Ontwikkeling en ontwikkelingsproblemen van kinderen; samenvatting

Ontwikkeling en ontwikkelingsproblemen van kinderen

Hoorcollege 1: Inleiding ontwikkelingspsychopathologie

Abnormale ontwikkeling
Kernvraag: hoe kan een abnormale ontwikkeling worden onderscheiden van een
normale ontwikkeling

 Statische afwijking: relatieve onregelmatigheid in de algemene
bevolking
o Bv. suïcidale gedachten bij kinderen en adolescenten
o Probleem: context van gedrag niet in overweging genomen
 Handicap: gebaseerd op gedachten, gevoelens, handelingen die
interfereren met sociaal en/of academisch functioneren
o Bv. verdriet van tiener na breuk niet gediagnosticeerd als depressie
omdat hij/zij nog sociale relatie kan onderhouden, succesvol kan zijn
op school, opschieten met ouders
o Probleem: veel psychische stoornissen vertonen geen duidelijke
symptomen (bv. eetstoornissen)
 Distress: gebaseerd op mate van emotionele leed
o Bv. zich angstig voelen, overweldigd zijn, lichamelijke tekenen van
stress
o Probleem:
 Subjectief criterium: kind moet gevoelens kunnen verwoorden
en onderscheid kunnen maken tussen verschillende
gevoelens om de situatie adequaat te beschrijven
 Sommige stoornissen leiden niet noodzakelijkerwijs tot
emotioneel leed (bv. uitdagend gedrag)
 Schadelijk disfunctioneren: abnormaal gedrag: (1) weerspiegelt een
onderliggende disfunctie in een biologisch of psychologisch systeem, (2)
veroorzaakt invaliditeit/handicap en (3) distress

DSM-V Definitie
Definitie richt zich op medische visie; onderliggende stoornis als oorzaak. Echter
bestaan er beperkingen bij toepassing op kinderen:

 Onderliggende oorzaken kunnen niet altijd worden geïdentificeerd bij
kinderen
 Veel kinderstoornissen zijn relationeel (interactie met ouders, vrienden;
beter te begrijpen in een interpersoonlijke context dan alleen binnen het
kind
 Het gedrag van kinderen kan het best begrepen worden binnen hun
sociaal-culturele omgeving

Diagnostische benadering van DSM-V
 Diagnose op basis van tekenen en symptomen
 Teken: openlijk kenmerk van een stoornis
 Symptoom: subjectieve ervaring geassocieerd met een stoornis

,  Diagnose combineert categorische, prototypische en dimensionele
classificatie

Classificatiebenaderingen
 Categorisch
o Mentale stoornissen worden verdeeld in elkaar uitsluitende groepen
op basis van bepaalde criteria
o Categorische classificatie gebruikt in biologie of geneeskunde
 Prototypisch
o Mate waarin de aanwezige tekenen en symptomen overeenkomen
met het ideaalbeeld van de stoornis
 Bv. voldoet X aan meer dan vijf criteria?
 Dimensionaal
o Stoornissen vertegenwoordigen een continuüm van ernst; van mild
tot ernstig
o DSM-V Cross-Cutting Symptom Measure als beoordelingsschaal

Prevalentie van kinderstoornissen
 Prevalentie: frequentie van personen binnen een populatie die een
medische of psychologische aandoening hebben
o Puntprevalentie: een bepaald moment in de tijd
o Lifetime prevalentie: op een bepaald moment in het leven
 Incidentie: frequentie van nieuwe gevallen in een tijdsperiode (bv. één
jaar)
 Comorbiditeit: twee of meer stoornissen zijn aanwezig bij dezelfde
persoon

Beïnvloedende factoren
 Leeftijd
 Geslacht
o Tijdens de kinderjaren prevalentie hoger bij jongens
o Tijdens adolescentie prevalentie hoger bij meisjes
o Echter, er bestaan verschillen in type stoornis
 Sociaal-economische status
o Bv. toegang tot gezondheidszorg, meer psychische stoornissen bij
ouders met een lagere SES
 Ras, etniciteit
o Bv. samenhangend met SES, culturele invloed op ontwikkeling en
definities van (ab)normaal gedrag

