Samenvatting swk5 filosofie
SWK 5: Filosofie: Pedagogiek is van oorsprong een filosofisch vak.
Belangrijke filosofen zijn: Socrates, Plato, Aristoteles.
Socrates is de belangrijkste sceptici in de geschiedenis van het denken in het algemeen. Die
laat namelijk constant zien, dat we dingen niet zeker weten.
Volgens filosofen mag alles bevraagd worden, dit betekend niet dat zij alles wat zij bevragen
ook vinden, maar ze willen kritisch kijken naar dingen die in de maatschappij gebeuren.
Hoorcollege 1
Wat moet je na dit college kunnen:
1. Je kan omschrijven wat filosofie is.
2. Je kan de zin van filosofie voor een pedagoog uitleggen. Waarom heb je als
pedagoog filosofie nodig?
3. Je kan filosofische vragen stellen.
4. Je kan uitleggen hoe jouw mensbeeld een rol speelt in jouw opvatting van
pedagogische professionaliteit.
5. Je kan filosofische scepsis toepassen in de praktijk en uitleggen waar dit toe dient
Doel 1: Wat is filosofie?
Wat is filosofie?
Verlangen naar verstandig handelen of liefde voor wijsheid (op toets uitleggen wat is wijsheid
alle begrippen uitleggen)
Filos = affiniteit hebben met, vriendschap hebben met (verlangen naar, begeren van).
o Francofiel, homofiel, hydrofiel, bibliofiel en pedofiel.
o Wanneer je een vriendin in een hokje stopt om haar bij je te houden, dan is de
vriendschap klaar. Je kan dus nooit iets bezitten, alleen er naar verlangen.
o Dat is ook met filosofie (wijsheid). Je kan er wel naar verlangen, maar het nooit
bezitten. Als je het wel zou bezitten, is het weg. Net als een vriendschap weg is als je
het bezit. Jouw vrienden blijven altijd anderen dan dat jij bent. Ze zijn nooit compleet
van jou. Als dat wel zo zou zijn, zouden het geen vrienden meer zijn. Dat is net zo bij
filosofie: je kan verlangen naar de wijsheid, maar op het moment dat je denkt: ik heb
het, heb je het zeker niet. Wanneer een filosoof zegt wijsheid te hebben, is het geen
echte filosoof.
Sofie (Sofia) = bepaald soort wijsheid. Betekent verstandig handelen, naar wat goed of fout
is.
o Bij de oude Grieken: was Sofia de godin van de wijsheid.
o In de Koran en Bijbel: profeet vrouwe wijsheid.
o Wat opvalt is dat ze vrouwelijk is, vrouwen wijsheid is heel rationeel, maar niet alleen
maar. Het heeft ook iets te maken met wat jij werkelijk belangrijk vind, de liefde. En
dat wordt vrouwelijk gezien.
Wat is wijsheid? (Wat is beter? (om te doen))
Deze vraag heeft te maken met verstand en gevoel die samenkomen. Wat is verstandig om
te doen. Je moet een keuze maken.
Wijsheid: met je verstand en gevoel bedenken wat beter/belangrijker is.
1
,Wijsheid gaat over verstandig handelen. Het heeft te maken met wat is het goede om te
doen. Je moet je verstand goed gebruiken en dat goed gebruiken heeft te maken met wat is
nou waardevol om te doen?
Wijsheid heeft te maken met kunnen voelen wat belangrijk is intuïtief
(verstand goed begrijpen) filosofie is voor een deel intuïtie.
Je kan de wijsheid niet in pacht hebben, Sofia is een bepaald soort type wijsheid.
Soms stel je jezelf de vraag: wat is wijsheid? Die vraag stel je wanneer je een dilemma hebt
die bv. met gevoelens te maken heeft.
Wat is het meest waardevol om te doen?
Waar moet ik naar handelen?
o Wijsheid gaat over verstandig handelen.
Je keuze heeft met waarde te maken. De meest waardevolle keuze maken. Dus niet
de slimste keuze, want dat heeft niet met waarde en gevoel te maken. Wat is echt
waardevol?
Wie is er slimmer jij of jouw smartphone? Jouw smartphone
Wie is er wijzer? Jij want je smartphone kan geen waardevolle keuzes maken. Hij weet
alleen maar wat waardevol is, als wij zeggen dat het waardevol is. wij moeten met zijn alle
bepalen wat waardevol is.
