Recht en organisatie
Leerdoelen per hoofd- en deelonderwerp
1a. Organisaties en soorten instellingen
1a1. De student inzicht in wat bedoeld wordt met het begrip organisatie
Het woord organisatie is afgeleid van het woord organon. Dit betekent werktuig of
hulpmiddel. Een organisatie is dus een hulpmiddel om iets te bereiken. Een organisatie is
een doelgericht samenwerkingsverband.
Hieronder nog een aantal definities van wat een organisatie is, vanuit de ppt.
1a2. De student heeft kennis van wat er verstaan wordt onder organisatieleer en
organisatiekunde
De organisatiekunde of organisatieleer is een tak van wetenschap die zich bezighoudt met
het bestuderen van het gedrag van organisaties, de factoren die dit gedrag veroorzaken en
hoe deze organisaties het meest doeltreffend bestuurd kunnen worden. Het is mede gericht
op de ontwikkeling van methoden en technieken voor organisatie-analyse en -ontwerp. Het
wordt tegenwoordig wel gerekend tot de bedrijfskunde en is nauw verband met arbeids- en
organisatiepsychologie en bedrijfseconomie.
Organisatieleer: samenstel van theorieën van hoe organisaties werken.
Organisatiekunde: samenstel van theorieën van hoe je organisaties kunt laten werken.
1a3…
1a4. De student heeft inzicht in wat bedoeld wordt met profit-, non-profit- en not-for-
profit-organisaties
Profitorganisaties: ondernemingen die goederen of diensten verkopen aan klanten met het
doel er winst aan over te houden.
Non-profitorganisatie: Een organisatie die zonder winstoogmerk ideële doelen nastreeft.
Not-for-profitorganisatie: organisaties die een ideëel doel proberen te realiseren aan de
hand van bedrijfseconomische principes.
,1a5. De student heeft inzicht in wat bedoeld wordt met een dienstverlenende organisatie
Een dienstverlenende organisatie is een duurzaam samenwerkingsverband van mensen en
middelen dat als gemeenschappelijk doel heeft diensten te verlenen aan klanten die daar
behoefte aan hebben.
De klant staat centraal in (commerciële) dienstverlening. Diensten kun je namelijk niet in
een werkplaats fabriceren. Diensten komen al werkend tot stand, toegespitst op de wensen
en die situatie van de klant.
1a6. De student heeft inzicht in wat bedoeld wordt met professionalisering
Oorspronkelijk hadden stichtingen en verenigingen een eenvoudige structuur, maar in de
loop van een aantal eeuwen werd deze steeds complexer. Meer mensen raakten bij het
werk betrokken en hun werk vereiste meer kennis. Dit is een proces van geleidelijke
professionalisering.
Professionalisering is de ontwikkeling van vrijwillige inspanning om een ideëel doel te
bereiken naar betaald werk van geschoolde hulpverleners binnen een instelling. (definitie
van het boek)
De organisatiekunde of organisatieleer is een tak van wetenschap die zich bezighoudt met
het bestuderen van het gedrag van organisaties, de factoren die dit gedrag veroorzaken en
hoe deze organisaties het meest doeltreffend bestuurd kunnen worden. Het is mede gericht
op de ontwikkeling van methoden en technieken voor organisatie-analyse en -ontwerp. Het
wordt tegenwoordig wel gerekend tot de bedrijfskunde en is nauw verband met arbeids- en
organisatiepsychologie en bedrijfseconomie. (google)
1b. De instelling als sociaal systeem
1b1. De student heeft inzicht in wat bedoeld wordt met een systeem
Een organisatie is een samenwerkingsverband tussen mensen en middelen dat eropuit is
een vooral gesteld doel te bereiken. Die mensen zijn als het ware de werkzame onderdelen
van een apparaat, dat met een bepaald doel is samengesteld.
Het apparaat is echter geen gesloten eenheid. Het staat in wisselwerking met de omgeving.
