Samenvatting Psychodiagnostiek
Samenvatting van de colleges van Psychodiagnostiek bestaande uit de collegeslides,
aantekeningen en extra informatie uit het boek. Op deze manier omvat de samenvatting
alles wat je nodig hebt voor het tentamen. Succes met studeren!
, College 1: Introductie in de psychodiagnostiek | H1, H2
Geschiedenis van psychologische testen
Begin 2200 B.C.: Door middel van testen kijken of iemand geschikt is om bepaalde posities
te vervullen. Daarna was ‘psychologisch testen’ grotendeels gebaseerd op ‘assessment’
(onderzoek) van uiterlijke kenmerken, met name in het gezicht, ook wel fysiognomie.
Filmfragment Django Unchained: The Skull Scene. Aan de hand van een schedel van een
oude slaaf persoonskenmerken afleiden.
Stroming in de psychologie: Frenologie = Het lezen van knobbels op de schedel als index
voor mentale functies. De ontwikkeling van mentale vermogens is geassocieerd met
vergroting van deze bepaalde hersengebieden, wat resulteert in bulten op de schedel. Deze
stroming werd niet heel serieus opgepakt.
Vroege experimentele psychologie (rond 1800): Specifieke aandacht voor reactietijd data en
sensorische informatie, -verwerking: Procedures die gerepliceerd kunnen worden. Deze
sensorische processen werden (ten onrechte) geïnterpreteerd als intelligentie, ze waren te
‘simplistisch’. Maar dit was de start van een beweging naar de objectieve assessment van
individuele verschillen.
Alfred Binet in samenwerking met Theodore Simon: Ontwikkeling van de eerste
intelligentietest (1905). Intelligentie kan beter gemeten worden door hogere psychologische
(mentale) processen dan elementaire sensorische processen zoals reactietijd.
- Vooral gericht op identificeren van kinderen die speciaal onderwijs nodig hadden
- 30 items die toenamen in moeilijkheidsgraad
- Introductie van de ‘mentale leeftijd’; welke score iemand van een bepaalde leeftijd
zou moeten hebben
Stanford-Binet intelligentietest is vooral belangrijk om ontwikkelingsachterstand en
hoogbegaafdheid te meten
Ontwikkeling van andere testen sinds 1900:
● Amplitude testen: Geven inzicht in een specifieke vaardigheid
● Projectieve test: Geven inzicht in onbewuste motieven, behoeftes en emoties
● Personality tests: Geven inzicht in eigenschappen of gedragingen en dienen als
voorspellers voor toekomstig gedrag, bijv. MMPI
● Interest inventories: Geven een inzicht in de interesse voor bepaalde activiteiten,
bijv. Welk beroep het beste bij iemand past
● Neuropsychological tests: Geven inzicht in verschillende vaardigheden om de
locatie, ernst en gevolgen te bepalen van hersenbeschadiging t.a.v. het gedrag
- Soms onderdelen van intelligentietesten maar soms ook domeinspecifieke
testen om relatie tussen hersenfunctioneren en gedrag te onderzoeken
Psychologische testen
Kenmerken van een test:
1. Een test is gestandaardiseerd; de procedures voor het afnemen ervan zijn gelijk
binnen verschillende settings
, 2. Een test is gebaseerd op een steekproef van het gedrag dat je wilt meten; de items
hoeven niet gelijk te zijn, zolang ze maar relevant zijn
3. Het moet mogelijk zijn om categorieën of scores uit de test af te leiden, hou hierbij
rekening met de meetfout (X = totaal + error)
4. Het is noodzakelijk om een norm te vestigen om mee te vergelijken
5. Testen zijn bedoeld om gedragingen te voorspellen, een test kan meer dan één
doel hebben
Assessment verwijst naar het gehele proces van informatie verzamelen over een persoon;
op basis hiervan kan iets gezegd worden over eigenschappen en gedrag.
→ Tests zijn slechts één bron van informatie voor een geheel assessment proces
Testen kunnen voor 5 verschillende doelen worden gebruikt: classificatie, diagnose,
zelfkennis, evaluatie van educatieve of sociale programma’s en onderzoek (testen van
hypothesen). Maar vaak overlappen de doelen van testen, wat het moeilijk maakt om
onderscheid te maken.
De APGAR test: Afgenomen 10 minuten na je geboorte om je reflexen te testen. Verder
worden door je hele leven door testen afgenomen, denk aan de CITO-test.
Onderscheid in testen:
- Norm-referentie test (meerderheid van de testen)
Testscores van een deelnemer worden vergelijken met een referentiegroep (de
normgroep) met behulp van gestandaardiseerde testen (normverdeling)
vb. Intelligentietesten zoals de Stanford-Binet en de Wechsler schalen
- Criteria gerelateerde test
Een test om te bepalen wat de kwaliteiten van een persoon zijn met betrekking tot
een bepaald criterium
vb. Bij tentamen: 5,5 is een voldoende, hieronder onvoldoende
MOGELIJKE TENTAMENVRAAG
Wat doet een criteria gerelateerde test?