Wijsheid heeft te maken met het kunnen beredeneren en voelen waarom het ene
belangrijker is dan het andere. En daardoor een keuze te kunnen maken tussen goed en
slecht plat gezegd.
(bv. dilemma’s: je hebt belofte gedaan die je niet waar kan maken, je wil een voldoende voor
je toets maar hebt te weinig tijd om te leren, je moet kinderen ophalen maar komt te laat, etc)
Filo-sofie = bevriend zijn met wijsheid/ verlangen naar wijsheid.
Het heeft te maken met wat is het goede om te doen.
“Wat is wijsheid?” die vraag staat in de hele filosofie centraal.
Wijsheid heeft te maken met kunnen beredeneren en kunnen voelen, waarom het een
belangrijker is dan het ander. Dus een keuze kunnen maken tussen goed is en wat slecht.
Filosofie = mening + onderbouwing
Filosofie gaat over meningen, die heel goed onderbouwd zijn Beredeneerde meningen.
Voorbeeld van een beredeneerde mening: “Ik vind dat je een kind kan slaan, want daar leert
het volgens mijn normen en waarden van.”
Voorbeeld tentamenvraag:
- Wat zegt Savater over: “Wat is filosofie?”
- wat staat er in Verandering door verbinding over normatieve professionaliteit?
- Waarom heb je als pedagoog filosofie nodig?
Doel 2: De zin van filosofie voor een pedagoog uitleggen.
Pedagogiek is een wetenschap die letterlijk voortvloeit uit de filosofie. Filosofen waren de
eerste die zich afvroegen:
- Wat is een mens?
- Wat zou een mens moeten zijn?
- Hoe moeten we samenleven?
- Is een chimpansee een mens? En waarom dan niet of wel?
- Waarom vinden wij mensen belangrijker dan een chimpansee?
2
,Pedagoog = opvoed(des)kundige.
Waarom is filosofie belangrijk voor pedagogen inleiding Savater.
Waarom krijgt een pedagoog les over verstandig handelen?
Pedagogen zijn continu bezig met handelen op een specifieke manier. Je moet dus
weten wat verstandig handelen is en je moet dat ook kunnen afzetten tegen
andere ideeën over verstandig handelen. Je moet het kunnen beredeneren.
Zodat als het noodzakelijk is je het bespreekbaar kan maken het gesprek kunnen
en durven aangaan over het verschil in normen en waarden.
o Bv: ik zie dat u uw kind slaat met alle goede bedoelingen, maar ik denk dat
het verstandiger is om dat niet te doen. Het gesprek aangaan is ook
verstandig handelen.
Als je geen filosofische bagage zou hebben, zou je zeggen: slaan mag niet. Als
pedagoog moet je bewust zijn dat het een opvatting is dat slaan niet mag. Wij
geloven in NL dat slaan niet verstandig is, maar daar kunnen anderen, anders over
denken. Daarom probeer je de dialoog aan te gaan.
Opvoeden heeft alles te maken met filosofische vragen. Opvoeden is op zichzelf
normatief. Pedagogiek is voortgevloeid uit de filosofie. Je kunt alleen opvoeden als je
antwoord hebt op de volgende vragen:
o Wat is de mens?
o Wat zou de mens moeten zijn?
o Is de mens maakbaar?
o Wat zijn de juiste normen en waarden?
o Hoe moeten we samenleven?
Pedagogiek gaat over aanleren van goed gedrag. Daarmee zeg je eigenlijk: dit
gedrag is goed en dit niet. Maar daar moet je wel onderbouwing voor hebben, ipv
alleen zeggen: bijten is slecht en praten is goed. Pedagogen zijn constant bezig
met normen en waarden.
Bij de vraag: wat heeft filosofie met pedagogiek te maken? leg je eerst uit wat filosofie
is dan wat pedagogiek is, en dan wat het verband is tussen die twee. Wat is er in de
pedagogiek zo belangrijk om wijsheid bij te gebruiken? Een antwoord kan zijn: er
staan bij pedagogiek altijd normen en waarden op het spel: normativiteit van de
opvoeding: je kan niet opvoeden zonder dat je een idee hebt over wat je waardevol
vind in de mens. Want dan voedt je nergens toe op. Je bent als pedagoog constant
aan het beslissen over wat jij waardevol vind. En die beslissing maakt dat pedagogiek
een filosofisch vak is.