Er worden bepaalde toestanden in de omgeving nagestreefd. Zolang de omgeving nog niet
in de gewenste toestand verkeert, onderneemt het apparaat actie om de toestand te
wijzigen. Een menselijke organisatie is ook zo’n apparaat. We spreken van een sociaal
systeem of een sociale organisatie, meestal kortweg een systeem of organisatie genoemd.
Het systeem functioneert dus in een omgeving, de buitenwereld. De onderdelen van het
systeem zijn zo samengesteld dat ze interne processen kunnen regelen waardoor het
systeem kan voortbestaan.
Systeem: een systeem is een geheel van samenhangende delen dat zichzelf in wisselwerking
met de omgeving in stand houdt.
1b2. De student heeft inzicht in wat bedoeld wordt met een sociaal systeem
Sociaal systeem: Een sociaal systeem is een samenwerkingsverband dat effecten op de
omgeving nastreeft en daarvoor gebruikmaakt van invloeden uit die omgeving.
1b3. De student heeft inzicht in wat bedoeld wordt met de begrippen input, output,
throughput en feedback
,(voor een uitgebreide omschrijving en uitleg van deze begrippen zie paragraaf 2.2 van het
boek, ik benoem hier de begrippen.)
Input: De informatie en hulpmiddelen die een systeem gebruikt.
Output: De effecten van het systeem op de omgeving.
Throughput (wordt ook wel transformatie genoemd): De verwerking van input tot output.
Feedback: De controle van doelmatigheid van het systeem.
1b4. De student heeft inzicht in wat bedoeld wordt met de levensfasen van een
organisatie
Wanneer je allen let op de structuur van een organisatie, lijkt het een statisch geheel.
Organisaties maken echter ook ontwikkelingen door. Het lijkt vaak alsof organisaties een
soort levenscyclus hebben, net als levende wezens: ze ontstaan, groeien, komen tot bloei,
ondervinden stagnatie, worden opgeheven of beginnen een nieuw leven na een
reorganisatie of een fusie.
Fase van ontstaan: In de fase van ontstaan is alles nieuw en spannend; de paar
medewerkers van het eerste uur werken keihard om hun idealen gestalte te geven. Al
zoekend en tastend vinden zij hun weg.
Fase van groei: In de fase van groei worden veel nieuwe medewerkers aangetrokken. Om de
transformatie goed te laten verlopen is er veel structurering en coördinatie nodig.
De bloeifase: In de bloeifase wordt de organisatie stabiel. Alles loopt naar wens en de
inkomsten dekken de uitgaven.
Stagnatie: in de periode van stagnatie is de omgeving meer veranderd dan de organisatie;
op den duur kan het apparaat de veranderingen niet meer bijbenen. Er worden verouderde
doelen nagestreefd en het apparaat is te log om nog slagvaardig te opereren.
Fusie: een fusie kan ook uitkomst brengen. Samengaan met een andere organisatie betekent
ook vernieuwing. Fusies zijn echter pijnlijke processen: het oude stagnerende apparaat moet
afgebroken worden en vervangen worden door een nieuwe structuur en een nieuwe
cultuur.
1c. De doelen van instellingen
1c1. De student heeft inzicht in wat bedoeld wordt met interne, externe, officiële en
feitelijke doelen van een organisatie
Een doel is iets wat je nastreef, zoals een stageplaats verwerven of een wereldreis maken.
Een organisatie streeft ook een doel na, zoals klanten helpen of het milieu beschermen.
Doel: Een doel is een situatie die wordt nagestreefd.
Interne doelen: Doelen die gericht zijn op de toestand of toekomst van de organisatie zelf of
de onderdelen daarvan.
Externe doelen: Doelen die buiten de eigen organisatie zijn gelegen.
, Officiële doelen: De in de statuten vastgelegde doelen van de organisatie.
