Basisontwikkeling voor peuters en de onderbouw H1
1.1 Betekenisvolle activiteiten
1.1.1 Betekenisvolle activiteiten voor jonge kinderen
Elke generatie kinderen speelt met dat wat hoort bij de tijd waarin ze opgroeien. Kinderen
bewegen, spelen met een bal en graven in het zand omdat ze er plezier aan beleven, om de
ruimte te verkennen en om in contact te komen met anderen.
Sociaal-culturele praktijken opbouwen vanuit betekenisvolle activiteiten
Kinderen van twee en drie jaar zijn vooral gericht op voorwerpen en spullen die ze
tegenkomen in de wereld om hen heen. Door te spelen krijgen alledaagse activiteiten voor
kinderen een eigen betekenis. Volwassenen benoemen de handelingen van de kinderen en
verbinden ze aan een sociaal-culturele praktijk. Jonge kinderen willen meedoen met het
leven van de grote mensen. Door te spelen doen zij mee op hun eigen manier. Lezen,
schrijven en rekenen zijn interessante activiteiten die je tegenkomt in een sociaal-culturele
praktijk.
1.1.2 Van betekenisvolle activiteiten onderwijs maken
Activiteiten zijn betekenisvol als kinderen er graag aan deelnemen en er veel mee bezig zijn.
De interesse zorgt ervoor dat ze betrokken zijn en ervan willen leren. Kinderen kunnen hun
emotionele ervaringen met dieren en verzorgen verwerken, inoefenen en verder uitbouwen.
Betekenisvolle activiteiten zijn vaak verbonden aan sociaal-culturele praktijken. Het is goed
om deze praktijken in de klas te brengen omdat er zo kansen voor activiteiten ontstaan. Voor
peuters zijn dit vaak handelingen (met de hond door de klas lopen, bakjes vullen met
brokjes, de hond borstelen). Een professional brengt vervolgens een probleem in (kan een
kleine hond wel zo lang lopen of wordt hij dan te moe? Wat eten honden en hoe komen we
aan dat voer?). Pedagogisch medewerkers en leerkrachten bemiddelen in dit ‘dubbelspel’
tussen betekenisvolle activiteiten en sociaal-culturele praktijken. Ze proberen te ontdekken
wat al betekenis voor de kinderen heeft en wat nog in het verschiet ligt.
Kiezen voor spel
Pedagogen vinden spel belangrijk voor de ontwikkeling van kinderen. Spel wordt gezien als
een natuurlijke neiging van kinderen om de wereld te verkennen en te leren hoe die wereld in
elkaar zit. Vaak wordt er dan gesproken over vrij spel. Ontwikkelingsgerichte pedagogen
geven hier eigen invulling aan. Spel wordt gezien als een specifieke manier om een activiteit
uit te voeren. Kenmerkend hiervoor is de vrijwillige deelname binnen bepaalde grenzen,
waarbij kinderen een gevoel van spanning én plezier ervaren.
Van Oers onderscheidt de volgende kenmerken van spel:
- Betrokkenheid (kinderen gaan er helemaal in op en er ontstaat een gedeelde
betrokkenheid en gezamenlijke aandacht
- Spel is vrij en gebonden (regels)
4 typen regels:
1. Sociale regels (die aangeven hoe we met elkaar omgaan)
2. Technische regels (die aangeven hoe je culturele objecten, zoals een klopper, moet
hanteren
3. Conceptuele regels (die verbanden leggen tussen verschijnselen of stukjes
informatie, zoals een recept helpt bij het maken van een goed beslag
4. Strategische regels (die aangeven hoe we gaan handelen, zoals plannen maken en
problemen oplossen)
, Spel is in deze opvatting niet zomaar een vrije, vrijblijvende of ongerichte activiteit. In het
spel leren kinderen omgaan met de ‘regels’ van volwassenen: hun taal, sociale relaties, de
manier waarop ze uitdrukking geven aan hun wensen en gedachten, de symbolen en tekens
die zij in de omgang met elkaar gebruiken. Kenmerken van spel zijn bijvoorbeeld een grote
mate van handelingsvrijheid en deelnemers intensief betrekken bij het spel en er in opgaan.
Het is goed dat een volwassene ook actief meedoet in het spel omdat hij/zij een spelcultuur
creëert in de groep. Een professional kan net als andere kinderen nieuwe kennis en
handelingen toevoegen aan het spel. Vygotskij (grondlegger van ontwikkelingsgericht
onderwijs) geeft aan dat dit wel zorgvuldig moet gebeuren.
De activiteiten die voor kinderen betekenisvol zijn of worden vinden hun oorsprong in de
wereld om ons heen (sociaal-culturele werkelijkheid). Deze omgeving is van grote invloed op
wat kinderen nodig hebben.