Je doet normatieve uitspraken: je zegt wat je van dingen vind volgens jouw normen.
Het is een mening, maar je onderbouwd hem wel. Dat maakt het filosofie.
Taak van filosoof/pedagoog: meningen van anderen kritisch te bevragen. Die vragen
stellen zorgen ervoor dat jij later je mening beter kan formuleren. Dat jij de
maatschappij maakt. Want anders worden de beslissingen voor je genomen. Als je
het ergens niet mee eens bent, moet je het zeggen en er voor vechten. Vechten
voor jouw normen en waarden. Daar gaat filosofie over.
Als pedagoog moet je ervan bewust zijn, dat iets een opvatting is en geen waarheid.
Een opvatting is iets wat jij vindt, waar jij achter staat. Iemand anders kan daar
anders over denken.
Filosoof voert geen discussie, maar een dialoog.
3
, Je bent als pedagoog constant aan het beslissen wat jij waardevol vindt. Dat maakt het ook
dat pedagogiek een filosofisch vak is.
Wat is er in de pedagogiek zo belangrijk om wijsheid bij te gebruiken? Er staan bij
pedagogiek altijd normen en waarden op het spel. Er moet altijd gekozen worden tussen
ethische dilemma’s.
o Je kan het ook wel eens niet eens zijn met iets.
Vb. Nipt test = je regering ziet het als vrijheid dat je kan kiezen of jij je kind met syndroom
van down wil houden. Maar je kan het ook zien als, zij zeggen dat iemand met het syndroom
van down niks toevoegen aan de samenleving. En het juist geen keuze vrijheid vinden.
Meningen moeten we kritisch bevragen:
- Geef de nipt test wel meer vrijheid?
- Hebben kinderen met het syndroom van down werkelijk minder waarde dan een kind
met het syndroom van down?
Het stellen van kritische vragen zorgt er ook voor dat jij later je mening beter kan formuleren.
Door een mening te vormen, zorg jij ervoor dat je de samenleving niet voor jou laat besluiten,
maar dat jij de samenleving maakt.
Als wij als pedagogen geen vragen stellen, dan komen wij in een situatie dat de regering
gaat beslissen over alle pedagogische zaken en dan gaat de meerderheid van de
samenleving hierover beslissen, maar weten zij wel wat goed is?
We komen onder een baas te werken, maar weet die baas wel altijd wat goed is?
We moeten opkomen voor onze normen en waarden en niet iets voorbij laten gaan waar je
het eigenlijk niet mee eens bent, ook later als je in een instelling werkt. Dat is de essentie
van filosofie.
Opvoeden heeft alles te maken heeft met het constant stellen van filosofische vragen.
Opvoeding is in zichzelf normatief.
Pedagogiek gaat ook erg over het aanleren van goed gedrag. Ze zijn constant bezig
met normen en waarden. Maar wat is goed gedrag en wat niet?
Normativiteit van de opvoeding = je kan niet opvoeden zonder dat je al een idee
hebt, wat je waardevol vindt in de mens, want dan voedt je nergens toe op. Ergens
heb je er altijd wel een mening over.
Zelfs als je zou zeggen een mens is goed geboren het is niet aan mij om een mens te
vormen, behalve het kind te beschermen. Dan doe je ook al een uitspraak. Namelijk een
mens is goed hoe die is
Omdat jij een bepaald mensbeeld hebt, heb jij bepaalde opvattingen.
Mensbeeld: Wanneer is een mens gelukt voor mij? Is een moeilijk begrip om uit te leggen.
Mensbeeld van Savater: Savater zegt dat mensen zelf moeten denken.
Tentamenvragen:
Wat zegt Savater over zelf handelen: je bent verantwoordelijk voor je eigen handen, Savater
gelooft dat goed leven hetzelfde is als een goed leven hebben.
Savater zegt dat een goed mens altijd zelf blijft denken, leg uit wat hij hiermee bedoelt/
koppel dit aan opvoedingsdoelen.
