HC 2; Verzekeringsrecht; De mededelingsplicht bij totstandkoming van de
verzekeringsovereenkomst (verzwijging) & onverkwikkelijke afwikkeling van schade
Verzwijging: niet-nakoming van de mededelingsplicht bij het aangaan van de overeenkomst.
Verzwijging bevindt zich dus in de periode voor de totstandkoming. Verzwijging kan
bijvoorbeeld betrekking hebben op een justitieel verleden.
1) VERZWIJGING: OUD LOOPT (DEELS) MOOI OVER IN NIEUW (afd. 7.17)
• waarom was het tijd voor een nieuwe regeling? 7:928-931
• aan welke vereisten moet zijn voldaan voor een geslaagd beroep op verzwijging?
• wat zijn de rechtsgevolgen bij geconstateerde verzwijging in de zin van art. 7:928
BW?
Verzwijging = niet-nakoming van de mededelingsplicht
WAAROM WAS HET TIJD VOOR EEN NIEUWE REGELING?
artikel 251 K > oude regeling
Alle verkeerde of onwaarachtige opgave, of alle verzwijging van aan den verzekerde bekende
omstandigheden, hoezeer te goeder trouw aan diens zijde hebbende plaats gehad, welke
van dien aard zijn, dat de overeenkomst niet, of niet onder dezelfde voorwaarden
zoude zijn gesloten, indien de verzekeraar van den waren staat der zaak had kennis
gedragen, maakt de verzekering vernietigbaar. > alle verkeerde opgaven maakt de
verzekering vernietigbaar. De overeenkomst wordt geacht niet te hebben bestaan. Eerder
gedane uitkeringen dienen terugbetaald te worden.
= altijd-niets beginsel: je krijgt geen geld, maar je hebt ook geen overeenkomst meer.
De onhoudbaarheid van artikel 251 K is gelegen in de gevolgen van de redactie en de
systematiek van dat artikel
- met terugwerkende kracht geacht nooit bestaan te hebben
- geen dekking voor huidige schade
- verplichting tot terugbetaling voor eventueel eerder gevallen (en
uitgekeerde) schades
- met alle gevolgen voor het vinden van vervangende verzekering
en: los van de vraag of de niet of onjuist meegedeelde feiten van belang zijn voor de
beoordeling van het risico zoals het zich verwezenlijkt heeft.
,AAN WELKE VEREISTEN MOET ZIJN VOLDAAN VOOR EEN GESLAAGD BEROEP OP
VERZWIJGING?
Kennis de mededelingsplicht voor verzekeringnemer is beperkt tot feiten die
hij kent of behoort te kennen > je kan alleen maar verzwegen hebben
als je de feiten kende of behoorde te kennen.
Relevantie het niet of onjuiste meegedeelde feit moet relevant zijn
Kenbaarheid verzekeringnemer moet weten of behoren te begrijpen dat de
beslissing van de verzekeraar of (en op welke voorwaarden) hij de
verzekering zal willen sluiten afhangt of kan afhangen van de
verzwegen feiten > het moet voor de verzekerde duidelijk zijn wat de
verzekeraar wil weten.
Verschoonbaarheid de verzekeraar moet niets te verwijten zijn in die zin dat hij de uiterste
zorg moet hebben betracht om te voorkomen dat hij onbekend met
voor hem van belang zijnde feiten en omstandigheden de verzekering
afsluit
KENNISVEREISTE (weet je het zelf wel?)
Jurisprudentie gekleurd door oud recht (“verkeerde opgave”):
Maarnse broodbezorger > hij wilde een arbeidsongeschiktheidsverzekering afsluiten. Een
van de vragen was of hij had geleden aan een aandoening aan spieren, zenuwen of
gewrichten. Hij antwoordt nee, de overeenkomst wordt gesloten. Later blijkt dat hij een
vorm van reuma heeft. De verzekeraar stelt dat de reumatische klachten dermate ernstig
zijn dat ten tijde van het sluiten van de overeenkomst de gewrichten al aangetast moesten
zijn. De broodbezorger wist echter van niks. HR: het gaat te ver om hier te zeggen dat er is
verzwegen. Het gaat er niet om gezondheidsklachten waar je op dat moment zelf niks van
wist, het gaat om klachten die zich hebben openbaard.
HR 3 november 1978, NJ 1980, 500 m.nt. BW
Creativiteit naar nieuw recht niet meer nodig:
Begrip “verkeerde opgave” uit de wet verdwenen;
Het gaat nu om feiten die de verzekeringnemer (maatman) kent of behoort te
kennen.
Wederzijdse dwaling (daar lijkt deze situatie een beetje op)
kan de dwalende zich niet op beroepen in het verzekeringsrecht. Als je het allebei niet
weet, dan komt het risico voor de verzekeraar. (tegenwoordig opgenomen in art. 7:931)
Verzwijging speelt alleen bij het aangaan van een nieuwe overeenkomst. Als er tijdens de
looptijd van de overeenkomst iets verandert, dan spreek je van risicoverzwaring.
, RELEVANTIEVEREISTE (wat je niet vertelt, moet wel relevant zijn > bijv. dat je auto wit is
hoef je niet mede te delen)
7:928 lid 4: de mededelingsplicht betreft niet feiten die niet tot een voor de
verzekeringnemer ongunstiger beslissing zouden hebben geleid.
Arrest Hotel Wilhelmina HR 19 mei 1978, NJ 1978, 607 m.nt. BW > hotel dat in eigendom
toebehoort aan een stripteasedanseres. Er verschijnt over haar leven een artikel in de
Telegraaf waarin staat dat ze een relatie heeft met een onderwereldfiguur. De verzekeraar
ziet dat en zegt de overeenkomst op. Ze sluit een nieuwe overeenkomst, er wordt gevraagd
of er eerder een overeenkomst is opgezegd en ze zegt nee. Vervolgens brandt het hotel af.
