BIOLOGISCHE PSYCHOLOGIE
PSY JAAR 2, PERIODE 1
Dyde Vermeer
, INLEIDING
Deze cursus is onderdeel van de bachelor psychologie te Tilburg
University. Het is onderdeel van het tweede leerjaar van de cursus. In deze
samenvatting zijn de hoorcolleges samengevat met toevoegingen uit het
boek Psychobiologie van Chris Chandler.
De volgorde van de hoofstukken wijken enigszins af van d oorspronkelijke
structuur van de cursus. Het is overigens gebaseerd op de cursus van het
jaar 2024-2025, wat betekend dat er mogelijk de huidige cursus mogelijk
kan afwijken van deze samenvatting.
Dyde Vermeer
, INHOUD
INLEIDING...................................................................................................... 2
INHOUD......................................................................................................... 3
COLLEGE 1..................................................................................................... 6
1.1 Evolutie..................................................................................................................... 6
1.1.1 Menselijke genetische variatie...........................................................................6
1.1.2 Natuurlijke selectie............................................................................................. 6
1.2 Genen....................................................................................................................... 8
1.2.1 Menselijk Karyotype........................................................................................... 8
1.2.2 Genotype En Fenotype.......................................................................................8
1.3 Wat Is DNA?.............................................................................................................. 9
1.3.1 Transcriptie......................................................................................................... 9
1.3.2 Splicing............................................................................................................... 9
1.3.3 Translatie............................................................................................................ 9
1.3.4 Post Transnationale Verwerking........................................................................10
1.4 Proteïne, Enzymen En Mogelijke Problemen...........................................................10
1.4.1 Mutatie............................................................................................................. 10
COLLEGE 2................................................................................................... 11
2.1 De Dierlijke Cel....................................................................................................... 11
2.1.2 Onderdelen Van De Dierlijke Cel.......................................................................11
2.2 Transport Van Eiwitten............................................................................................11
2.2.1 Cytoskelet........................................................................................................ 11
2.3 Verbinding Tussen Cellen........................................................................................12
2.3.1 Communicatie D.M.V. Neuronen.......................................................................12
2.3.2 Communicatie D.M.V. Synapsen.......................................................................15
2.4 Endocriene Systeem............................................................................................... 16
2.4.1 Endocriene Klieren........................................................................................... 16
2.5 Chemische Groepen: Hormonen.............................................................................17
2.5.1 Monoaminen..................................................................................................... 17
2.5.2 Proteïne............................................................................................................ 18
2.5.3 Peptiden........................................................................................................... 18
2.5.4 Steroïden.......................................................................................................... 18
2.6 Paracriene Signalering............................................................................................18
2.7 Endocriene Stoornissen.......................................................................................... 19
COLLEGE 3................................................................................................... 20
3.1 Vroege Ontwikkeling............................................................................................... 20
3.1.1 Prenatale Ontwikkeling.....................................................................................20
3.1.2 Neurale ontwikkeling........................................................................................21
3.2 Negatieve Effecten Op Ontwikkeling.......................................................................23
3.2.1 Teratogenen..................................................................................................... 23
COLLEGE 4................................................................................................... 26
Dyde Vermeer
, 4.1 Basistaak Immuunsysteem.....................................................................................26
4.1.1 Aangeboren En Niet-Aangeboren Systeem.......................................................26
4.1.2 Aangeboren Immuunsysteem...........................................................................27
4.1.3 Adaptieve Immuunsysteem..............................................................................28
4.1.4 Het Lymfestelsel............................................................................................... 30
4.1.5 Defecten In Het Immuunsysteem.....................................................................30
COLLEGE 5................................................................................................... 31
5.1 Homeostase............................................................................................................ 31
5.1.1 Vertering.......................................................................................................... 31
5.1.2 Wat we eten..................................................................................................... 31
5.1.3 Cellulair niveau................................................................................................. 33
5.1.4 Problemen Met Voeding....................................................................................34
5.1.5 Metabolisme..................................................................................................... 34
5.1.6 Dorst................................................................................................................ 35
COLLEGE 6................................................................................................... 36
6.1 Psychofarmacologie................................................................................................36
6.1.1 Belangrijke Termen........................................................................................... 36
6.1.2 Klassen Van Geneesmiddelen...........................................................................36
6.1.3 Psychiatrische Medicijnen.................................................................................39
COLLEGE 7................................................................................................... 40
7.1 Emotie.................................................................................................................... 40
7.1.1 Aangeboren Functies........................................................................................40
