College 1. Introductie
1. Introductie
Dit vak richt zich op de vraag of de reactie op criminaliteit effectief is. Belangrijke
thema's zijn:
• Doelen van straf: criminaliteit stoppen en vergelding. De effectiviteit van
interventies is hierbij cruciaal.
• Focus: vaak gericht op specifieke delicten (bijv. winkeldiefstal) of doelgroepen
(bijv. jeugdcriminaliteit). De crime age curve toont dat veel jongeren stoppen met
crimineel gedrag rond hun 25e zonder veel ingrijpen, wat interventies onnodig
kan maken. De focus moet liggen op zogeheten career criminals.
Scared Straight Programma (Literatuur: Petrosino et al., 2003)
• Jongeren worden naar gevangenissen gebracht om afgeschrikt te worden. Dit
programma leek succesvol (94% pleegde in de eerste 3 maanden geen delicten),
maar volgens een meta-analyse bleek het juist averechts te werken. Jongeren
pleegden meer delicten na deelname.
• De review van negen onderzoeken naar de effectiviteit van Scared Straight en
andere programma's voor jongerenbewustzijn toont aan dat er geen positieve
impact is op de latere delinquentie.
• Het toont aan dat intuïtie misleidend kan zijn, en dat empirisch onderzoek
noodzakelijk is om de effectiviteit van interventies te beoordelen.
• De auteurs concluderen dat overheden strenge onderzoeksprogramma’s
moeten instellen om ervoor te zorgen dat goedbedoelde behandelingen geen
schade toebrengen aan de burgers die ze beloven te beschermen.
Waarom Effectiviteit Belangrijk is
• Veel interventies zijn niet bewezen effectief, wat leidt tot verspilling van publiek
geld en mogelijk schadelijke effecten, zoals verhoogde criminaliteit.
• Het is onethisch om niet-werkende interventies op te leggen, en inefficiënt als ze
geen crimineel gedrag stoppen.
Kosten van Interventies
• Financieel: gevangenisstraf kost €100.000 per jaar, TBS-behandeling €163.000.
• Immateriële kosten: zoals het verlies van huis, baan, en negatieve gevolgen voor
families van gedetineerden. Uithuisplaatsing en PIJ-maatregelen (jeugd-TBS)
kunnen ook schadelijke effecten hebben.
Wat werkt?
, • Evidence-based interventies zijn belangrijk en worden steeds meer vereist.
Organisaties zoals het WODC en het Trimbos-instituut evalueren interventies
wetenschappelijk.
• Evaluaties zijn moeilijk, maar belangrijk voor de maatschappij en individuen,
vooral gezien het toenemende wantrouwen in de wetenschap en de invloed van
media en politiek.
Hoewel er veel gedaan wordt om criminaliteit te bestrijden, is het vaak onbekend of
deze maatregelen effectief zijn. Daarom is wetenschappelijk onderzoek essentieel om
te begrijpen welke interventies echt werken.
2. Interventies
Definitie Interventie
• Interventies zijn alle maatregelen, wetgeving, programma's, straffen en beleid
die worden ingezet om crimineel gedrag te voorkomen of te herhalen.
Interventies kunnen door verschillende partijen worden opgelegd, zoals de
rechter, reclassering, jeugdzorg, OM, gemeenten en zelfs burgers.
Soorten Interventies
• Door de rechter opgelegd: gevangenisstraf, TBS, taakstraffen, boetes,
meldplicht, etc.
• Situationele interventies: gericht op de omgeving, zoals camera's,
detectiepoortjes, alcoholverboden, preventief fouilleren.
• Gedragsinterventies: gericht op het individu, zoals TBS, ISD (Instelling voor
Stelselmatige Daders), therapieën of medicatie.
Breed vs. Smal
• Breed pakket: interventies die veel instanties betrekken, zoals de Top 600-
aanpak in Amsterdam (waarbij jongeren intensieve hulp krijgen).
• Geïsoleerde interventies: specifieke maatregelen zoals het mosquito-geluid
om jongeren af te schrikken op bepaalde plekken.
Effectiviteit van Interventies
• Bij het evalueren van interventies is het belangrijk onderscheid te maken tussen:
o Onafhankelijke variabele: wel of niet de interventie (bijv. Scared
Straight).
o Afhankelijke variabele: wat je meet, zoals recidive of
agressiebeheersing.
