuk 3. De diagnostische cyclus........................................................................................3
Hoofdstuk 4: De aanmelding......................................................................................................5
Hoofdstuk 5: Klachtanalyse........................................................................................................8
Hoofdstuk 6: Het uitwerken van het diagnostisch scenario........................................................9
Hoofdstuk 7: Probleemanalyse.................................................................................................10
Hoofdstuk 8: Verklaringsanalyse: formuleren en toetsen van diagnostische verklaringen......13
Hoofdstuk 9: Indicatieanalyse...................................................................................................15
Hoofdstuk 10. Advisering.........................................................................................................18
Hoofdstuk 11: Het diagnostisch verslag...................................................................................21
Hoofdstuk 12: Epiloog..............................................................................................................23
,Hoofdstuk 1. Inleiding
Klinische psychodiagnostiek verzameling van informatie over de cliënt en diens omgeving
met het oog op het ontwerpen van de meest adequate aanpak van de problemen die door
de cliënt zelf of diens omgeving zijn gesignaleerd.
Klinisch/ongewapend oordeel beslissen op basis van eigen ervaring en intuïtie. Leidt in tal
van beslissingssituaties tot tekorten en vertekeningen.
De diagnosticus is afhankelijk van de kwaliteit van hulpmiddelen die hem bij het beoefenen
van zijn vak ten dienste staan. Bijvoorbeeld: inhoudelijke theorieën over het ontstaan en in
stand blijven van probleemgedrag, kennis over normale en afwijkende
ontwikkelingspatronen, instrumenten en technieken om gedragsverschijnselen in kaart te
brengen en statistische en psychometrische technieken om gegevens te verwerken.
Gedisciplineerde vakbeoefening het handelen van de diagnosticus verloopt volgens regels
die door hem zelf geëxpliciteerd kunnen worden (= empirisch-analytisch).
De pretentie van dit boek is dat de basisprincipes van de prescriptieve diagnostiek op het
niveau van het diagnostisch redeneren en beslissen duidelijk worden gemaakt. Het is dus
geen handleiding in empirisch-analytische methodologie of een handboek besliskunde.
Hoofdstuk 2. Uitgangspunten
Wetenschappelijke diagnostiek de menselijke grondstructuur van het probleemoplossend
omgaan met persoonlijkheids- en gedragsproblemen, ondersteund door wetenschappelijk-
empirische kennis.
Er zijn verschillende foutenbronnen in de diagnostiek: (1) de wijze waarop mensen met
kansen en waarschijnlijkheden omgaan, (2) de vuistregels en heuristieken die mensen
doorgaans geneigd zijn te volgen en (3) de kwaliteit van het professionele oordeel laat te
wensen over.
Besliskunde (p.26-27)
Prescriptieve diagnostiek het volgen van voorschriften verhoogt op termijn de kans op
het leveren van een bijdrage aan de oplossing. Leer van de diagnostiek. De fundering van de
spelregels wordt gezocht in het analyseren en blootleggen van de grondkenmerken van het
professionele diagnostisch proces.
Normatieve diagnostiek richt zich op vragen als: wat is feitelijk een diagnose? Is het
mogelijk en redelijk voorschriften voor de diagnosticus te formuleren? In hoeverre kan het
diagnostisch proces door deze voorschriften gereguleerd worden?
Om drie redenen wordt er voor prescriptieve diagnostiek in plaats van normatieve
diagnostiek: (1) de term ‘normatief’ heeft een algoritmische en niet een heuristische
betekenis, (2) de term ‘normatief’ wordt in de besliskunde eveneens in algoritmische zin
2
, gebruikt en (3) in het domein van de besliskunde gaan stemmen op om de term ‘prescriptief’
te gebruiken voor beslissingsondersteuning in complexe, naturalistische situaties.
“Diagnostiek is een open systeem”
Hoofdstuk 3. De diagnostische cyclus
Van hulpvraag tot cyclus: De cliënt heeft een hulpvraag, de diagnosticus zoekt uit aan welk
soort informatie behoefte is (type hulpvraag). Dan wordt de hulpvraag gezamenlijk
geherformuleerd tot een vraagstelling en tot slot weet de diagnosticus welk type onderzoek
hij uit moet voeren.
Tabel 3.1. Taxonomie van hulpvragen, vraagstellingstypen en onderzoekstypen.
Prototype diagnostische Type vraagstelling Type onderzoek Cod
hulpvraag e
Hoe moet ik verwoorden wat ik Verheldering Verhelderend VH
t.o.v. mij/dit kind ervaar? D
Wat is er met mij/dit kind aan de Onderkenning Onderkennend OD
hand? K
Waarom is dit met mij/dit kind Verklaring Verklarend VK
aan de hand? R
Hoe kan ik/dit kind het best Indicatie Indicerend IDC
geholpen worden?
In veel gevallen is de diagnostische hulpvraag van de cliënt complex: niet één hulpvraag,
maar een opeenhoping van vragen. Deze vragen worden dan niet op een willekeurige of
neutrale volgorde beantwoord, maar op een intrinsiek noodzakelijke volgorde (Diagnostisch
scenario geordende sequentie van diverse typen onderzoek).
Tabel 3.2. Correspondentie van onderzoekstypen, stappen en onderzoekscomponenten in
het diagnostisch scenario.
Onderzoekstype Stap Component Code
Verhelderend 1 Klachtanalyse (KA)
Onderkennend 2 Probleemanalyse (PA)
Verklarend 3 Verklaringsanalyse (VA)
Indicerend 4 Indicatieanalyse (IA)
Het kan voorkomen dat de diagnosticus na het verhelderend onderzoek samen met de cliënt
tot de conclusie komst dat verder onderzoek niet nodig is, dit is een 0-scenario, omdat er
geen overgang is naar een volgend type onderzoek. Wanneer er wel verder onderzoek
plaatsvindt, dan benoemen we het scenario aan de hand van het aantal overgangen dat
gemaakt wordt.
De term ‘diagnose’ kan op twee manieren gebruikt worden, namelijk als onderkenning van
een stoornis of als verklaring voor de stoornis.
Het diagnostisch proces werd tot dusver beschreven als een scenario bestaande uit het
doorlopen van een reeks van vier hoofdstappen, maar dit is in de diagnostiek zeer zelden het
3