7.1.2 Affectieve Fenomenen......................................................................................41
7.1.3 Kenmerken Van Emoties...................................................................................41
7.1.4 Theoretische Verklaringen En Bedenkingen.....................................................41
7.2 Emotie En De Hersenen..........................................................................................43
7.2.1 Emotie Routes.................................................................................................. 43
7.2.2 Amygdala......................................................................................................... 43
7.3 Recente Benaderingen............................................................................................ 44
7.4 Rol Van Emotie En Psychopathologie......................................................................44
COLLEGE 8................................................................................................... 45
8.1 Voortplanting.......................................................................................................... 45
8.1.1 Aseksueel En Seksueel.....................................................................................45
8.2 Geslachtsorganen................................................................................................... 45
8.2.1 Vrouwelijke Geslachtsorganen..........................................................................45
8.2.2 Mannelijke Geslachtsorganen...........................................................................46
8.3 Sekshormonen........................................................................................................ 46
8.3.1 Drie Soorten Sekshormonen.............................................................................46
8.3.2 Eiwitten............................................................................................................ 46
8.4 Menstruatie Cyclus En Ovulatie..............................................................................47
8.4.1 Menstruele Fases.............................................................................................. 47
8.4.2 Menstruele Aandoeningen................................................................................47
8.5 Seksuele Ontwikkeling............................................................................................ 47
8.5.1 Fysiologische Verandering Tijdens De Pubertijd................................................48
8.5.2 Menarche......................................................................................................... 48
8.5.3 Culturele Diversiteit.......................................................................................... 48
8.6 Genotype En Fenotype............................................................................................49
8.6.1 Chromosomale Combinaties En Gevolgen........................................................49
8.7 Seksuele Opwinding................................................................................................50
Dyde Vermeer
, 8.7.1 De Cyclus Van Opwinding.................................................................................50
8.8 Mannelijke En Vrouwelijke Brein.............................................................................50
College 9..................................................................................................... 51
9.1 Definitie.................................................................................................................. 51
9.2 Persoonlijkheidstypes............................................................................................. 51
9.2.1 Type A............................................................................................................... 51
9.2.2 Type D.............................................................................................................. 51
9.2.3 Big Five............................................................................................................. 51
9.2.4 Optimisme........................................................................................................ 52
9.3 Persoonlijkheid En Gezondheid...............................................................................52
9.3.1 Persoonlijkheid En Coronaire Hartziekte...........................................................52
9.4 Drie Modellen Voor Gezondheidsgedrag.................................................................54
9.4.1 Het Interactioneel Stressmatigingsmodel.........................................................54
9.4.2 Het Transactioneel Stress Moderatiemodel.......................................................54
9.4.3 Het Constitutionele Predispositiemodel............................................................54
COLLEGE 10................................................................................................. 55
10.1 Prevalentie Van Depressie....................................................................................55
10.1.1 Depressieve Symptomen................................................................................55
10.1.2 Depressieve Stoornis......................................................................................55
10.1.3 Theorieën Van Depressie................................................................................55
10.1.4 Behandeling................................................................................................... 58
10.1.5 Sommatie....................................................................................................... 58
COLLEGE 11................................................................................................. 60
11.1 Cardiovasculair Systeem.......................................................................................60
11.1.1 Aders.............................................................................................................. 60
11.1.2 Coronaire Hartziekten.....................................................................................60
11.2 Stress.................................................................................................................... 61
11.2.1 Variabele Die Stress Beïnvloeden...................................................................61
11.3 Ischemie En Stress................................................................................................62
11.3.1 Een ischemie meten.......................................................................................62
COLLEGE 12................................................................................................. 64
12.1 Stress.................................................................................................................... 64
12.1.1 Waarom Heeft Stress Fysiologische Effecten?.................................................64
12.1.2 Systemen Betrokken Bij De Stressreponse.....................................................65
12.1.3 Balans In Het Lichaam....................................................................................66
12.1.4 Positieve Psychologische Factoren In Relatie Met Gezondheid........................66
12.2 Angst.................................................................................................................... 66
12.2.1 Drie Neurotransmitters...................................................................................66
12.2.2 Twee Type Drugs............................................................................................. 67
Dyde Vermeer
, COLLEGE 1
Evolutie en genen
1.1 Evolutie
Alle mensen op aarde behoren tot dezelfde soort: de homo sapiens. Homo
sapiens zijn niet de oudste mensen soort.