Feitelijke doelen: Staan de officiële doelen in de stukken van de organisatie, de ware of
feitelijke doelen spreken uit de manier van werken van de organisatie. Het is nuttig om
officiële doelen te vergelijken met feitelijke doelen. Er is bijna altijd een verschil tussen
feitelijke doelen en officiële doelen: tussen wat een organisatie zegt na te streven en wat hij
daadwerkelijk nastreeft.
Voor voorbeelden zie ppt
1c2. De student heeft inzicht in wat bedoeld wordt met de missie van een organisatie
Wat er wordt bedoeld met ‘fraaie’ volzinnen uit de statuten vind je vaak duidelijker terug in
de andere beleidsdocumenten, zoals een beleidsplan of een jaarverslag. Ook in nota’s voor
intern gebruik en brochures en folders voor extern gebruik staat vaak concreter beschreven
welke doelen worden nagestreefd. Om aan de buitenwereld kort en krachtig duidelijk te
maken waar de organisatie voor staat, wordt vaak een missie geformuleerd.
Missie: is een korte formulering van de bestaansredenen van een organisatie.
1c3. De student heeft inzicht in wat bedoeld wordt met de corporate en brand identity van
een bedrijf
De corporate identity geeft kleur aan de missie van een organisatie. Het is een eigen wijze
om dit fraaie doel na te streven en de eigenheid zichtbaar te maken via reclame en optreden
naar buiten.
Een corporatie identity is een herkenbaar, samenhangend beeld van de doelen, visie en
werkwijze van een bedrijf.
Een brand identity is een vertaling van een corporate identity in een herkenbaar merk.
Een voorbeeld van een bedrijf met een sterke brand identity is het merk GSTAR-RAW:
vormgeving, kleuren en leefstijl worden hier herkenbaar benadrukt, zowel in de winkels en
de producten als in de reclame.
1c4. De student heeft inzicht in wat bedoeld wordt met ingebouwde hulp- of
dienstverlening
Er zijn organisaties die hulp- en dienstverlening niet als hoofddoel hebben. Een bedrijf heeft
Leerdoelen per hoofd- en deelonderwerp
1a. Organisaties en soorten instellingen
1a1. De student inzicht in wat bedoeld wordt met het begrip organisatie
Het woord organisatie is afgeleid van het woord organon. Dit betekent werktuig of
hulpmiddel. Een organisatie is dus een hulpmiddel om iets te bereiken. Een organisatie is
een doelgericht samenwerkingsverband.
Hieronder nog een aantal definities van wat een organisatie is, vanuit de ppt.
1a2. De student heeft kennis van wat er verstaan wordt onder organisatieleer en
organisatiekunde
De organisatiekunde of organisatieleer is een tak van wetenschap die zich bezighoudt met
het bestuderen van het gedrag van organisaties, de factoren die dit gedrag veroorzaken en
hoe deze organisaties het meest doeltreffend bestuurd kunnen worden. Het is mede gericht
op de ontwikkeling van methoden en technieken voor organisatie-analyse en -ontwerp. Het
wordt tegenwoordig wel gerekend tot de bedrijfskunde en is nauw verband met arbeids- en
organisatiepsychologie en bedrijfseconomie.
Organisatieleer: samenstel van theorieën van hoe organisaties werken.
Organisatiekunde: samenstel van theorieën van hoe je organisaties kunt laten werken.
1a3…
1a4. De student heeft inzicht in wat bedoeld wordt met profit-, non-profit- en not-for-
profit-organisaties
Profitorganisaties: ondernemingen die goederen of diensten verkopen aan klanten met het
doel er winst aan over te houden.
Non-profitorganisatie: Een organisatie die zonder winstoogmerk ideële doelen nastreeft.
Not-for-profitorganisatie: organisaties die een ideëel doel proberen te realiseren aan de
hand van bedrijfseconomische principes.
,1a5. De student heeft inzicht in wat bedoeld wordt met een dienstverlenende organisatie
Een dienstverlenende organisatie is een duurzaam samenwerkingsverband van mensen en
middelen dat als gemeenschappelijk doel heeft diensten te verlenen aan klanten die daar
behoefte aan hebben.
