College aantekeningen van aard, omvang en schade van criminaliteit

College 1 – Georganiseerde criminaliteit

Georganiseerde criminaliteit:
 Agendavorming, definitie en beeldvorming
o Georganiseerde misdaad staat nog niet lang op agenda in Nederland
 In jaren 70/80 viel het op dat aan drugs veel geld werd verdiend
 Importeren van wiet/hasj verdiende Nederland veel geld aan
 In Italië staat het al sinds 1850 op de agenda
 In Italië nam de maffia het over en ging zelf de baas spelen
 Maffia en georganiseerde criminaliteit ging op in drugshandel
 Aard, omvang en schade
o Rond opkomst drugshandel Nederland, begon het in Amsterdam op te vallen dat de
onderwereld enorm rijk werd
 Borsalino en Falcone moesten hun strijd tegen de maffia bekopen met hun
leven
 De een werd opgeblazen en de ander werd ook vermoord
o Dit gaf schokgolf door heel Europa
 Strijd tussen maffiagroepen
 Strijd tussen overheid en misdaad
 Moord in 1991 op Klaas Bruinsma (‘De Dominee’)
 Vermeende ‘godfather’ van de Nederlandse onderwereld
 Onderzoek en beleid
o 1992: Georganiseerde criminaliteit in Nederland: Dreigingsbeeld en plan van aanpak’

Dreigingsbeeld (1992): Maffia
 Twee belangrijke veronderstellingen hoe georganiseerde misdaad zou werken:
o Racketeering
 Georganiseerde misdaad als alternatieve overheid
 Als je probleem hebt ga je naar de maffiabaas
o In ruil voor bescherming betaal je geld
 Controleren regio’s en economische sectoren
 Zie je vaak in landen waar overheid slecht functioneert (Italië)
 Infiltratie van onderwereld in bovenwereld
o Bureaucratische organisaties/piramides

Maffia-model
 Hiërarchische structuur
 Baas, onderbaas, salaris
 Maar dit klopt NIET, het ziet er anders uit!

Voor georganiseerde criminaliteit zijn grotere teams nodig - >
Interregionale rechercheteams

IRT-affaire (1993) -> politieteam deed onderzoek,
 Combinatie Utrecht en Noord-Holland -> gezag ging steeds over van ene team naar andere.
 Toen het gezag naar Amsterdam over ging, stopte het team ermee, omdat er ongeoorloofde
opsporingsmethoden werden gebruikt. Er werd gespeculeerd over corruptie
 Dit leidde tot parlementaire enquête (was toen een big issue).
 Enquêtecommissie maakte de discussie erg breed
 Inzake opsporing -> eerste systematische onderzoek
 Na IRT-affaire is gebruiken van burgers om te infiltreren beperkt

1

,Definities/concepten (zijn veel definities, dus letten op kenmerken)
 Kenmerken van:
o Groepen
 Georganiseerde misdaad draait om groepen
o Criminele activiteiten
 Kan meer of minder strikt zijn

Gerelateerde problemen (waar je rekening mee moet houden in onderzoek)
 Terrorisme
 Organisatiecriminaliteit
 Witteboordencriminaliteit
 Professionele criminaliteit
 Gangs/groepscriminaliteit


Fijnaut et. Al (1996): Groepen
 Primair gericht op illegaal gewin
o Terrorisme is voor groot deel ideologisch gemotiveerd
 Die systematisch misdaden plegen met ernstige gevolgen voor de samenleving
o Gewone bedrijven waarbij je illegaliteit eruit haalt, blijft er legaal bedrijf over
 En in staat zijn deze misdaden op betrekkelijk effectieve wijze af te schermen, in het bijzonder
door de bereidheid te tonen fysiek geweld te gebruiken of personen door corruptie uit te
schakelen