1.1.1 Menselijke genetische variatie
Homo sapiens zijn voor 99,9% genetisch identiek, de verschillen
tussen mensen liggen dus in 0,1% van het genetische materiaal. Wanneer
iemands cellen binnen het lichaam niet genetisch identiek zijn spreken we
van mozaïcisme. Er zijn drie miljard nucleotiden (ATCG), ofwel de vier
letters die onze DNA-code maken. Minder dan twee procent daarvan zijn
functionele coderings-genen voor het maken van proteïne.
De meest recente gemeenschappelijke voorouder waarvan alle
levende patrilineair afstammen is de Y-chromosomale Adam. Patrilineair is
gerelateerd aan de relatie met de vader of mannelijke afstammeling. Het
oorspronkelijke Y-chromosoom van de mannelijke voorouder is
doorgegeven aan de mannelijke nakomelingen, die vervolgens hun Y-
chromosoom weer doorgeven
De meest recente vrouw waarvan alle levende mensen matrilineair
afstammen door de transmissie van mitochondriaal DNA noemt men
mitochondriale Eva. Matrilineair is gerelateerd aan de relatie met de
moeder of vrouwelijke afstammeling.
De “out of Afrika” hypothese stelt dat de menssoort is geïmmigreerd
vanuit Afrika, dus oorspronkelijk uit Afrika afstamt.
1.1.2 Natuurlijke selectie
Dieren die zich beter kunnen aanpassen aan de omgeving hebben
een grotere kans om te overleven en zich voort te planten dan dieren die
zich minder goed aanpassen, aldus natuurlijke selectie. Een van de
uitgangspunten van natuurlijke selectie is variatie. Veel van de variatie is
erfelijk en wordt overgedragen aan de volgende generatie. Er is sprake
van een struggle for excistence wat zich uit in survival and reproductieve
rates. Al deze vier kernelementen van evolutie zorgen voor mutaties. Door
te kijken naar figuur 1.1 kan je begrijpen hoe deze variatie eruit ziet.
Het idee van Darwin over natuurlijke selectie ging in tegen het pro-
creationisme, dit is het idee dat het leven ontwikkeld was door een
schepper, een God.
Maar natuurlijke selectie is niet de enige manier van het
voortplanten van bepaalde eigenschappen. Selectieve voortplanting is een
specifieke, intentionele voortplanting waarbij gericht wordt op het
doorgeven van bepaalde eigenschappen. Een voorbeeld hiervan is fokken.
Genetische modificatie is het toevoegen of verwijderen van bepaalde
genen.
Dyde Vermeer
PSY JAAR 2, PERIODE 1
Dyde Vermeer
, INLEIDING
Deze cursus is onderdeel van de bachelor psychologie te Tilburg
University. Het is onderdeel van het tweede leerjaar van de cursus. In deze
samenvatting zijn de hoorcolleges samengevat met toevoegingen uit het
boek Psychobiologie van Chris Chandler.
De volgorde van de hoofstukken wijken enigszins af van d oorspronkelijke
structuur van de cursus. Het is overigens gebaseerd op de cursus van het
jaar 2024-2025, wat betekend dat er mogelijk de huidige cursus mogelijk
kan afwijken van deze samenvatting.
Dyde Vermeer
, INHOUD
INLEIDING...................................................................................................... 2
INHOUD......................................................................................................... 3
COLLEGE 1..................................................................................................... 6
1.1 Evolutie..................................................................................................................... 6
1.1.1 Menselijke genetische variatie...........................................................................6
1.1.2 Natuurlijke selectie............................................................................................. 6
1.2 Genen....................................................................................................................... 8
1.2.1 Menselijk Karyotype........................................................................................... 8
1.2.2 Genotype En Fenotype.......................................................................................8
1.3 Wat Is DNA?.............................................................................................................. 9
1.3.1 Transcriptie......................................................................................................... 9
1.3.2 Splicing............................................................................................................... 9
1.3.3 Translatie............................................................................................................ 9
1.3.4 Post Transnationale Verwerking........................................................................10
1.4 Proteïne, Enzymen En Mogelijke Problemen...........................................................10
1.4.1 Mutatie............................................................................................................. 10
COLLEGE 2................................................................................................... 11
2.1 De Dierlijke Cel....................................................................................................... 11
2.1.2 Onderdelen Van De Dierlijke Cel.......................................................................11
2.2 Transport Van Eiwitten............................................................................................11
2.2.1 Cytoskelet........................................................................................................ 11
2.3 Verbinding Tussen Cellen........................................................................................12
2.3.1 Communicatie D.M.V. Neuronen.......................................................................12
2.3.2 Communicatie D.M.V. Synapsen.......................................................................15
2.4 Endocriene Systeem............................................................................................... 16
2.4.1 Endocriene Klieren........................................................................................... 16
2.5 Chemische Groepen: Hormonen.............................................................................17
2.5.1 Monoaminen..................................................................................................... 17
2.5.2 Proteïne............................................................................................................ 18
2.5.3 Peptiden........................................................................................................... 18
2.5.4 Steroïden.......................................................................................................... 18
2.6 Paracriene Signalering............................................................................................18
2.7 Endocriene Stoornissen.......................................................................................... 19
