Samenvatting verpleegkundige zorgverlening
Les 4.1 Wat weet jij over dementie?
Leerdoelen:
Verschillende benaderingswijze benoemen in de zorg voor mensen met dementie
Belevingsgerichte benadering: Het doel van de belevingsgerichte benadering is dat de cliënt
met dementie zo veel ondersteuning ervaart bij de aanpassing aan de gevolgen van zijn
ziekte, dat hij zich daadwerkelijk geborgen voelt en zo veel mogelijk in staat is zijn gevoel van
eigenwaarde te behouden. Dit kan men alleen realiseren door als organisatie in zijn totaliteit
hier actief mee bezig te zijn en voor de cliënt een veilige omgeving te creëren. Bij een veilige
omgeving is ook de inzet van vrijwilligers en familieleden van groot belang. De familie kan,
samen met de verzorgende, werken aan een levensboek (fotoboek met elementen uit de
levensgeschiedenis). Hierdoor kan men meer inzicht en begrip krijgen voor wie de cliënt was
voordat hij ziek werd en hoe hij in het heden het best benaderd kan worden. De
belevingsgerichte benadering bestaat uit een integratie van de diverse methoden die
gelijktijdig en naast elkaar worden gebruikt. De keuze welke benadering het meeste accent
krijgt, wordt bepaald door het functioneren van de individuele cliënt. Daarnaast kan gebruik
worden gemaakt van verschillende hulpmiddelen (poppen, knuffels, foto’s, etc.). Elke cliënt
vraagt om een persoonlijke benadering. Dit wordt omschreven in een individueel zorgplan.
Tijdens het Multi Disciplinair Overleg (MDO) wordt besproken of en wanneer deze
benadering geschikt is voor de cliënt. Hierbij is het belangrijk dat alle medewerkers en
vrijwilligers de leefgewoonten van de cliënten goed kennen en met deze kennis een verdere
invulling geven aan de zorg. Hierbij speelt de familie een belangrijke rol.
Realiteits Oriëntatie Benadering (ROB): Het herhaaldelijk aanbieden van realistische
informatie met als doel de verwardheid van de (licht) demente cliënt te verminderen. In een
24 uurs benadering betekent dit dat men de cliënt consequent duidelijk maakt hoe de
werkelijkheid van het hier en nu eruit ziet. Men vertelt voortdurend wat er in de
onmiddellijke omgeving gebeurt. Deze benadering vraagt een actieve opstelling van de
sociale omgeving, maar ook van de cliënt met dementie zelf; de eigen mogelijkheden
worden maximaal benut. In de meeste gevallen is deze benadering geschikt voor cliënten in
een beginnend stadium met dementie
Validation (Naomi Feil): Deze methode richt zich op de realiteit van de cliënt zelf. Men kiest
voor bevestiging van herinneringen, de beleving van het verleden en de wijze waarop het
heden door de cliënt zelf wordt geïnterpreteerd. De belevingswereld van de cliënt met
dementie wordt zo als werkelijkheid bevestigd. In deze methode wordt de belevingswereld
van de cliënt met dementie beschreven in vier stadia; bedreigde-ik, verdwaalde-ik,
verborgen-ik en verzonken-ik (zie hoofdstuk 4). Hierbij is kennis nodig van de specifieke
levensgeschiedenis van de cliënt en over non-verbale communicatie.
Warme Zorg (Bolwby – hechtingstheorie): Dit is het scheppen van een omgeving waarin de
cliënt met dementie zich veilig voelt. Dit is de belangrijkste emotionele behoefte van de
persoon. In levensfases waarin we kwetsbaar zijn en in periodes van onveiligheid en
onzekerheid grijpt men instinctief terug op het oude (hechtings) gedragsrepertoire. Zo hoopt
, de cliënt bescherming, warmte en veiligheid te krijgen. Hiervoor moeten binnen de eigen
omgeving vertrouwde personen aanwezig zijn.
Snoezelen / zintuiglijke activering Dit is een methode om de cliënt, met name maar niet
persé met vergevorderde dementie, prettige zintuiglijke indrukken te laten opdoen en te
ontspannen. Men doet hierbij een beroep op het zien, horen, ruiken, proeven en het voelen
en aangeraakt worden. Wat men aanbiedt, wordt bepaald door wat bij de persoon past.
Hierbij maken we gebruik van gegevens over het verre en recente verleden in sociaal,
persoonlijk, (neuro)psychologisch en lichamelijk opzicht (levensgeschiedenis). De benadering
van cliënten met dementie in een vergevorderd stadium, vraagt om een verzorging waarbij
zintuiglijke aspecten een belangrijke rol spelen.