4
SWK 5: Filosofie: Pedagogiek is van oorsprong een filosofisch vak.
Belangrijke filosofen zijn: Socrates, Plato, Aristoteles.
Socrates is de belangrijkste sceptici in de geschiedenis van het denken in het algemeen. Die
laat namelijk constant zien, dat we dingen niet zeker weten.
Volgens filosofen mag alles bevraagd worden, dit betekend niet dat zij alles wat zij bevragen
ook vinden, maar ze willen kritisch kijken naar dingen die in de maatschappij gebeuren.
Hoorcollege 1
Wat moet je na dit college kunnen:
1. Je kan omschrijven wat filosofie is.
2. Je kan de zin van filosofie voor een pedagoog uitleggen. Waarom heb je als
pedagoog filosofie nodig?
3. Je kan filosofische vragen stellen.
4. Je kan uitleggen hoe jouw mensbeeld een rol speelt in jouw opvatting van
pedagogische professionaliteit.
5. Je kan filosofische scepsis toepassen in de praktijk en uitleggen waar dit toe dient
Doel 1: Wat is filosofie?
Wat is filosofie?
Verlangen naar verstandig handelen of liefde voor wijsheid (op toets uitleggen wat is wijsheid
alle begrippen uitleggen)
Filos = affiniteit hebben met, vriendschap hebben met (verlangen naar, begeren van).
o Francofiel, homofiel, hydrofiel, bibliofiel en pedofiel.
o Wanneer je een vriendin in een hokje stopt om haar bij je te houden, dan is de
vriendschap klaar. Je kan dus nooit iets bezitten, alleen er naar verlangen.
o Dat is ook met filosofie (wijsheid). Je kan er wel naar verlangen, maar het nooit
bezitten. Als je het wel zou bezitten, is het weg. Net als een vriendschap weg is als je
het bezit. Jouw vrienden blijven altijd anderen dan dat jij bent. Ze zijn nooit compleet
van jou. Als dat wel zo zou zijn, zouden het geen vrienden meer zijn. Dat is net zo bij
filosofie: je kan verlangen naar de wijsheid, maar op het moment dat je denkt: ik heb
het, heb je het zeker niet. Wanneer een filosoof zegt wijsheid te hebben, is het geen
echte filosoof.
Sofie (Sofia) = bepaald soort wijsheid. Betekent verstandig handelen, naar wat goed of fout
is.
o Bij de oude Grieken: was Sofia de godin van de wijsheid.
o In de Koran en Bijbel: profeet vrouwe wijsheid.
o Wat opvalt is dat ze vrouwelijk is, vrouwen wijsheid is heel rationeel, maar niet alleen
maar. Het heeft ook iets te maken met wat jij werkelijk belangrijk vind, de liefde. En
dat wordt vrouwelijk gezien.
Wat is wijsheid? (Wat is beter? (om te doen))
Deze vraag heeft te maken met verstand en gevoel die samenkomen. Wat is verstandig om
te doen. Je moet een keuze maken.
Wijsheid: met je verstand en gevoel bedenken wat beter/belangrijker is.
1
,Wijsheid gaat over verstandig handelen. Het heeft te maken met wat is het goede om te
doen. Je moet je verstand goed gebruiken en dat goed gebruiken heeft te maken met wat is
nou waardevol om te doen?
Wijsheid heeft te maken met kunnen voelen wat belangrijk is intuïtief
(verstand goed begrijpen) filosofie is voor een deel intuïtie.
Je kan de wijsheid niet in pacht hebben, Sofia is een bepaald soort type wijsheid.
Soms stel je jezelf de vraag: wat is wijsheid? Die vraag stel je wanneer je een dilemma hebt
die bv. met gevoelens te maken heeft.
Wat is het meest waardevol om te doen?
Waar moet ik naar handelen?
o Wijsheid gaat over verstandig handelen.
Je keuze heeft met waarde te maken. De meest waardevolle keuze maken. Dus niet
de slimste keuze, want dat heeft niet met waarde en gevoel te maken. Wat is echt
waardevol?
Wie is er slimmer jij of jouw smartphone? Jouw smartphone
Wie is er wijzer? Jij want je smartphone kan geen waardevolle keuzes maken. Hij weet
alleen maar wat waardevol is, als wij zeggen dat het waardevol is. wij moeten met zijn alle
bepalen wat waardevol is.