COLLEGE 3................................................................................................... 20
3.1 Vroege Ontwikkeling............................................................................................... 20
3.1.1 Prenatale Ontwikkeling.....................................................................................20
3.1.2 Neurale ontwikkeling........................................................................................21
3.2 Negatieve Effecten Op Ontwikkeling.......................................................................23
3.2.1 Teratogenen..................................................................................................... 23
COLLEGE 4................................................................................................... 26
Dyde Vermeer
, 4.1 Basistaak Immuunsysteem.....................................................................................26
4.1.1 Aangeboren En Niet-Aangeboren Systeem.......................................................26
4.1.2 Aangeboren Immuunsysteem...........................................................................27
4.1.3 Adaptieve Immuunsysteem..............................................................................28
4.1.4 Het Lymfestelsel............................................................................................... 30
4.1.5 Defecten In Het Immuunsysteem.....................................................................30
COLLEGE 5................................................................................................... 31
5.1 Homeostase............................................................................................................ 31
5.1.1 Vertering.......................................................................................................... 31
5.1.2 Wat we eten..................................................................................................... 31
5.1.3 Cellulair niveau................................................................................................. 33
5.1.4 Problemen Met Voeding....................................................................................34
5.1.5 Metabolisme..................................................................................................... 34
5.1.6 Dorst................................................................................................................ 35
COLLEGE 6................................................................................................... 36
6.1 Psychofarmacologie................................................................................................36
6.1.1 Belangrijke Termen........................................................................................... 36
6.1.2 Klassen Van Geneesmiddelen...........................................................................36
6.1.3 Psychiatrische Medicijnen.................................................................................39
COLLEGE 7................................................................................................... 40
7.1 Emotie.................................................................................................................... 40
7.1.1 Aangeboren Functies........................................................................................40
7.1.2 Affectieve Fenomenen......................................................................................41
7.1.3 Kenmerken Van Emoties...................................................................................41
7.1.4 Theoretische Verklaringen En Bedenkingen.....................................................41
7.2 Emotie En De Hersenen..........................................................................................43
7.2.1 Emotie Routes.................................................................................................. 43
7.2.2 Amygdala......................................................................................................... 43
7.3 Recente Benaderingen............................................................................................ 44
7.4 Rol Van Emotie En Psychopathologie......................................................................44
COLLEGE 8................................................................................................... 45
8.1 Voortplanting.......................................................................................................... 45
8.1.1 Aseksueel En Seksueel.....................................................................................45
8.2 Geslachtsorganen................................................................................................... 45
8.2.1 Vrouwelijke Geslachtsorganen..........................................................................45
8.2.2 Mannelijke Geslachtsorganen...........................................................................46
8.3 Sekshormonen........................................................................................................ 46
8.3.1 Drie Soorten Sekshormonen.............................................................................46
8.3.2 Eiwitten............................................................................................................ 46
8.4 Menstruatie Cyclus En Ovulatie..............................................................................47
8.4.1 Menstruele Fases.............................................................................................. 47
8.4.2 Menstruele Aandoeningen................................................................................47
8.5 Seksuele Ontwikkeling............................................................................................ 47
8.5.1 Fysiologische Verandering Tijdens De Pubertijd................................................48
8.5.2 Menarche......................................................................................................... 48
8.5.3 Culturele Diversiteit.......................................................................................... 48
8.6 Genotype En Fenotype............................................................................................49
8.6.1 Chromosomale Combinaties En Gevolgen........................................................49
8.7 Seksuele Opwinding................................................................................................50
Dyde Vermeer
, 8.7.1 De Cyclus Van Opwinding.................................................................................50
8.8 Mannelijke En Vrouwelijke Brein.............................................................................50