Muziek Muziek is van alle tijden, van alle landen, van alle culturen. Muziek kan dan ook een
belangrijke ingang zijn om aan te sluiten bij de belevingswereld van de cliënt. Waar de
taalfunctie en tal van geheugenfuncties bij een voortschrijdend ziekteproces steeds verder
afnemen, blijft de kracht van muziek om herinneringen en emoties op te roepen veel langer
intact. (Actief) musiceren met/voor cliënten is dus een middel om te communiceren, om
contact te maken en om emoties en herinneringen op te roepen.
miMakker Interzorg heeft haar eigen miMakker, die ingezet kan worden om contact te
maken met de cliënt met dementie. De miMakker is als het ware een grensganger tussen de
mens zonder en de mens met een cognitieve handicap. Deze benaderingswijze vindt zijn
wortels in een mengeling van clown, de zielzorger, de nar, de geliefde en het maatje. Een
miMakker heeft geleerd zich leeg te maken en alle eigen gedachten los te laten. De
miMakker methode sluit naadloos aan bij de basisprincipes van de belevingsgerichte zorg en
resulteert onder meer in alertheid, levendigheid, plezier en ontspanning bij de cliënt met
dementie. Dit heeft tevens een positieve invloed op het woon- leefklimaat op de afdeling. De
miMakker maakt contact met de cliënt middels een expressief gebruik van lichaam, stem en
mimiek. Hierbij maakt zij gebruik van clowneske handelingen, maar ook van mimiek, non-
verbale communicatie, muziek, jabbertalk, lichamelijk contact, enz. Hierbij sluit de miMakker
aan bij de behoefte van de cliënt van dat moment. De miMakker probeert zodoende een
vertrouwensband met de cliënt op te bouwen.
Reminiscentie Bij deze methode worden de herinneringen en de bijbehorende emoties
opgehaald. Dit kan gaan over alledaagse gebeurtenissen en gebeurtenissen die een zeer
grote persoonlijke waarde hebben. Hierbij tracht men zich te concentreren op positieve
herinneringen. Men kan gebruik maken van een persoonlijk (foto)boek, muziek, gedichten
en gebruiksvoorwerpen die van waarde zijn geweest. De familie en naasten van de cliënt
spelen hierbij een belangrijke rol.
Passiviteiten van het dagelijks leven (PDL) De cliënt kan bij het vorderen van de dementie in
toenemende mate niet meer meewerken met de eigen verzorging. In het laatste stadium is
Les 4.1 Wat weet jij over dementie?
Leerdoelen:
Verschillende benaderingswijze benoemen in de zorg voor mensen met dementie
Belevingsgerichte benadering: Het doel van de belevingsgerichte benadering is dat de cliënt
met dementie zo veel ondersteuning ervaart bij de aanpassing aan de gevolgen van zijn
ziekte, dat hij zich daadwerkelijk geborgen voelt en zo veel mogelijk in staat is zijn gevoel van
eigenwaarde te behouden. Dit kan men alleen realiseren door als organisatie in zijn totaliteit
hier actief mee bezig te zijn en voor de cliënt een veilige omgeving te creëren. Bij een veilige
omgeving is ook de inzet van vrijwilligers en familieleden van groot belang. De familie kan,
samen met de verzorgende, werken aan een levensboek (fotoboek met elementen uit de
levensgeschiedenis). Hierdoor kan men meer inzicht en begrip krijgen voor wie de cliënt was
voordat hij ziek werd en hoe hij in het heden het best benaderd kan worden. De
belevingsgerichte benadering bestaat uit een integratie van de diverse methoden die
gelijktijdig en naast elkaar worden gebruikt. De keuze welke benadering het meeste accent
krijgt, wordt bepaald door het functioneren van de individuele cliënt. Daarnaast kan gebruik
worden gemaakt van verschillende hulpmiddelen (poppen, knuffels, foto’s, etc.). Elke cliënt
vraagt om een persoonlijke benadering. Dit wordt omschreven in een individueel zorgplan.
Tijdens het Multi Disciplinair Overleg (MDO) wordt besproken of en wanneer deze
benadering geschikt is voor de cliënt. Hierbij is het belangrijk dat alle medewerkers en
vrijwilligers de leefgewoonten van de cliënten goed kennen en met deze kennis een verdere
invulling geven aan de zorg. Hierbij speelt de familie een belangrijke rol.