→ Meten wat een persoon kan doen
Het psychodiagnostisch proces
Bij psychodiagnostiek wordt een ‘diagnostische cyclus’ doorlopen
1. Onderzoek van de klachten van een cliënt
- Intake interview
- Anamnese: Praten met cliënt (praten met partner/ouders = heteroanamnese)
- Hulpvraag van de cliënt
2. Onderzoek van de problemen van de cliënt
- Verbinding leggen tussen klachten en problemen
- Clusteren van problemen (dingen die wel/niet goed gaan)
- Cross-referencing van de problemen met de wetenschappelijke kennis van
(mentale) aandoeningen
, 3. Diagnose stellen
- Formuleren van hypotheses
- Testen van hypotheses
- Kiezen van een testbatterij
- Evalueren van testresultaten
- Integreren van testresultaten
4. Indicatie - gaan we niet doen binnen de cursus
- Bepalen van het doel van de interventie
- Bepalen van het soort hulp
- Doen van aanbevelingen
Praktisch overzicht van het verkrijgen van informatie in de jeugddiagnostiek:
Wanneer hebben we het over probleemgedrag?
Gebruik de classificatiesystemen DSM en I CD-10 Classification of Mental and Behavioral
Disorders
Problemen met classificatiesystemen:
- Er is wel of geen diagnose → bepaalde cut-off bereiken om hulp te krijgen
- Niet alle stoornissen in de jeugd passen in homogene categorieën
- Belangrijke informatie gaat verloren bij geforceerde classificatie
- Diagnostische criteria laten vaak veel ruimte voor (een andere) interpretatie
- Gebrek aan heldere procedures om een diagnose te bepalen
Wanneer ga je testen?
Needs Based Assessment (NBA)
= Model dat wordt gebruikt binnen de
jeugddiagnostiek om de psycholoog te helpen te
werken via een methode waarbij we vanuit de
hulpvraag zorg bieden; een doelgericht
(handelingsgericht) diagnostisch proces.
Doel: In beeld brengen van relevante risico- en
protectieve factoren
Scientist-practitioner georiënteerd: Combineren van wetenschappelijke kennis met
coaching vaardigheden
Diagnosticeren is meer dan een ‘etiket plakken’. Een goede diagnose geeft informatie over
sterktes, zwaktes, etiologie en de beste keuzes voor herstel en behandeling.
Samenvatting van de colleges van Psychodiagnostiek bestaande uit de collegeslides,
aantekeningen en extra informatie uit het boek. Op deze manier omvat de samenvatting
alles wat je nodig hebt voor het tentamen. Succes met studeren!
, College 1: Introductie in de psychodiagnostiek | H1, H2
Geschiedenis van psychologische testen
Begin 2200 B.C.: Door middel van testen kijken of iemand geschikt is om bepaalde posities
te vervullen. Daarna was ‘psychologisch testen’ grotendeels gebaseerd op ‘assessment’
(onderzoek) van uiterlijke kenmerken, met name in het gezicht, ook wel fysiognomie.
Filmfragment Django Unchained: The Skull Scene. Aan de hand van een schedel van een
oude slaaf persoonskenmerken afleiden.
Stroming in de psychologie: Frenologie = Het lezen van knobbels op de schedel als index
voor mentale functies. De ontwikkeling van mentale vermogens is geassocieerd met
vergroting van deze bepaalde hersengebieden, wat resulteert in bulten op de schedel. Deze
stroming werd niet heel serieus opgepakt.
Vroege experimentele psychologie (rond 1800): Specifieke aandacht voor reactietijd data en
sensorische informatie, -verwerking: Procedures die gerepliceerd kunnen worden. Deze
sensorische processen werden (ten onrechte) geïnterpreteerd als intelligentie, ze waren te
‘simplistisch’. Maar dit was de start van een beweging naar de objectieve assessment van
individuele verschillen.
Alfred Binet in samenwerking met Theodore Simon: Ontwikkeling van de eerste
intelligentietest (1905). Intelligentie kan beter gemeten worden door hogere psychologische
(mentale) processen dan elementaire sensorische processen zoals reactietijd.