Oorzaken van kinderstoornissen

Ontwikkelingspsychopathologie
= multidisciplinaire benadering om de oorzaken en het ontstaan
van de ontwikkeling van kinderen en ontwikkelingsstoornissen te
begrijpen

 Biologisch

, o Genen, functioneren van de hersenen,
lichamelijke gezondheid

 Psychologisch
o Cognitie, emotie, gedrag
 Sociaal-cultureel
o Sociaal netwerk, culturele achtergrond
 (Ab)normale ontwikkeling is probabilistisch en transactioneel
o Factoren op verschillende niveaus beïnvloeden elkaar
 Abnormale ontwikkeling als afwijking van normaliteit
o Begrijpen van normale ontwikkeling om ontwikkelingsstoornissen
beter te begrijpen en vice versa

Ontwikkelingstrajecten
 Ontwikkelingstrajecten als verloop of traject van ontwikkeling
 Ontwikkelingstaken als uitdagingen tijdens de ontwikkeling
 Trajecten gekenmerkt door verandering versus continuïteit
o Homotypische
continuïteit: stoornissen
blijven onveranderd
gedurende de ontwikkeling
o Heterotypische
continuïteit: symptomen
van stoornis veranderen in de
loop van de tijd



Interindividuele variabiliteit in ontwikkeling en
ontwikkelingsstoornissen
Interacties tussen biologische, psychologische, sociaal-culturele
factoren resulteren in:

 Equifinaliteit: verschillende ontwikkelingsgeschiedenissen
leiden tot vergelijkbare uitkomsten
 Multifinaliteit: gelijksoortige ervaringen leiden tot
verschillende ontwikkelingsuitkomsten

Redenen voor interindividuele variabiliteit: Interactie van

 Risicofactoren (bv. verlies van ouders, mishandeling)
 Beschermende factoren (bv. temperament, ouder-kind relatie,
ondersteunende systemen)
 Veerkracht: competentie ondanks de aanwezigheid van risicofactoren

Diathese-Stress Model
 Psychopathologie als interactie in de tijd van kwetsbaarheid voor
psychische stoornis (diathese; bv. genetische opmaak) en ervaring van
stressvolle gebeurtenissen

,  Kinderen die blootgesteld waren aan mishandeling liepen risico op
depressie als volwassene (hoofdeffect van mishandeling)
 Mishandeling tijdens de kindertijd (stressor) was voorspellend voor
depressie op latere leeftijd wanneer bepaalde genetische variatie aanwezig
was (s-allel van 5-HHT-serotonine transporter gen; gen-omgeving
interactie)

Gen-omgevingscorrelatiemodel
 Ontwikkelingsverloop is gebaseerd op biologische basis (d.w.z. genotype,
genen) en omgeving (d.w.z. ervaringen)
 Genen "sturen" ervaringen (ervaringen verenigbaar met genotype), maar
omgevingskansen zijn noodzakelijk voor ontwikkelingsverloop

Associatie/correlatie tussen genen en omgeving

 Passieve correlatie: ouders zorgen voor verrijkende omgeving die
gecorreleerd is aan genotype bij zowel ouders als kind, bv. ouders met
hogere intellectuele capaciteiten zorgen voor meer intellectueel
stimulerende omgeving
 Evocatieve correlatie: genotype roept reactie in omgeving op; bv. smiley-
baby's krijgen meer sociale aandacht
 Actieve correlatie: mensen zoeken stimulerende omgevingen op in relatie
tot genotypes; bv. sport beoefenen

Wetenschap en empirisch onderbouwde praktijken

Beginselen van wetenschappelijk denken




Evidence-based praktijk
Evidence-based practice in de psychologie is de integratie van het beste
beschikbare onderzoek met klinische expertise in de context van
patiëntkenmerken, cultuur, en voorkeuren

 Wetenschappelijk onderzoek
o Welke methoden werken volgens de
onderzoeksliteratuur het beste voor een specifiek
probleem?
 Klinische expertise
o Volgens eigen professionele ervaring en oordeel,
wat is de beste manier om te behandelen?
 Kenmerken van de patiënt