De klant staat centraal in (commerciële) dienstverlening. Diensten kun je namelijk niet in
een werkplaats fabriceren. Diensten komen al werkend tot stand, toegespitst op de wensen
en die situatie van de klant.
1a6. De student heeft inzicht in wat bedoeld wordt met professionalisering
Oorspronkelijk hadden stichtingen en verenigingen een eenvoudige structuur, maar in de
loop van een aantal eeuwen werd deze steeds complexer. Meer mensen raakten bij het
werk betrokken en hun werk vereiste meer kennis. Dit is een proces van geleidelijke
professionalisering.
Professionalisering is de ontwikkeling van vrijwillige inspanning om een ideëel doel te
bereiken naar betaald werk van geschoolde hulpverleners binnen een instelling. (definitie
van het boek)
De organisatiekunde of organisatieleer is een tak van wetenschap die zich bezighoudt met
het bestuderen van het gedrag van organisaties, de factoren die dit gedrag veroorzaken en
hoe deze organisaties het meest doeltreffend bestuurd kunnen worden. Het is mede gericht
op de ontwikkeling van methoden en technieken voor organisatie-analyse en -ontwerp. Het
wordt tegenwoordig wel gerekend tot de bedrijfskunde en is nauw verband met arbeids- en
organisatiepsychologie en bedrijfseconomie. (google)
1b. De instelling als sociaal systeem
1b1. De student heeft inzicht in wat bedoeld wordt met een systeem
Een organisatie is een samenwerkingsverband tussen mensen en middelen dat eropuit is
een vooral gesteld doel te bereiken. Die mensen zijn als het ware de werkzame onderdelen
van een apparaat, dat met een bepaald doel is samengesteld.
Het apparaat is echter geen gesloten eenheid. Het staat in wisselwerking met de omgeving.
Er worden bepaalde toestanden in de omgeving nagestreefd. Zolang de omgeving nog niet
in de gewenste toestand verkeert, onderneemt het apparaat actie om de toestand te
wijzigen. Een menselijke organisatie is ook zo’n apparaat. We spreken van een sociaal
systeem of een sociale organisatie, meestal kortweg een systeem of organisatie genoemd.
Het systeem functioneert dus in een omgeving, de buitenwereld. De onderdelen van het
systeem zijn zo samengesteld dat ze interne processen kunnen regelen waardoor het
systeem kan voortbestaan.
Systeem: een systeem is een geheel van samenhangende delen dat zichzelf in wisselwerking
met de omgeving in stand houdt.
1b2. De student heeft inzicht in wat bedoeld wordt met een sociaal systeem
Sociaal systeem: Een sociaal systeem is een samenwerkingsverband dat effecten op de
omgeving nastreeft en daarvoor gebruikmaakt van invloeden uit die omgeving.
1b3. De student heeft inzicht in wat bedoeld wordt met de begrippen input, output,
throughput en feedback
,(voor een uitgebreide omschrijving en uitleg van deze begrippen zie paragraaf 2.2 van het
boek, ik benoem hier de begrippen.)
Input: De informatie en hulpmiddelen die een systeem gebruikt.
Output: De effecten van het systeem op de omgeving.
Throughput (wordt ook wel transformatie genoemd): De verwerking van input tot output.
Feedback: De controle van doelmatigheid van het systeem.
1b4. De student heeft inzicht in wat bedoeld wordt met de levensfasen van een
organisatie
Wanneer je allen let op de structuur van een organisatie, lijkt het een statisch geheel.
Organisaties maken echter ook ontwikkelingen door. Het lijkt vaak alsof organisaties een
soort levenscyclus hebben, net als levende wezens: ze ontstaan, groeien, komen tot bloei,
ondervinden stagnatie, worden opgeheven of beginnen een nieuw leven na een
reorganisatie of een fusie.