Wijsheid heeft te maken met het kunnen beredeneren en voelen waarom het ene
belangrijker is dan het andere. En daardoor een keuze te kunnen maken tussen goed en
slecht plat gezegd.
(bv. dilemma’s: je hebt belofte gedaan die je niet waar kan maken, je wil een voldoende voor
je toets maar hebt te weinig tijd om te leren, je moet kinderen ophalen maar komt te laat, etc)
Filo-sofie = bevriend zijn met wijsheid/ verlangen naar wijsheid.
Het heeft te maken met wat is het goede om te doen.
“Wat is wijsheid?” die vraag staat in de hele filosofie centraal.
Wijsheid heeft te maken met kunnen beredeneren en kunnen voelen, waarom het een
belangrijker is dan het ander. Dus een keuze kunnen maken tussen goed is en wat slecht.
Filosofie = mening + onderbouwing
Filosofie gaat over meningen, die heel goed onderbouwd zijn Beredeneerde meningen.
Voorbeeld van een beredeneerde mening: “Ik vind dat je een kind kan slaan, want daar leert
het volgens mijn normen en waarden van.”
Voorbeeld tentamenvraag:
- Wat zegt Savater over: “Wat is filosofie?”
- wat staat er in Verandering door verbinding over normatieve professionaliteit?
- Waarom heb je als pedagoog filosofie nodig?
Doel 2: De zin van filosofie voor een pedagoog uitleggen.
Pedagogiek is een wetenschap die letterlijk voortvloeit uit de filosofie. Filosofen waren de
eerste die zich afvroegen:
- Wat is een mens?
- Wat zou een mens moeten zijn?
- Hoe moeten we samenleven?
- Is een chimpansee een mens? En waarom dan niet of wel?
- Waarom vinden wij mensen belangrijker dan een chimpansee?
2
,Pedagoog = opvoed(des)kundige.
Waarom is filosofie belangrijk voor pedagogen inleiding Savater.
Waarom krijgt een pedagoog les over verstandig handelen?
Pedagogen zijn continu bezig met handelen op een specifieke manier. Je moet dus
weten wat verstandig handelen is en je moet dat ook kunnen afzetten tegen
andere ideeën over verstandig handelen. Je moet het kunnen beredeneren.
Zodat als het noodzakelijk is je het bespreekbaar kan maken het gesprek kunnen
en durven aangaan over het verschil in normen en waarden.
o Bv: ik zie dat u uw kind slaat met alle goede bedoelingen, maar ik denk dat
het verstandiger is om dat niet te doen. Het gesprek aangaan is ook
verstandig handelen.
Als je geen filosofische bagage zou hebben, zou je zeggen: slaan mag niet. Als
pedagoog moet je bewust zijn dat het een opvatting is dat slaan niet mag. Wij
geloven in NL dat slaan niet verstandig is, maar daar kunnen anderen, anders over
denken. Daarom probeer je de dialoog aan te gaan.
Opvoeden heeft alles te maken met filosofische vragen. Opvoeden is op zichzelf
normatief. Pedagogiek is voortgevloeid uit de filosofie. Je kunt alleen opvoeden als je
antwoord hebt op de volgende vragen:
o Wat is de mens?
o Wat zou de mens moeten zijn?
o Is de mens maakbaar?
o Wat zijn de juiste normen en waarden?
o Hoe moeten we samenleven?
Pedagogiek gaat over aanleren van goed gedrag. Daarmee zeg je eigenlijk: dit
gedrag is goed en dit niet. Maar daar moet je wel onderbouwing voor hebben, ipv
alleen zeggen: bijten is slecht en praten is goed. Pedagogen zijn constant bezig
met normen en waarden.
Bij de vraag: wat heeft filosofie met pedagogiek te maken? leg je eerst uit wat filosofie
is dan wat pedagogiek is, en dan wat het verband is tussen die twee. Wat is er in de
pedagogiek zo belangrijk om wijsheid bij te gebruiken? Een antwoord kan zijn: er
staan bij pedagogiek altijd normen en waarden op het spel: normativiteit van de
opvoeding: je kan niet opvoeden zonder dat je een idee hebt over wat je waardevol
vind in de mens. Want dan voedt je nergens toe op. Je bent als pedagoog constant
aan het beslissen over wat jij waardevol vind. En die beslissing maakt dat pedagogiek
een filosofisch vak is.