Bijeffecten en Waterbed-effect
, • Interventies kunnen ook ongewenste bijeffecten hebben, zoals verplaatsing van
het probleem naar andere gebieden. Dit wordt het waterbed-effect genoemd.
Mediation en Moderation
• Mediation: onderzoekt de directe en indirecte effecten van een interventie.
Bijvoorbeeld, agressietherapie kan als direct effect agressiebeheersing
verbeteren, en als indirect effect recidive verminderen.
• Moderation: een variabele die de relatie tussen twee andere variabelen
beïnvloedt, bijvoorbeeld hoe bepaalde demografische factoren de effectiviteit
van een interventie beïnvloeden.
Belangrijke overwegingen bij onderzoek naar interventies
• Wat versta je precies onder recidive?
• Denk aan factoren zoals de ernst van het delict, snelheid van recidive, en
blootstellingstijd (hoe lang iemand buiten de gevangenis is).
• Let op het dark number, oftewel de niet-gerapporteerde misdrijven.
Voorbeeld: Scared Straight
• Onafhankelijke variabele: wel of geen deelname aan de interventie.
• Afhankelijke variabele: de mate van recidive na deelname.
3. Doel van de interventie
De doelen van strafmaatregelen zijn divers en soms tegenstrijdig. De belangrijkste
doelen zijn:
• Vergelding: het bestraffen van de dader om recht te doen aan het slachtoffer en
de samenleving.
• Generieke preventie: het afschrikken van potentiële daders door een voorbeeld
te stellen.
• Normbevestiging: bevestigen van de maatschappelijke normen door
strafuitvoering.
• Speciale preventie: voorkomen van recidive bij de gestrafte dader (belangrijk bij
effectiviteitsonderzoek).
• Incapacitatie: het uitschakelen van de dader door opsluiting om verdere
misdaden te voorkomen.
• Afschrikking van de gestrafte: de dader ontmoedigen om opnieuw misdaden te
plegen.
• Resocialisatie en behandeling: het voorbereiden van de dader op terugkeer in
de maatschappij en aanpakken van crimineel gedrag.
Interventies kunnen ook gericht zijn op:
, • Het verminderen van gevangeniscapaciteit.
• Besparing van kosten.
• Bevorderen van doorstroom in het strafsysteem.
• Verhogen van het gevoel van veiligheid bij de samenleving en slachtoffers.
• Voorkomen van herhaald slachtofferschap.
Voorbeeld: Doelen van de Elektronische Enkelband
• Vergelding en straf.
• Voorkomen van ontvluchtingen.
• Voorkomen dat slachtoffers opnieuw worden geconfronteerd met de dader.
• Controle op voorwaarden zoals locatiebeperkingen.
• Verlagen van recidive.
• Beperken van detentieschade (zoals baan of woningverlies).
• Vervanging van kortdurende gevangenisstraffen.
• Bevorderen van doorstroom in TBS-systemen en oplossing van cellentekorten.
• Bezuinigingen in het gevangeniswezen.
Belangrijk bij Interventies: Het is essentieel om vooraf goed te begrijpen wat de doelen
van een interventie zijn, aangezien er vaak verschillende verwachtingen zijn bij
verschillende betrokken partijen. Niet alle doelen zijn empirisch meetbaar, maar zo veel
mogelijk doelen moeten worden meegenomen, inclusief de doelen van de
opdrachtgever.
4. Kennisclip: Effect influence (mediation & moderation)
De kennisclip bespreekt twee belangrijke concepten in onderzoek naar effecten van
interventies: moderation en mediation. Deze concepten helpen onderzoekers beter te
begrijpen hoe en waarom bepaalde interventies wel of niet effectief zijn.
Moderation (Moderatoranalyse)
Moderatie verwijst naar de manier waarop de effecten van een interventie kunnen
verschillen tussen subgroepen of individuen met verschillende kenmerken. Een
moderator is een variabele die de sterkte of richting van het effect van een interventie
beïnvloedt. Het concept kan als volgt worden samengevat:
• Voorbeeld: Een interventie om dakloosheid te verminderen heeft in totaal een
klein effect. Echter, wanneer onderzoekers de resultaten uitsplitsen naar
geslacht, blijkt dat de interventie een groot effect heeft voor mannen, maar geen
effect voor vrouwen. Door de effecten voor mannen en vrouwen apart te
analyseren, krijgt men een beter inzicht in hoe effectief de interventie werkelijk
is.