Fase van ontstaan: In de fase van ontstaan is alles nieuw en spannend; de paar
medewerkers van het eerste uur werken keihard om hun idealen gestalte te geven. Al
zoekend en tastend vinden zij hun weg.
Fase van groei: In de fase van groei worden veel nieuwe medewerkers aangetrokken. Om de
transformatie goed te laten verlopen is er veel structurering en coördinatie nodig.
De bloeifase: In de bloeifase wordt de organisatie stabiel. Alles loopt naar wens en de
inkomsten dekken de uitgaven.
Stagnatie: in de periode van stagnatie is de omgeving meer veranderd dan de organisatie;
op den duur kan het apparaat de veranderingen niet meer bijbenen. Er worden verouderde
doelen nagestreefd en het apparaat is te log om nog slagvaardig te opereren.
Fusie: een fusie kan ook uitkomst brengen. Samengaan met een andere organisatie betekent
ook vernieuwing. Fusies zijn echter pijnlijke processen: het oude stagnerende apparaat moet
afgebroken worden en vervangen worden door een nieuwe structuur en een nieuwe
cultuur.
1c. De doelen van instellingen
1c1. De student heeft inzicht in wat bedoeld wordt met interne, externe, officiële en
feitelijke doelen van een organisatie
Een doel is iets wat je nastreef, zoals een stageplaats verwerven of een wereldreis maken.
Een organisatie streeft ook een doel na, zoals klanten helpen of het milieu beschermen.
Doel: Een doel is een situatie die wordt nagestreefd.
Interne doelen: Doelen die gericht zijn op de toestand of toekomst van de organisatie zelf of
de onderdelen daarvan.
Externe doelen: Doelen die buiten de eigen organisatie zijn gelegen.
, Officiële doelen: De in de statuten vastgelegde doelen van de organisatie.
Feitelijke doelen: Staan de officiële doelen in de stukken van de organisatie, de ware of
feitelijke doelen spreken uit de manier van werken van de organisatie. Het is nuttig om
officiële doelen te vergelijken met feitelijke doelen. Er is bijna altijd een verschil tussen
feitelijke doelen en officiële doelen: tussen wat een organisatie zegt na te streven en wat hij
daadwerkelijk nastreeft.
Voor voorbeelden zie ppt
1c2. De student heeft inzicht in wat bedoeld wordt met de missie van een organisatie
Wat er wordt bedoeld met ‘fraaie’ volzinnen uit de statuten vind je vaak duidelijker terug in
de andere beleidsdocumenten, zoals een beleidsplan of een jaarverslag. Ook in nota’s voor
intern gebruik en brochures en folders voor extern gebruik staat vaak concreter beschreven
welke doelen worden nagestreefd. Om aan de buitenwereld kort en krachtig duidelijk te
maken waar de organisatie voor staat, wordt vaak een missie geformuleerd.
Missie: is een korte formulering van de bestaansredenen van een organisatie.
1c3. De student heeft inzicht in wat bedoeld wordt met de corporate en brand identity van
een bedrijf
De corporate identity geeft kleur aan de missie van een organisatie. Het is een eigen wijze
om dit fraaie doel na te streven en de eigenheid zichtbaar te maken via reclame en optreden
naar buiten.
Een corporatie identity is een herkenbaar, samenhangend beeld van de doelen, visie en
werkwijze van een bedrijf.
Een brand identity is een vertaling van een corporate identity in een herkenbaar merk.
Een voorbeeld van een bedrijf met een sterke brand identity is het merk GSTAR-RAW:
vormgeving, kleuren en leefstijl worden hier herkenbaar benadrukt, zowel in de winkels en
de producten als in de reclame.
1c4. De student heeft inzicht in wat bedoeld wordt met ingebouwde hulp- of
dienstverlening
Er zijn organisaties die hulp- en dienstverlening niet als hoofddoel hebben. Een bedrijf heeft