Je doet normatieve uitspraken: je zegt wat je van dingen vind volgens jouw normen.
Het is een mening, maar je onderbouwd hem wel. Dat maakt het filosofie.
Taak van filosoof/pedagoog: meningen van anderen kritisch te bevragen. Die vragen
stellen zorgen ervoor dat jij later je mening beter kan formuleren. Dat jij de
maatschappij maakt. Want anders worden de beslissingen voor je genomen. Als je
het ergens niet mee eens bent, moet je het zeggen en er voor vechten. Vechten
voor jouw normen en waarden. Daar gaat filosofie over.
Als pedagoog moet je ervan bewust zijn, dat iets een opvatting is en geen waarheid.
Een opvatting is iets wat jij vindt, waar jij achter staat. Iemand anders kan daar
anders over denken.
Filosoof voert geen discussie, maar een dialoog.
3
, Je bent als pedagoog constant aan het beslissen wat jij waardevol vindt. Dat maakt het ook
dat pedagogiek een filosofisch vak is.
Wat is er in de pedagogiek zo belangrijk om wijsheid bij te gebruiken? Er staan bij
pedagogiek altijd normen en waarden op het spel. Er moet altijd gekozen worden tussen
ethische dilemma’s.
o Je kan het ook wel eens niet eens zijn met iets.
Vb. Nipt test = je regering ziet het als vrijheid dat je kan kiezen of jij je kind met syndroom
van down wil houden. Maar je kan het ook zien als, zij zeggen dat iemand met het syndroom
van down niks toevoegen aan de samenleving. En het juist geen keuze vrijheid vinden.
Meningen moeten we kritisch bevragen:
- Geef de nipt test wel meer vrijheid?
- Hebben kinderen met het syndroom van down werkelijk minder waarde dan een kind
met het syndroom van down?
Het stellen van kritische vragen zorgt er ook voor dat jij later je mening beter kan formuleren.
Door een mening te vormen, zorg jij ervoor dat je de samenleving niet voor jou laat besluiten,
maar dat jij de samenleving maakt.
Als wij als pedagogen geen vragen stellen, dan komen wij in een situatie dat de regering
gaat beslissen over alle pedagogische zaken en dan gaat de meerderheid van de
samenleving hierover beslissen, maar weten zij wel wat goed is?
We komen onder een baas te werken, maar weet die baas wel altijd wat goed is?
We moeten opkomen voor onze normen en waarden en niet iets voorbij laten gaan waar je
het eigenlijk niet mee eens bent, ook later als je in een instelling werkt. Dat is de essentie
van filosofie.
Opvoeden heeft alles te maken heeft met het constant stellen van filosofische vragen.
Opvoeding is in zichzelf normatief.
Pedagogiek gaat ook erg over het aanleren van goed gedrag. Ze zijn constant bezig
met normen en waarden. Maar wat is goed gedrag en wat niet?
Normativiteit van de opvoeding = je kan niet opvoeden zonder dat je al een idee
hebt, wat je waardevol vindt in de mens, want dan voedt je nergens toe op. Ergens
heb je er altijd wel een mening over.
Zelfs als je zou zeggen een mens is goed geboren het is niet aan mij om een mens te
vormen, behalve het kind te beschermen. Dan doe je ook al een uitspraak. Namelijk een
mens is goed hoe die is
Omdat jij een bepaald mensbeeld hebt, heb jij bepaalde opvattingen.
Mensbeeld: Wanneer is een mens gelukt voor mij? Is een moeilijk begrip om uit te leggen.
Mensbeeld van Savater: Savater zegt dat mensen zelf moeten denken.
Tentamenvragen:
Wat zegt Savater over zelf handelen: je bent verantwoordelijk voor je eigen handen, Savater
gelooft dat goed leven hetzelfde is als een goed leven hebben.
Savater zegt dat een goed mens altijd zelf blijft denken, leg uit wat hij hiermee bedoelt/
koppel dit aan opvoedingsdoelen.
4
