TIJDVAK 3: TIJD VAN MONNIKEN EN RIDDERS
VROEGE MIDDELEEUWEN: 500 – 1000
LANDHEREN EN HORIGEN (HOFSTELSEL)
Men leefde in de tijd van monniken en ridders in een onrustige tijd:
- Er werd veel gevochten.
- Er was geen centraal bestuur of gezag -> veel onveiligheid.
- Werd weinig/geen handel gevoerd -> gericht op zelfvoorziening.
Men leefde vooral van de eigen opbrengst van de landbouw.
Plaatselijke machthebbers zorgden voor bescherming van
boeren die in hun gebied leefden. In ruil voor deze
bescherming moesten de boeren een deel van de oogst aan
de heer afstaan. Daarnaast moesten ze ook herendiensten
verrichten, zoals brandhout leveren, of op sommige dagen het
land van de heer bewerken. In ruil voor deze diensten
mochten de boeren bij gevaar naar het versterkte huis van de
heer vluchten. Deze versterkte huizen (vroonhoeven) weden
vaak omringd door een houten verdedigingsmuur met een
gracht. Op den duur kwamen veel boeren in een positie
terecht die veel leek op slavernij. Boeren die in deze situatie
leefden, worden ook wel horigen genoemd. Dit systeem van
zelfvoorziening en bescherming in ruil voor horigheid wordt
ook wel het hofstelsel genoemd.
HET LEENSTELSEL
Er was geen goedwerkend geldsysteem meer en er was geen geld om mensen voor hun diensten te betalen.
Daarom werd in het Frankische rijk het leenstelsel toegepast.
- De leenheer (koning) gaf aan leenmannen (trouwe dienaren of vazallen) stukken land in ‘leen’.
- In ruil hiervoor moesten de leenmannen adviezen geven en militaire dienst verrichten voor de leenheer.
- De leenmannen kregen de grond niet in eigendom, maar leenden het van de leenheer.
- Het was de bedoeling dat het leen na de dood van een
leenman weer werd teruggegeven aan de leenheer.
- De leenmannen en hun erfgenamen gingen het leen echter
als hun eigendom zien, ze gingen zich min of meer als
onafhankelijke vorsten gedragen.
- Veel leenmannen deelden hun grond weer op in zogenaamde
achterleenmannen.
- Door het leenstelsel werd het Frankische rijk een legpuzzel
van kleine staatjes die zich onafhankelijk gingen gedragen.
, DORESTAD
Rond 650 ontstond aan de Rijn een nieuwe handelsplaats, Dorestad (nu Wijk bij Duurstede). De plaats lag over
een lengte van 3 km langs de Rijn. De afstand tussen de woningen en de rivier werd steeds groter doordat de
loop van de Rijn zich verplaatste. Deze
handelsnederzetting werd een, voor die tijd,
belangrijke internationale haven. Dorestad verdween
op een gegeven moment. Volgens geschreven
bronnen werd de plaats het slachtoffer van
rooftochten van de Noormannen. Hier zijn echter
geen bewijzen van. Het is ook mogelijk dat de stad
door zijn bewoners werd verlaten, omdat de loop van
de Rijn was veranderd.
HET FRANKISCHE RIJK
Tijdens de Grote Volksverhuizingen vestigde verschillende
Germaanse volkeren in het gebied dat we nu kennen als
Nederland:
- Noordoosten -> de Saksen
- Kustgebied -> de Friezen
- Zuiden -> de Franken
De Franken veroverde grote delen van West-Europa, zodat er
uiteindelijk sprake was van een Frankisch rijk (rond 500). De
bekendste vorst van dit rijk was Karel de Grote. Na de dood van
Karel de Grote viel het rijk na verloop van tijd uit elkaar.
Frankische rijk
KAREL DE GROTE
In 800 werd Karel de Grote in Rome door de paus tot keizer gekroond. Dit was een
belangrijke gebeurtenis, want hierdoor werd hij gezien als de beschermer van het
christendom en trad hij in de voetsporen van de laatste Romeinse keizers.
Onder Karel de Grote bestond een efficiënt bestuur, waarin belastingen werden
geheven (in natura) en geadministreerd. Belastingen werden in natura geheven
(d.m.v. landbouwproducten), omdat er geen algemeen geaccepteerd
muntsysteem bestond. Karel stimuleerde ook het onderwijs aan kinderen van
edelen, zodat er een bestuurskader ontstond.
In 843 werd het Frankische rijk onder de 3 kleinzonen van Karel de Grote
verdeeld. De 3 delen waren: het West-Frankische rijk (het latere Frankrijk) , het
Midden-Frankische rijk en het Oost-Frankische rijk. Vanaf 925 ging het
Nederlandse gebied deel uitmaken van het Duitse rijk. Om de gevolgen van de Karel de Grote
legpuzzel door het leenstelsel op te lossen, eiste de paus het recht tot benoeming
van bisschoppen op.
Karel de Grote trok constant rond door zijn rijk en verbleef daarbij in de vele paltsen of paleizen die verspreid
in zijn rijk lagen. Na de dood van Karel de Grote in 814 begon het verval van het Frankische rijk.