- Vooral gericht op identificeren van kinderen die speciaal onderwijs nodig hadden
- 30 items die toenamen in moeilijkheidsgraad
- Introductie van de ‘mentale leeftijd’; welke score iemand van een bepaalde leeftijd
zou moeten hebben
Stanford-Binet intelligentietest is vooral belangrijk om ontwikkelingsachterstand en
hoogbegaafdheid te meten
Ontwikkeling van andere testen sinds 1900:
● Amplitude testen: Geven inzicht in een specifieke vaardigheid
● Projectieve test: Geven inzicht in onbewuste motieven, behoeftes en emoties
● Personality tests: Geven inzicht in eigenschappen of gedragingen en dienen als
voorspellers voor toekomstig gedrag, bijv. MMPI
● Interest inventories: Geven een inzicht in de interesse voor bepaalde activiteiten,
bijv. Welk beroep het beste bij iemand past
● Neuropsychological tests: Geven inzicht in verschillende vaardigheden om de
locatie, ernst en gevolgen te bepalen van hersenbeschadiging t.a.v. het gedrag
- Soms onderdelen van intelligentietesten maar soms ook domeinspecifieke
testen om relatie tussen hersenfunctioneren en gedrag te onderzoeken
Psychologische testen
Kenmerken van een test:
1. Een test is gestandaardiseerd; de procedures voor het afnemen ervan zijn gelijk
binnen verschillende settings
, 2. Een test is gebaseerd op een steekproef van het gedrag dat je wilt meten; de items
hoeven niet gelijk te zijn, zolang ze maar relevant zijn
3. Het moet mogelijk zijn om categorieën of scores uit de test af te leiden, hou hierbij
rekening met de meetfout (X = totaal + error)
4. Het is noodzakelijk om een norm te vestigen om mee te vergelijken
5. Testen zijn bedoeld om gedragingen te voorspellen, een test kan meer dan één
doel hebben
Assessment verwijst naar het gehele proces van informatie verzamelen over een persoon;
op basis hiervan kan iets gezegd worden over eigenschappen en gedrag.
→ Tests zijn slechts één bron van informatie voor een geheel assessment proces
Testen kunnen voor 5 verschillende doelen worden gebruikt: classificatie, diagnose,
zelfkennis, evaluatie van educatieve of sociale programma’s en onderzoek (testen van
hypothesen). Maar vaak overlappen de doelen van testen, wat het moeilijk maakt om
onderscheid te maken.
De APGAR test: Afgenomen 10 minuten na je geboorte om je reflexen te testen. Verder
worden door je hele leven door testen afgenomen, denk aan de CITO-test.
Onderscheid in testen:
- Norm-referentie test (meerderheid van de testen)
Testscores van een deelnemer worden vergelijken met een referentiegroep (de
normgroep) met behulp van gestandaardiseerde testen (normverdeling)
vb. Intelligentietesten zoals de Stanford-Binet en de Wechsler schalen
- Criteria gerelateerde test
Een test om te bepalen wat de kwaliteiten van een persoon zijn met betrekking tot
een bepaald criterium
vb. Bij tentamen: 5,5 is een voldoende, hieronder onvoldoende
MOGELIJKE TENTAMENVRAAG
Wat doet een criteria gerelateerde test?
→ Meten wat een persoon kan doen
Het psychodiagnostisch proces
Bij psychodiagnostiek wordt een ‘diagnostische cyclus’ doorlopen
1. Onderzoek van de klachten van een cliënt
- Intake interview
- Anamnese: Praten met cliënt (praten met partner/ouders = heteroanamnese)
- Hulpvraag van de cliënt
2. Onderzoek van de problemen van de cliënt
- Verbinding leggen tussen klachten en problemen
- Clusteren van problemen (dingen die wel/niet goed gaan)
- Cross-referencing van de problemen met de wetenschappelijke kennis van
(mentale) aandoeningen
, 3. Diagnose stellen
- Formuleren van hypotheses
- Testen van hypotheses
- Kiezen van een testbatterij
- Evalueren van testresultaten
- Integreren van testresultaten
4. Indicatie - gaan we niet doen binnen de cursus
- Bepalen van het doel van de interventie
- Bepalen van het soort hulp
- Doen van aanbevelingen
Praktisch overzicht van het verkrijgen van informatie in de jeugddiagnostiek:
Wanneer hebben we het over probleemgedrag?
Gebruik de classificatiesystemen DSM en I CD-10 Classification of Mental and Behavioral
Disorders
Problemen met classificatiesystemen:
- Er is wel of geen diagnose → bepaalde cut-off bereiken om hulp te krijgen
- Niet alle stoornissen in de jeugd passen in homogene categorieën
- Belangrijke informatie gaat verloren bij geforceerde classificatie
- Diagnostische criteria laten vaak veel ruimte voor (een andere) interpretatie
- Gebrek aan heldere procedures om een diagnose te bepalen
Wanneer ga je testen?
Needs Based Assessment (NBA)
= Model dat wordt gebruikt binnen de
jeugddiagnostiek om de psycholoog te helpen te
werken via een methode waarbij we vanuit de
hulpvraag zorg bieden; een doelgericht
(handelingsgericht) diagnostisch proces.
Doel: In beeld brengen van relevante risico- en
protectieve factoren
Scientist-practitioner georiënteerd: Combineren van wetenschappelijke kennis met
coaching vaardigheden
Diagnosticeren is meer dan een ‘etiket plakken’. Een goede diagnose geeft informatie over
sterktes, zwaktes, etiologie en de beste keuzes voor herstel en behandeling.
