Samenvatting 'Leren zichtbaar maken' incl. oefenvragen over theorie

Samenvatting ‘Leren zichtbaar maken’
Hoofdstuk 4 t/m 8 van John Hattie
Hoofdstuk 4 – Voorbereiding van de lessen

 Krachtigste manier voor het voorbereiden van lessen zijn leraren die samen plannen
ontwikkelen, een gemeenschappelijk begrip hebben van wat de moeite waard is om te
leren, samen proberen inzichten te verkrijgen over uitdagingen en vorderingen en ook
samen evaluaties uitvoeren over de impact van hun werk op de leerresultaten.
 Er zijn vier kritische onderdelen in de voorbereiding van lessen:
o Het prestatieniveau van de leerlingen in het begin (de beginscore).
o Het gewenste niveau aan het eind van de lessen/trimester/jaar (het doel).
o Het tempo van de vorderingen in de lessen (de vooruitgang).
o De samenwerking en evaluatie van leraren bij de planning.
 Shayer (2003) komt met twee basisprincipes:
o De leraar moet aandacht geven aan hoe leerlingen denken.
o Leren is samenwerken en vereist een dialoog.
 Om het leerproces te beïnvloeden hebben we van elke leerling inzicht nodig in:
o Self-efficacy – het vertrouwen dat we hebben in onszelf om te slagen in het leren.
o Zelfbeperking – ontstaat als leerlingen belemmeringen of problemen aanvoeren die
ze de schuld geven van hun falen.
o Zelfmotivatie – geeft het leren bevrediging of wordt de bevrediging gehaald uit
beloningen?
o Eigen doelstellingen – laat de leerling zich leiden door beheersing, prestatie of
sociaal gedrag?
o Afhankelijkheid – ontstaat als leerlingen afhankelijk worden van de aanwijzingen
van volwassenen en niet zelf leren reguleren, monitoren en evalueren.
o Zelfkleinering en verkeerd zelfbeeld – ontstaat als leerlingen informatie als
prijzende woorden, straf en feedback afwijzen als niet waardevol, niet juist of
onbelangrijk.
o Zelfperfectionisme – grote kans op falen door het opleggen van hoge eisen.
o Hopeloosheid – de verwachting dat niets is te bereiken en er niets aan de situatie
te doen is.
o Sociale vergelijking – zoeken naar aanwijzingen in het gedrag van anderen om
ideeën over jezelf te verklaren of te versterken.
 Doelgericht leren bevat twee onderdelen die helder moeten zijn voor de leerlingen:
o Leerdoelen: wat er geleerd moet worden.
o Succescriteria: manier om te weten of de doelen behaald zijn.
 Als het gaat om leerdoelen en succescriteria, zijn er 5 essentiële elementen in de
leerformule:
o Uitdaging – kernpunt van effectief leren en is persoonlijk.
o Betrokkenheid – verwijst naar de inzet of vastberadenheid van de leerling om het
doel te bereiken, maar minder kritisch dan uitdaging.
o Vertrouwen – dat je het leerdoel kunt behalen. Zorgt voor veerkracht.
o Hoge verwachtingen – jezelf op voorhand een cijfer geven.
o Begrip – oppervlakkig, diep en conceptueel. Oppervlakkig en diep begrip leiden
samen tot conceptueel begrip.
 Een belangrijke vraag voor de leraar is welke kennis en begrip moeten worden
onderwezen.
 Leg bij het zoeken naar lesmateriaal de lat steeds wat hoger, net boven het huidige niveau
van de leerlingen.
 Een van de belangrijkste bevindingen in Visible Learning is de kracht die ontstaat als
leraren van elkaar leren en met elkaar praten over de lesvoorbereiding.
 Het is belangrijk om gezamenlijk vorderingen te bepalen.
 Het samen plannen van lessen is een activiteit met de hoogste kans op een onderscheidend
positief verschil in de leerprestaties van leerlingen.