1.1.3 Spel is de leidende activiteit in ontwikkeling
Vygotskij vindt dat we aansluiting moeten zoeken bij de vaardigheden en interesses van het
kind. Van 3 tot 7/8 jaar is er een overgang van de wereld van objecten
(manipuleren/experimenteren) naar de wereld van sociale rollen en relaties (rollenspel).
Deze overgangen zijn spelontwikkelingen.
Manipulerend spel
2/3 jarigen manipuleren met voorwerpen (stapelen, gieten, rollen, rijden). Het gebruiken van
voorwerpen is voor kinderen fijn omdat ze zo de tastbare wereld leren kennen. Kinderen
geven voorwerpen ook vaak een andere betekenis of rol (b.v. een blok voor een auto en een
stokje voor een lepel). Kinderen willen ook graag de rollen van volwassenen overnemen
(vader/moeder/dokter/brandweer). Zo wekt het manipulerend spel het rollenspel op.
Rollenspel en constructiespel
De ontwikkeling van het rollenspel loopt door in de hele onderbouw. Kinderen spelen eerst
rolhandelingen en daarna ook de gebeurtenissen en relaties tussen mensen. In hun denken
bouwen ze een voorstelling op van situaties uit de werkelijkheid en ze spelen deze
handelingen en relaties na. Dit spel wordt nog rijker als er anderen ook mee gaan doen in
het spel (b.v. klanten in een winkel). Als een spel een gemeenschappelijk verhaal heeft, heet
het een thematisch rollenspel. Het spel wordt socialer en complexer.
Constructiespel -> de activiteit waarbij kinderen iets maken, samenstellen en creëren.
Kinderen geven bijvoorbeeld op eigen wijze vorm aan huizen, torens, garages of andere
materialen. Hiermee maken ze bijvoorbeeld een brandweerauto of een winkel.
Het constructiespel vervult vaak een functie in het rollenspel.
Bewuste leeractiviteit
Hoe ouder kinderen worden, hoe belangrijker verschillende regels een rol gaan spelen in het
spel van kinderen. Taal, sociale kennis en vaardigheden, wereldkennis, begripsvorming en
denkprocessen worden relevanter. Het ‘doen alsof-motief’ wordt vervangen door het ‘echt
willen weten-motief’. Het verlangen naar ‘echt-echt’ zorgt ervoor dat kinderen veel willen
weten en veel willen kunnen. Op deze manier kunnen ze activiteiten beter uitvoeren volgens
de regels.
1.1 Betekenisvolle activiteiten
1.1.1 Betekenisvolle activiteiten voor jonge kinderen
Elke generatie kinderen speelt met dat wat hoort bij de tijd waarin ze opgroeien. Kinderen
bewegen, spelen met een bal en graven in het zand omdat ze er plezier aan beleven, om de
ruimte te verkennen en om in contact te komen met anderen.
Sociaal-culturele praktijken opbouwen vanuit betekenisvolle activiteiten
Kinderen van twee en drie jaar zijn vooral gericht op voorwerpen en spullen die ze
tegenkomen in de wereld om hen heen. Door te spelen krijgen alledaagse activiteiten voor
kinderen een eigen betekenis. Volwassenen benoemen de handelingen van de kinderen en
verbinden ze aan een sociaal-culturele praktijk. Jonge kinderen willen meedoen met het
leven van de grote mensen. Door te spelen doen zij mee op hun eigen manier. Lezen,
schrijven en rekenen zijn interessante activiteiten die je tegenkomt in een sociaal-culturele
praktijk.
1.1.2 Van betekenisvolle activiteiten onderwijs maken
Activiteiten zijn betekenisvol als kinderen er graag aan deelnemen en er veel mee bezig zijn.
De interesse zorgt ervoor dat ze betrokken zijn en ervan willen leren. Kinderen kunnen hun
emotionele ervaringen met dieren en verzorgen verwerken, inoefenen en verder uitbouwen.
Betekenisvolle activiteiten zijn vaak verbonden aan sociaal-culturele praktijken. Het is goed
om deze praktijken in de klas te brengen omdat er zo kansen voor activiteiten ontstaan. Voor
peuters zijn dit vaak handelingen (met de hond door de klas lopen, bakjes vullen met
brokjes, de hond borstelen). Een professional brengt vervolgens een probleem in (kan een
kleine hond wel zo lang lopen of wordt hij dan te moe? Wat eten honden en hoe komen we
aan dat voer?). Pedagogisch medewerkers en leerkrachten bemiddelen in dit ‘dubbelspel’
tussen betekenisvolle activiteiten en sociaal-culturele praktijken. Ze proberen te ontdekken
wat al betekenis voor de kinderen heeft en wat nog in het verschiet ligt.