Realiteits Oriëntatie Benadering (ROB): Het herhaaldelijk aanbieden van realistische
informatie met als doel de verwardheid van de (licht) demente cliënt te verminderen. In een
24 uurs benadering betekent dit dat men de cliënt consequent duidelijk maakt hoe de
werkelijkheid van het hier en nu eruit ziet. Men vertelt voortdurend wat er in de
onmiddellijke omgeving gebeurt. Deze benadering vraagt een actieve opstelling van de
sociale omgeving, maar ook van de cliënt met dementie zelf; de eigen mogelijkheden
worden maximaal benut. In de meeste gevallen is deze benadering geschikt voor cliënten in
een beginnend stadium met dementie
Validation (Naomi Feil): Deze methode richt zich op de realiteit van de cliënt zelf. Men kiest
voor bevestiging van herinneringen, de beleving van het verleden en de wijze waarop het
heden door de cliënt zelf wordt geïnterpreteerd. De belevingswereld van de cliënt met
dementie wordt zo als werkelijkheid bevestigd. In deze methode wordt de belevingswereld
van de cliënt met dementie beschreven in vier stadia; bedreigde-ik, verdwaalde-ik,
verborgen-ik en verzonken-ik (zie hoofdstuk 4). Hierbij is kennis nodig van de specifieke
levensgeschiedenis van de cliënt en over non-verbale communicatie.
Warme Zorg (Bolwby – hechtingstheorie): Dit is het scheppen van een omgeving waarin de
cliënt met dementie zich veilig voelt. Dit is de belangrijkste emotionele behoefte van de
persoon. In levensfases waarin we kwetsbaar zijn en in periodes van onveiligheid en
onzekerheid grijpt men instinctief terug op het oude (hechtings) gedragsrepertoire. Zo hoopt
, de cliënt bescherming, warmte en veiligheid te krijgen. Hiervoor moeten binnen de eigen
omgeving vertrouwde personen aanwezig zijn.
Snoezelen / zintuiglijke activering Dit is een methode om de cliënt, met name maar niet
persé met vergevorderde dementie, prettige zintuiglijke indrukken te laten opdoen en te
ontspannen. Men doet hierbij een beroep op het zien, horen, ruiken, proeven en het voelen
en aangeraakt worden. Wat men aanbiedt, wordt bepaald door wat bij de persoon past.
Hierbij maken we gebruik van gegevens over het verre en recente verleden in sociaal,
persoonlijk, (neuro)psychologisch en lichamelijk opzicht (levensgeschiedenis). De benadering
van cliënten met dementie in een vergevorderd stadium, vraagt om een verzorging waarbij
zintuiglijke aspecten een belangrijke rol spelen.
Muziek Muziek is van alle tijden, van alle landen, van alle culturen. Muziek kan dan ook een
belangrijke ingang zijn om aan te sluiten bij de belevingswereld van de cliënt. Waar de
taalfunctie en tal van geheugenfuncties bij een voortschrijdend ziekteproces steeds verder
afnemen, blijft de kracht van muziek om herinneringen en emoties op te roepen veel langer
intact. (Actief) musiceren met/voor cliënten is dus een middel om te communiceren, om
contact te maken en om emoties en herinneringen op te roepen.
miMakker Interzorg heeft haar eigen miMakker, die ingezet kan worden om contact te
maken met de cliënt met dementie. De miMakker is als het ware een grensganger tussen de
mens zonder en de mens met een cognitieve handicap. Deze benaderingswijze vindt zijn
wortels in een mengeling van clown, de zielzorger, de nar, de geliefde en het maatje. Een
miMakker heeft geleerd zich leeg te maken en alle eigen gedachten los te laten. De
miMakker methode sluit naadloos aan bij de basisprincipes van de belevingsgerichte zorg en
resulteert onder meer in alertheid, levendigheid, plezier en ontspanning bij de cliënt met
dementie. Dit heeft tevens een positieve invloed op het woon- leefklimaat op de afdeling. De
miMakker maakt contact met de cliënt middels een expressief gebruik van lichaam, stem en
mimiek. Hierbij maakt zij gebruik van clowneske handelingen, maar ook van mimiek, non-
verbale communicatie, muziek, jabbertalk, lichamelijk contact, enz. Hierbij sluit de miMakker
aan bij de behoefte van de cliënt van dat moment. De miMakker probeert zodoende een
vertrouwensband met de cliënt op te bouwen.
Reminiscentie Bij deze methode worden de herinneringen en de bijbehorende emoties
opgehaald. Dit kan gaan over alledaagse gebeurtenissen en gebeurtenissen die een zeer
grote persoonlijke waarde hebben. Hierbij tracht men zich te concentreren op positieve
herinneringen. Men kan gebruik maken van een persoonlijk (foto)boek, muziek, gedichten
en gebruiksvoorwerpen die van waarde zijn geweest. De familie en naasten van de cliënt
spelen hierbij een belangrijke rol.
Passiviteiten van het dagelijks leven (PDL) De cliënt kan bij het vorderen van de dementie in
toenemende mate niet meer meewerken met de eigen verzorging. In het laatste stadium is