, Hoofdstuk 5 – Het starten van de les

 Een goed klasklimaat is één van de belangrijkste factoren om het onderwijs te bevorderen.
 Om een goed klimaat te bewerkstelligen moet elke leerling het gevoel hebben uitgedaagd
te worden, betrokken te zijn bij de taken en de resultaten. Doelgerichtheid, een positieve
onderlinge band en sociale ondersteuning zijn noodzakelijk.
 Een door de leraar gedomineerd gesprek leidt tot lager gewaardeerde cognitieve
leerresultaten en het beperkt en ontmoedigt leerlingen om met elkaar te praten over de
leerstof.
 Een van de belangrijkste taken van een leraar is luisteren. Daar hoort bescheidenheid,
voorzichtigheid en wederkerigheid bij. Luisteren vraagt om een dialoog.
 Vragen stellen in de klas is belangrijk om actief leren te bevorderen zodat leerlingen
relevante gegevens kiezen, die gegevens in hun hoofd ordenen en combineren met wat ze
al weten, om zo hun begrip en kennis te vergroten.
 Er zijn drie hoofdniveaus van resultaten die leraren moeten overwegen als ze hun lessen
voorbereiden, geven en evalueren:
o Oppervlakkige kennis
o Diep begrip
o Conceptueel begrip
 Vaak moeten we, om diepe en conceptuele kennis te krijgen, de oppervlakkige kennis
automatiseren.
 Coöperatief leren is een krachtig middel. Het overtreft de alternatieven zoals heterogene
lessen, individueel leren en competitief leren. Coöperatief leren is het meest krachtig als de
leerlingen eerst voldoende oppervlakkige kennis hebben opgedaan.
 Een andere vorm van leren met klasgenoten is het tutorschap. Het effect is voor beiden
even groot.
 ‘Labels’ zijn het beginpunt van het lesgeven en geen hindernis of reden om geen les te
geven.
 Onze verwachtingen moeten uitdagend, juist en controleerbaar zijn, zodat alle leerlingen
kunnen bereiken wat we waardevol vinden.
 Ook leerlingen kunnen over zichzelf te hoge of te lage verwachtingen hebben. Leerlingen
kunnen redelijk goed inschatten wat hun niveau is, maar ze zijn minder goed in het
schatten van hun tempo van vorderingen. Leerlingen spelen vaak op veilig met hun
verwachtingen en onze rol is hun verwachtingen verhogen.
 De minst effectieve methodes van lesgeven lijken geen rekening te houden met
klasgenoten, hebben te veel aandacht voor diepe begripsontwikkeling en/of leggen te veel
nadruk op technologie. Ze kijken niet naar overeenkomsten, maar naar verschillen.
 Kies een methode en beoordeel die voor wat betreft het effect op het leren van leerlingen.
 Leraren hebben twee belangrijke rollen:
o Activator – veranderingen tot stand brengen, versterken en verbeteren.
o Evaluator – het letten op de waarde en kwaliteit van de activering.
 Met deze rollen zullen leerkrachten zich beter richten en zicht krijgen op hun impact op alle
leerlingen en op de kwaliteit van de resultaten die ze willen bewerkstelligen.

Hoofdstuk 6 – Het verloop van de les: leren

 Leerlingen leerstrategieën aanreiken om zich iets inhoudelijks eigen te maken is zeker
krachtig.
 Leren hoe te leren wordt zelfregulatie genoemd.
 Om goed les te geven hebben we een grondig besef nodig van hoe we leren. Er zijn vier
overlappende overwegingen in het leren die elk hun eigen rol spelen in het proces:
o Bekwaamheid (bekwaamheden van denken)
o Capaciteit (fasen van denken)
o Katalysator (fasen van motivatie)
o Competentie (fasen van hoe we leren)
 Bekwaamheid: Piaget stelde vier fasen voor die betrekking hebben op de mate waarop
leerlingen hun denken kwalitatief ontwikkelen in de loop der tijd:
o Sensomotorisch – wereld vanuit eigen gezichtspunt zien door beweging en
zintuigen.