Commissie Van Traa (1996)
 Opsporingsmethoden vs Fenomeen
o Stond erg in context van opsporingsmethode, werd afgezet tegenover fenomeen
o Problemen: burgerinfiltratie & kroongetuigen
 Burgerinfiltratie is beperkt door de IRT-affaire
 Kroongetuige: crimineel die door informatie te geven over andere criminelen,
strafvermindering krijgt in ruil voor informatie
 Definitie-discussie
o Voor welk type groepen heb je dit soort vergaande methodes nodig?
 Conclusie: geen octopus, wel zorg
o Geen grote criminele organisatie die de macht in handen had
o Wel reden tot zorg, wegens drie redenen:
 Grote hoeveelheid drugshandel die plaatsvond in Nederland
 In horeca en transport was de drugs erg verweven
 Discussie over betrokkenheid van etnische minderheden
 Amsterdamse wallen zijn systematische groepen
 Gebrek aan kennis en analyse
o Er is meer onderzoek nodig

Belangrijkste bronnen
 Opsporingsonderzoeken
o Wetenschappers weten weinig over georganiseerde misdaad en zijn afhankelijk van
grote onderzoeken die politie doet.
 Voordeel: veel informatie over misdaad
 Nadeel: selectief, want politie maakt keuzes in onderzoeken
 Spijtoptanten/pentiti
o Mensen (criminelen) die praten met de politie en informatie geven over groepen

2

,  Daderinterviews/etnografie
o Wetenschappers die proberen met daders in contact te komen met ‘echte’ verhaal
 Voordeel: ze kunnen praten en zijn ook mensen
 Nadeel: je weet niet of hetgeen klopt wat ze vertellen

Eerste rapport Monitor Georganiseerde Criminaliteit
 Criminele netwerken
o Maffiamodel zie je bijna niet in Nederland
 Eerder uitzondering dan de regel
o De regel zijn criminele netwerken
 Mensen hebben allerlei contacten en met sommige mensen werken zij
intensief samen
 Niet wie is de baas? Maar wie is afhankelijk van wie?
 De mensen met grotere rol hebben geld, kennis en contacten
 Facilitators
o Hebben centrale rol in netwerk, omdat zij voor veel verschillende mensen probleem
oplossen (witwassers). Echter zouden ze in maffiamodel ergens onderaan staan.
 Verwevenheid met de samenleving
o Veel criminele zitten op grensvlak van legale en illegale
o Verwevenheid is belangrijk voor investeren

Logistiek van georganiseerde misdaad
 Sieber & Bögel (1993)
o Je moet eerst nadenken over criminele processen
 Invloed op mogelijke organisatievormen
 Voorbeeld: synthetische drugs
o Synthetische drugs is een proces, waarbij de precursoren moeilijk te krijgen zijn
 Precursoren zijn vaak niet legaal verkrijgbaar
 Mensen die het wel kunnen leveren hebben centrale rol

Je hebt verschillende organisatievormen, maar je ziet dat het een netwerk is

Tweede rapport Monitor Georganiseerde Criminaliteit
 Transitcriminaliteit (versus racketeering)
o Racketeering: het gaat om criminele organisaties
o Veronderstellingen kloppen niet
 Cocaïne import in Nederland is belangrijke verdienste
 Vind plaats tussen connecties tussen die landen
 Bijvoorbeeld Nederland met Colombia

Valentijnsdag, rozen & cocaïne
 Rozen op Schiphol zat cocaïne in (vaak worden verse producten gebruikt)
 Bloemen moeten snel naar Nederland komen, dus die wil je niet lang controleren
 Degene die erbij betrokken is, gebruikt zijn bedrijf om cocaïne te importeren
 Dit is een voorbeeld van transitcriminaliteit

Waarom transitcriminaliteit?
 Winstmarges transitcriminaliteit
o Winst vooral bij binnensmokkelen van cocaïne in Europa
 Producenten maken niet zoveel winst
 Grote winsten worden in kapitalistische westen gemaakt

3