1. Introductie
Dit vak richt zich op de vraag of de reactie op criminaliteit effectief is. Belangrijke
thema's zijn:
• Doelen van straf: criminaliteit stoppen en vergelding. De effectiviteit van
interventies is hierbij cruciaal.
• Focus: vaak gericht op specifieke delicten (bijv. winkeldiefstal) of doelgroepen
(bijv. jeugdcriminaliteit). De crime age curve toont dat veel jongeren stoppen met
crimineel gedrag rond hun 25e zonder veel ingrijpen, wat interventies onnodig
kan maken. De focus moet liggen op zogeheten career criminals.
Scared Straight Programma (Literatuur: Petrosino et al., 2003)
• Jongeren worden naar gevangenissen gebracht om afgeschrikt te worden. Dit
programma leek succesvol (94% pleegde in de eerste 3 maanden geen delicten),
maar volgens een meta-analyse bleek het juist averechts te werken. Jongeren
pleegden meer delicten na deelname.
• De review van negen onderzoeken naar de effectiviteit van Scared Straight en
andere programma's voor jongerenbewustzijn toont aan dat er geen positieve
impact is op de latere delinquentie.
• Het toont aan dat intuïtie misleidend kan zijn, en dat empirisch onderzoek
noodzakelijk is om de effectiviteit van interventies te beoordelen.
• De auteurs concluderen dat overheden strenge onderzoeksprogramma’s
moeten instellen om ervoor te zorgen dat goedbedoelde behandelingen geen
schade toebrengen aan de burgers die ze beloven te beschermen.
Waarom Effectiviteit Belangrijk is
• Veel interventies zijn niet bewezen effectief, wat leidt tot verspilling van publiek
geld en mogelijk schadelijke effecten, zoals verhoogde criminaliteit.
• Het is onethisch om niet-werkende interventies op te leggen, en inefficiënt als ze
geen crimineel gedrag stoppen.
Kosten van Interventies
• Financieel: gevangenisstraf kost €100.000 per jaar, TBS-behandeling €163.000.
• Immateriële kosten: zoals het verlies van huis, baan, en negatieve gevolgen voor
families van gedetineerden. Uithuisplaatsing en PIJ-maatregelen (jeugd-TBS)
kunnen ook schadelijke effecten hebben.
Wat werkt?
, • Evidence-based interventies zijn belangrijk en worden steeds meer vereist.
Organisaties zoals het WODC en het Trimbos-instituut evalueren interventies
wetenschappelijk.
• Evaluaties zijn moeilijk, maar belangrijk voor de maatschappij en individuen,
vooral gezien het toenemende wantrouwen in de wetenschap en de invloed van
media en politiek.
Hoewel er veel gedaan wordt om criminaliteit te bestrijden, is het vaak onbekend of
deze maatregelen effectief zijn. Daarom is wetenschappelijk onderzoek essentieel om
te begrijpen welke interventies echt werken.
2. Interventies
Definitie Interventie
• Interventies zijn alle maatregelen, wetgeving, programma's, straffen en beleid
die worden ingezet om crimineel gedrag te voorkomen of te herhalen.
Interventies kunnen door verschillende partijen worden opgelegd, zoals de
rechter, reclassering, jeugdzorg, OM, gemeenten en zelfs burgers.
Soorten Interventies
• Door de rechter opgelegd: gevangenisstraf, TBS, taakstraffen, boetes,
meldplicht, etc.
• Situationele interventies: gericht op de omgeving, zoals camera's,
detectiepoortjes, alcoholverboden, preventief fouilleren.
• Gedragsinterventies: gericht op het individu, zoals TBS, ISD (Instelling voor
Stelselmatige Daders), therapieën of medicatie.
Breed vs. Smal
• Breed pakket: interventies die veel instanties betrekken, zoals de Top 600-
aanpak in Amsterdam (waarbij jongeren intensieve hulp krijgen).
• Geïsoleerde interventies: specifieke maatregelen zoals het mosquito-geluid
om jongeren af te schrikken op bepaalde plekken.
Effectiviteit van Interventies
• Bij het evalueren van interventies is het belangrijk onderscheid te maken tussen:
o Onafhankelijke variabele: wel of niet de interventie (bijv. Scared
Straight).
o Afhankelijke variabele: wat je meet, zoals recidive of
agressiebeheersing.