VROEGE MIDDELEEUWEN: 500 – 1000
LANDHEREN EN HORIGEN (HOFSTELSEL)
Men leefde in de tijd van monniken en ridders in een onrustige tijd:
- Er werd veel gevochten.
- Er was geen centraal bestuur of gezag -> veel onveiligheid.
- Werd weinig/geen handel gevoerd -> gericht op zelfvoorziening.
Men leefde vooral van de eigen opbrengst van de landbouw.
Plaatselijke machthebbers zorgden voor bescherming van
boeren die in hun gebied leefden. In ruil voor deze
bescherming moesten de boeren een deel van de oogst aan
de heer afstaan. Daarnaast moesten ze ook herendiensten
verrichten, zoals brandhout leveren, of op sommige dagen het
land van de heer bewerken. In ruil voor deze diensten
mochten de boeren bij gevaar naar het versterkte huis van de
heer vluchten. Deze versterkte huizen (vroonhoeven) weden
vaak omringd door een houten verdedigingsmuur met een
gracht. Op den duur kwamen veel boeren in een positie
terecht die veel leek op slavernij. Boeren die in deze situatie
leefden, worden ook wel horigen genoemd. Dit systeem van
zelfvoorziening en bescherming in ruil voor horigheid wordt
ook wel het hofstelsel genoemd.
HET LEENSTELSEL
Er was geen goedwerkend geldsysteem meer en er was geen geld om mensen voor hun diensten te betalen.
Daarom werd in het Frankische rijk het leenstelsel toegepast.
- De leenheer (koning) gaf aan leenmannen (trouwe dienaren of vazallen) stukken land in ‘leen’.
- In ruil hiervoor moesten de leenmannen adviezen geven en militaire dienst verrichten voor de leenheer.
- De leenmannen kregen de grond niet in eigendom, maar leenden het van de leenheer.
- Het was de bedoeling dat het leen na de dood van een
leenman weer werd teruggegeven aan de leenheer.
- De leenmannen en hun erfgenamen gingen het leen echter
als hun eigendom zien, ze gingen zich min of meer als
onafhankelijke vorsten gedragen.
- Veel leenmannen deelden hun grond weer op in zogenaamde
achterleenmannen.
- Door het leenstelsel werd het Frankische rijk een legpuzzel
van kleine staatjes die zich onafhankelijk gingen gedragen.
, DORESTAD
Rond 650 ontstond aan de Rijn een nieuwe handelsplaats, Dorestad (nu Wijk bij Duurstede). De plaats lag over
een lengte van 3 km langs de Rijn. De afstand tussen de woningen en de rivier werd steeds groter doordat de
loop van de Rijn zich verplaatste. Deze
handelsnederzetting werd een, voor die tijd,
belangrijke internationale haven. Dorestad verdween
op een gegeven moment. Volgens geschreven
bronnen werd de plaats het slachtoffer van
rooftochten van de Noormannen. Hier zijn echter
geen bewijzen van. Het is ook mogelijk dat de stad
door zijn bewoners werd verlaten, omdat de loop van
de Rijn was veranderd.
HET FRANKISCHE RIJK
Tijdens de Grote Volksverhuizingen vestigde verschillende
Germaanse volkeren in het gebied dat we nu kennen als
Nederland:
- Noordoosten -> de Saksen
- Kustgebied -> de Friezen
- Zuiden -> de Franken
De Franken veroverde grote delen van West-Europa, zodat er
uiteindelijk sprake was van een Frankisch rijk (rond 500). De
bekendste vorst van dit rijk was Karel de Grote. Na de dood van
Karel de Grote viel het rijk na verloop van tijd uit elkaar.
Frankische rijk
KAREL DE GROTE
In 800 werd Karel de Grote in Rome door de paus tot keizer gekroond. Dit was een
belangrijke gebeurtenis, want hierdoor werd hij gezien als de beschermer van het
christendom en trad hij in de voetsporen van de laatste Romeinse keizers.
Onder Karel de Grote bestond een efficiënt bestuur, waarin belastingen werden
geheven (in natura) en geadministreerd. Belastingen werden in natura geheven
(d.m.v. landbouwproducten), omdat er geen algemeen geaccepteerd
muntsysteem bestond. Karel stimuleerde ook het onderwijs aan kinderen van
edelen, zodat er een bestuurskader ontstond.
In 843 werd het Frankische rijk onder de 3 kleinzonen van Karel de Grote
verdeeld. De 3 delen waren: het West-Frankische rijk (het latere Frankrijk) , het
Midden-Frankische rijk en het Oost-Frankische rijk. Vanaf 925 ging het
Nederlandse gebied deel uitmaken van het Duitse rijk. Om de gevolgen van de Karel de Grote
legpuzzel door het leenstelsel op te lossen, eiste de paus het recht tot benoeming
van bisschoppen op.
Karel de Grote trok constant rond door zijn rijk en verbleef daarbij in de vele paltsen of paleizen die verspreid
in zijn rijk lagen. Na de dood van Karel de Grote in 814 begon het verval van het Frankische rijk.
