Samenvatting Hoorcollege Culturele Geschiedenis: Concepten en begrippen per hoofdstuk

Concepten Culturele Geschiedenis

Hoofdstuk 1

- Historicisme
 Elke beschaving, periode, cultuur dienen binnen de eigen parameters
bestudeerd te worden
 Breuk met de teleologische interpretatie

- Zeitgeist (Herder)
 Het karakter van een periode ontstaan door sociale, culturele en
intelligente opvattingen en ideeën.
 De mens is ontzettend veranderlijk in de tijd wanneer hij moet omgaan
met begrippen, het geloof, gevoel of interpretatie.

- Geist (Hegel)
 De individuele perceptie in feite afhankelijk van de al bestaande ‘Geist’
 ‘Geist’ verwijst naar het bewustzijn van een volk van zichzelf en de
wereld waarin zij leven. Het duidde op de praktijken die een volk als
gepast beschouwt, het soort sociale omgang etc.

- Mnemosyne (Warburg)
 Herinnering. Toewijding aan de cultuurstudies van de Oudheid en het
voortleven (nachleben) daarvan in de Renaissance

- Geistesgeschichte (Dilthey)
 Geesteswetenschappen.
 Het determinderen van een object (natuur, de omringende wereld) en
een subject (innerlijke ervaring en zijn manifestaties) moet minder
gescheiden plaatsvinden of in elkaar overvloeien.

- Weltanschaaung (Dilthey)
 Het zien en beleven van een wereld
 De samenhang tussen de psychische structuur en een
‘belevingshorizon’ die de mens verbindt in verleden, heden en
toekomst

- Wirkungszusammenhang (Dilthey)
 De manier waarop een systeem functioneert is van belang om een
cultuur te begrijpen
 Elk individu is een psychisch productief systeem verbonden met
meerdere systemen, bijvoorbeeld cultuur

,Hoofdstuk 2

- Psychoanalyse (Freud)
 Zoekt kernbegrippen in de menselijke ervaring
 De menselijke ervaring bepaalt de interpretatie van onze eigen
geschiedenis.

- Het Onderbewuste (Freud)
 Hier zitten alle pijnlijke emoties en gevoelens opgeborgen zonder dat
de eigenaar daar overzicht of beschikking tot heeft.
 Repressie: het onderdrukken van het onderbewuste

- Mentaliteit
 Studie dat zich richt op de houding van de mens tegenover
veranderingen of passages in het leven.
 Interesse in de psychologische realiteit die onder menselijke
interpretaties van intieme relaties ligt.

- Outillage mental (Febvre)
 Bouwstenen van de cultuur. De manier hoe jij de wereld ziet en je
omgaat met concepten die veranderen in de tijd.
 Omgevingsfactoren of institutionele en linguïstische vormen stellen
conceptuele beperkingen aan het mentale universum van die mens.
Voorbeeld: de manier waarop je nu leert en kennis verzamelt is anders dan vroeger.
- Rabelais en het probleem van ongeloof
- Rabelais was een soort atheïst, maar dit begrip kan niet worden toegepast voor de 16e
eeuw, omdat dit begrip toen nog niet bestond.

,Hoofdstuk 3

- Utilitarisme
 De nadruk op het nut en het praktisch materialisme van een sociale
verandering.

Gevolg: vele historici vonden dit te beperkt en er kwam een paradigmaverschuiving waarin de
status van taal als uitgangspunt diende.

- Structuur
 Conceptueel raamwerk dat we gebruiken om onze wereld in te delen.

- Floating Signifier (White)
 Discours (taal) staat niet vast en zweeft tussen betekenisvelden uit het
verleden en heden.
- Différance (Saussure)
 Onderscheidend vermogen in taal
 Kan het snelst worden toegepast als er sprake is van binaire
tegenstellingen
- Signifiant (Saussure)
 Klankbeeld
- Signifié (Saussure)
 Het object waar de signifiant naar verwijst
 De relatie tussen deze twee concepten is zaak van de sociale conventie;
wat de cultuur zegt wat het object moet zijn.
- Cultural Framework (Saussure)
 Waardesystemen, mythen, tradities, symbolen binnen een cultuur.

- Heteroglossia (Bakhtin)
 Meerstemmigheid
 De waarheid heeft veelvuldige stemmen nodig

- Bricolage (Strauss)
 Er wordt een structuur aangebracht binnen de cultuur door een stap-
voor-stapreparatie na de afbraak.
 De bouwstenen van mythe traceren en deze recyclen binnen de cultuur
en opnieuw kan worden verteld met e.v.t. nieuwe informatie.

- Myhème (Strauss)
 Alle mythen hebben iets met elkaar gemeen

- Différance (Deridda)
 Blinde vlek in onze dialectische analyse van cultuur, want er is altijd
een spoor van de geschiedenis voordat we aan de analyse beginnen.

, - Uitstel: een woord krijgt zijn betekenis door de woorden die erop volgen
- Verschil: de betekenis van een woord wordt bepaald door zijn onderscheid met andere
woorden

- Discours (Foucault)
 De gedecodeerde manier van spreken over cultuur binnen een
samenleving. De mondelinge uitdrukking van mentale structuren
 Mens als vormgever van zijn mentale wereld

- Épistème (Foucault)
 Kennis, brede interpretatie van breuklijnen en verbanden in een cultuur.