Bijeffecten en Waterbed-effect
, • Interventies kunnen ook ongewenste bijeffecten hebben, zoals verplaatsing van
het probleem naar andere gebieden. Dit wordt het waterbed-effect genoemd.
Mediation en Moderation
• Mediation: onderzoekt de directe en indirecte effecten van een interventie.
Bijvoorbeeld, agressietherapie kan als direct effect agressiebeheersing
verbeteren, en als indirect effect recidive verminderen.
• Moderation: een variabele die de relatie tussen twee andere variabelen
beïnvloedt, bijvoorbeeld hoe bepaalde demografische factoren de effectiviteit
van een interventie beïnvloeden.
Belangrijke overwegingen bij onderzoek naar interventies
• Wat versta je precies onder recidive?
• Denk aan factoren zoals de ernst van het delict, snelheid van recidive, en
blootstellingstijd (hoe lang iemand buiten de gevangenis is).
• Let op het dark number, oftewel de niet-gerapporteerde misdrijven.
Voorbeeld: Scared Straight
• Onafhankelijke variabele: wel of geen deelname aan de interventie.
• Afhankelijke variabele: de mate van recidive na deelname.
3. Doel van de interventie
De doelen van strafmaatregelen zijn divers en soms tegenstrijdig. De belangrijkste
doelen zijn:
• Vergelding: het bestraffen van de dader om recht te doen aan het slachtoffer en
de samenleving.
• Generieke preventie: het afschrikken van potentiële daders door een voorbeeld
te stellen.
• Normbevestiging: bevestigen van de maatschappelijke normen door
strafuitvoering.
• Speciale preventie: voorkomen van recidive bij de gestrafte dader (belangrijk bij
effectiviteitsonderzoek).
• Incapacitatie: het uitschakelen van de dader door opsluiting om verdere
misdaden te voorkomen.
• Afschrikking van de gestrafte: de dader ontmoedigen om opnieuw misdaden te
plegen.
• Resocialisatie en behandeling: het voorbereiden van de dader op terugkeer in
de maatschappij en aanpakken van crimineel gedrag.
Interventies kunnen ook gericht zijn op:
, • Het verminderen van gevangeniscapaciteit.
• Besparing van kosten.
• Bevorderen van doorstroom in het strafsysteem.
• Verhogen van het gevoel van veiligheid bij de samenleving en slachtoffers.
• Voorkomen van herhaald slachtofferschap.
Voorbeeld: Doelen van de Elektronische Enkelband
• Vergelding en straf.
• Voorkomen van ontvluchtingen.
• Voorkomen dat slachtoffers opnieuw worden geconfronteerd met de dader.
• Controle op voorwaarden zoals locatiebeperkingen.
• Verlagen van recidive.
• Beperken van detentieschade (zoals baan of woningverlies).
• Vervanging van kortdurende gevangenisstraffen.
• Bevorderen van doorstroom in TBS-systemen en oplossing van cellentekorten.
• Bezuinigingen in het gevangeniswezen.
Belangrijk bij Interventies: Het is essentieel om vooraf goed te begrijpen wat de doelen
van een interventie zijn, aangezien er vaak verschillende verwachtingen zijn bij
verschillende betrokken partijen. Niet alle doelen zijn empirisch meetbaar, maar zo veel
mogelijk doelen moeten worden meegenomen, inclusief de doelen van de
opdrachtgever.
4. Kennisclip: Effect influence (mediation & moderation)
De kennisclip bespreekt twee belangrijke concepten in onderzoek naar effecten van
interventies: moderation en mediation. Deze concepten helpen onderzoekers beter te
begrijpen hoe en waarom bepaalde interventies wel of niet effectief zijn.
Moderation (Moderatoranalyse)
Moderatie verwijst naar de manier waarop de effecten van een interventie kunnen
verschillen tussen subgroepen of individuen met verschillende kenmerken. Een
moderator is een variabele die de sterkte of richting van het effect van een interventie
beïnvloedt. Het concept kan als volgt worden samengevat:
• Voorbeeld: Een interventie om dakloosheid te verminderen heeft in totaal een
klein effect. Echter, wanneer onderzoekers de resultaten uitsplitsen naar
geslacht, blijkt dat de interventie een groot effect heeft voor mannen, maar geen
effect voor vrouwen. Door de effecten voor mannen en vrouwen apart te
analyseren, krijgt men een beter inzicht in hoe effectief de interventie werkelijk
is.