Kiezen voor spel
Pedagogen vinden spel belangrijk voor de ontwikkeling van kinderen. Spel wordt gezien als
een natuurlijke neiging van kinderen om de wereld te verkennen en te leren hoe die wereld in
elkaar zit. Vaak wordt er dan gesproken over vrij spel. Ontwikkelingsgerichte pedagogen
geven hier eigen invulling aan. Spel wordt gezien als een specifieke manier om een activiteit
uit te voeren. Kenmerkend hiervoor is de vrijwillige deelname binnen bepaalde grenzen,
waarbij kinderen een gevoel van spanning én plezier ervaren.
Van Oers onderscheidt de volgende kenmerken van spel:
- Betrokkenheid (kinderen gaan er helemaal in op en er ontstaat een gedeelde
betrokkenheid en gezamenlijke aandacht
- Spel is vrij en gebonden (regels)
4 typen regels:
1. Sociale regels (die aangeven hoe we met elkaar omgaan)
2. Technische regels (die aangeven hoe je culturele objecten, zoals een klopper, moet
hanteren
3. Conceptuele regels (die verbanden leggen tussen verschijnselen of stukjes
informatie, zoals een recept helpt bij het maken van een goed beslag
4. Strategische regels (die aangeven hoe we gaan handelen, zoals plannen maken en
problemen oplossen)
, Spel is in deze opvatting niet zomaar een vrije, vrijblijvende of ongerichte activiteit. In het
spel leren kinderen omgaan met de ‘regels’ van volwassenen: hun taal, sociale relaties, de
manier waarop ze uitdrukking geven aan hun wensen en gedachten, de symbolen en tekens
die zij in de omgang met elkaar gebruiken. Kenmerken van spel zijn bijvoorbeeld een grote
mate van handelingsvrijheid en deelnemers intensief betrekken bij het spel en er in opgaan.
Het is goed dat een volwassene ook actief meedoet in het spel omdat hij/zij een spelcultuur
creëert in de groep. Een professional kan net als andere kinderen nieuwe kennis en
handelingen toevoegen aan het spel. Vygotskij (grondlegger van ontwikkelingsgericht
onderwijs) geeft aan dat dit wel zorgvuldig moet gebeuren.
De activiteiten die voor kinderen betekenisvol zijn of worden vinden hun oorsprong in de
wereld om ons heen (sociaal-culturele werkelijkheid). Deze omgeving is van grote invloed op
wat kinderen nodig hebben.
1.1.3 Spel is de leidende activiteit in ontwikkeling
Vygotskij vindt dat we aansluiting moeten zoeken bij de vaardigheden en interesses van het
kind. Van 3 tot 7/8 jaar is er een overgang van de wereld van objecten
(manipuleren/experimenteren) naar de wereld van sociale rollen en relaties (rollenspel).
Deze overgangen zijn spelontwikkelingen.
Manipulerend spel
2/3 jarigen manipuleren met voorwerpen (stapelen, gieten, rollen, rijden). Het gebruiken van
voorwerpen is voor kinderen fijn omdat ze zo de tastbare wereld leren kennen. Kinderen
geven voorwerpen ook vaak een andere betekenis of rol (b.v. een blok voor een auto en een
stokje voor een lepel). Kinderen willen ook graag de rollen van volwassenen overnemen
(vader/moeder/dokter/brandweer). Zo wekt het manipulerend spel het rollenspel op.
Rollenspel en constructiespel
De ontwikkeling van het rollenspel loopt door in de hele onderbouw. Kinderen spelen eerst
rolhandelingen en daarna ook de gebeurtenissen en relaties tussen mensen. In hun denken
bouwen ze een voorstelling op van situaties uit de werkelijkheid en ze spelen deze
handelingen en relaties na. Dit spel wordt nog rijker als er anderen ook mee gaan doen in
het spel (b.v. klanten in een winkel). Als een spel een gemeenschappelijk verhaal heeft, heet
het een thematisch rollenspel. Het spel wordt socialer en complexer.
Constructiespel -> de activiteit waarbij kinderen iets maken, samenstellen en creëren.
Kinderen geven bijvoorbeeld op eigen wijze vorm aan huizen, torens, garages of andere
materialen. Hiermee maken ze bijvoorbeeld een brandweerauto of een winkel.
Het constructiespel vervult vaak een functie in het rollenspel.
Bewuste leeractiviteit
Hoe ouder kinderen worden, hoe belangrijker verschillende regels een rol gaan spelen in het
spel van kinderen. Taal, sociale kennis en vaardigheden, wereldkennis, begripsvorming en
denkprocessen worden relevanter. Het ‘doen alsof-motief’ wordt vervangen door het ‘echt
willen weten-motief’. Het verlangen naar ‘echt-echt’ zorgt ervoor dat kinderen veel willen
weten en veel willen kunnen. Op deze manier kunnen ze activiteiten beter uitvoeren volgens
de regels.