College 9..................................................................................................... 51
9.1 Definitie.................................................................................................................. 51
9.2 Persoonlijkheidstypes............................................................................................. 51
9.2.1 Type A............................................................................................................... 51
9.2.2 Type D.............................................................................................................. 51
9.2.3 Big Five............................................................................................................. 51
9.2.4 Optimisme........................................................................................................ 52
9.3 Persoonlijkheid En Gezondheid...............................................................................52
9.3.1 Persoonlijkheid En Coronaire Hartziekte...........................................................52
9.4 Drie Modellen Voor Gezondheidsgedrag.................................................................54
9.4.1 Het Interactioneel Stressmatigingsmodel.........................................................54
9.4.2 Het Transactioneel Stress Moderatiemodel.......................................................54
9.4.3 Het Constitutionele Predispositiemodel............................................................54
COLLEGE 10................................................................................................. 55
10.1 Prevalentie Van Depressie....................................................................................55
10.1.1 Depressieve Symptomen................................................................................55
10.1.2 Depressieve Stoornis......................................................................................55
10.1.3 Theorieën Van Depressie................................................................................55
10.1.4 Behandeling................................................................................................... 58
10.1.5 Sommatie....................................................................................................... 58
COLLEGE 11................................................................................................. 60
11.1 Cardiovasculair Systeem.......................................................................................60
11.1.1 Aders.............................................................................................................. 60
11.1.2 Coronaire Hartziekten.....................................................................................60
11.2 Stress.................................................................................................................... 61
11.2.1 Variabele Die Stress Beïnvloeden...................................................................61
11.3 Ischemie En Stress................................................................................................62
11.3.1 Een ischemie meten.......................................................................................62
COLLEGE 12................................................................................................. 64
12.1 Stress.................................................................................................................... 64
12.1.1 Waarom Heeft Stress Fysiologische Effecten?.................................................64
12.1.2 Systemen Betrokken Bij De Stressreponse.....................................................65
12.1.3 Balans In Het Lichaam....................................................................................66
12.1.4 Positieve Psychologische Factoren In Relatie Met Gezondheid........................66
12.2 Angst.................................................................................................................... 66
12.2.1 Drie Neurotransmitters...................................................................................66
12.2.2 Twee Type Drugs............................................................................................. 67
Dyde Vermeer
, COLLEGE 1
Evolutie en genen
1.1 Evolutie
Alle mensen op aarde behoren tot dezelfde soort: de homo sapiens. Homo
sapiens zijn niet de oudste mensen soort.
1.1.1 Menselijke genetische variatie
Homo sapiens zijn voor 99,9% genetisch identiek, de verschillen
tussen mensen liggen dus in 0,1% van het genetische materiaal. Wanneer
iemands cellen binnen het lichaam niet genetisch identiek zijn spreken we
van mozaïcisme. Er zijn drie miljard nucleotiden (ATCG), ofwel de vier
letters die onze DNA-code maken. Minder dan twee procent daarvan zijn
functionele coderings-genen voor het maken van proteïne.
De meest recente gemeenschappelijke voorouder waarvan alle
levende patrilineair afstammen is de Y-chromosomale Adam. Patrilineair is
gerelateerd aan de relatie met de vader of mannelijke afstammeling. Het
oorspronkelijke Y-chromosoom van de mannelijke voorouder is
doorgegeven aan de mannelijke nakomelingen, die vervolgens hun Y-
chromosoom weer doorgeven
De meest recente vrouw waarvan alle levende mensen matrilineair
afstammen door de transmissie van mitochondriaal DNA noemt men
mitochondriale Eva. Matrilineair is gerelateerd aan de relatie met de
moeder of vrouwelijke afstammeling.
De “out of Afrika” hypothese stelt dat de menssoort is geïmmigreerd
vanuit Afrika, dus oorspronkelijk uit Afrika afstamt.
1.1.2 Natuurlijke selectie
Dieren die zich beter kunnen aanpassen aan de omgeving hebben
een grotere kans om te overleven en zich voort te planten dan dieren die
zich minder goed aanpassen, aldus natuurlijke selectie. Een van de
uitgangspunten van natuurlijke selectie is variatie. Veel van de variatie is
erfelijk en wordt overgedragen aan de volgende generatie. Er is sprake
van een struggle for excistence wat zich uit in survival and reproductieve
rates. Al deze vier kernelementen van evolutie zorgen voor mutaties. Door
te kijken naar figuur 1.1 kan je begrijpen hoe deze variatie eruit ziet.
Het idee van Darwin over natuurlijke selectie ging in tegen het pro-
creationisme, dit is het idee dat het leven ontwikkeld was door een
schepper, een God.
Maar natuurlijke selectie is niet de enige manier van het
voortplanten van bepaalde eigenschappen. Selectieve voortplanting is een
specifieke, intentionele voortplanting waarbij gericht wordt op het
doorgeven van bepaalde eigenschappen. Een voorbeeld hiervan is fokken.
Genetische modificatie is het toevoegen of verwijderen van bepaalde
genen.
Dyde Vermeer