De verzekeraar beroept zich op verzwijging. Zij zeggen dat ze haar anders niet hadden
genomen. HR: het gaat er niet om of jij, verzekeraar, deze klant had genomen, het gaat erom
wat een redelijk handelend verzekeraar zou hebben gedaan. De HR zegt hier dat de nieuwe
verzekeraar als ze hadden geweten dat ze was opgezegd, ze waarschijnlijk hadden gekeken
wat de grond voor opzegging was en daarop hun beslissing hadden genomen.
‘redelijk handelend verzekeraar”
NVI, 2005-2006, 30 137, C, p. 5:
de verzekeraar uit 7:928 = de redelijk handelend verzekeraar (wordt niet met zoveel
woorden gezegd, maar wordt wel bedoeld)
Meest recent: conclusie A-G Wissink (PHR:2018:689) à onderscheid tussen de (per definitie
redelijke) maatman verzekeraar vs. de redelijke individuele verzekeraar à keuze voor de
eerste.
Meest recent: HR 15 juni 2018 (HR:2018:1841)
à de (per definitie redelijke) maatman verzekeraar vs. de redelijke individuele
verzekeraar > keuze voor de eerste
à De maatman regeert (behalve als afwijkend acceptatiebeleid vooraf is
gecommuniceerd > bijv. verzekeraar die alleen maar mensen met een witte auto
verzekert > normaal zou dit geen relevant feit zijn, maar als dit is gecommuniceerd,
dan is het wel een relevant feit. Dan kun je niet vasthouden aan de norm van de
redelijk handelend verzekeraar want die zou niet kijken naar de kleur van de auto. Je
handelt dan volgens de norm van deze afwijkende verzekeraar)
KENBAARHEIDSVEREISTE (de verzekerde moet weten dat de verzekeraar iets wil horen)
De mededelingsplicht ziet slechts op feiten waarvan naar de verzekeringnemer weet of
behoort te begrijpen, de beslissing van de verzekeraar of, en zo ja, op welke voorwaarden,
hij de verzekering zal willen sluiten, afhangt of kan afhangen.
(het gaat dus om de kenbaarheid van de [mogelijke] relevantie)
Ruime invulling: met het stellen van de vraag is de relevantie gegeven (en is aan de
verzekeringsovereenkomst (verzwijging) & onverkwikkelijke afwikkeling van schade
Verzwijging: niet-nakoming van de mededelingsplicht bij het aangaan van de overeenkomst.
Verzwijging bevindt zich dus in de periode voor de totstandkoming. Verzwijging kan
bijvoorbeeld betrekking hebben op een justitieel verleden.
1) VERZWIJGING: OUD LOOPT (DEELS) MOOI OVER IN NIEUW (afd. 7.17)
• waarom was het tijd voor een nieuwe regeling? 7:928-931
• aan welke vereisten moet zijn voldaan voor een geslaagd beroep op verzwijging?
• wat zijn de rechtsgevolgen bij geconstateerde verzwijging in de zin van art. 7:928
BW?
Verzwijging = niet-nakoming van de mededelingsplicht
WAAROM WAS HET TIJD VOOR EEN NIEUWE REGELING?
artikel 251 K > oude regeling
Alle verkeerde of onwaarachtige opgave, of alle verzwijging van aan den verzekerde bekende
omstandigheden, hoezeer te goeder trouw aan diens zijde hebbende plaats gehad, welke
van dien aard zijn, dat de overeenkomst niet, of niet onder dezelfde voorwaarden
zoude zijn gesloten, indien de verzekeraar van den waren staat der zaak had kennis
gedragen, maakt de verzekering vernietigbaar. > alle verkeerde opgaven maakt de
verzekering vernietigbaar. De overeenkomst wordt geacht niet te hebben bestaan. Eerder
gedane uitkeringen dienen terugbetaald te worden.
= altijd-niets beginsel: je krijgt geen geld, maar je hebt ook geen overeenkomst meer.
De onhoudbaarheid van artikel 251 K is gelegen in de gevolgen van de redactie en de
systematiek van dat artikel
- met terugwerkende kracht geacht nooit bestaan te hebben
- geen dekking voor huidige schade
- verplichting tot terugbetaling voor eventueel eerder gevallen (en
uitgekeerde) schades
- met alle gevolgen voor het vinden van vervangende verzekering
en: los van de vraag of de niet of onjuist meegedeelde feiten van belang zijn voor de
beoordeling van het risico zoals het zich verwezenlijkt heeft.
,AAN WELKE VEREISTEN MOET ZIJN VOLDAAN VOOR EEN GESLAAGD BEROEP OP
VERZWIJGING?
Kennis de mededelingsplicht voor verzekeringnemer is beperkt tot feiten die
hij kent of behoort te kennen > je kan alleen maar verzwegen hebben
als je de feiten kende of behoorde te kennen.
Relevantie het niet of onjuiste meegedeelde feit moet relevant zijn
Kenbaarheid verzekeringnemer moet weten of behoren te begrijpen dat de
beslissing van de verzekeraar of (en op welke voorwaarden) hij de
verzekering zal willen sluiten afhangt of kan afhangen van de
verzwegen feiten > het moet voor de verzekerde duidelijk zijn wat de
verzekeraar wil weten.
Verschoonbaarheid de verzekeraar moet niets te verwijten zijn in die zin dat hij de uiterste
zorg moet hebben betracht om te voorkomen dat hij onbekend met
voor hem van belang zijnde feiten en omstandigheden de verzekering
afsluit
KENNISVEREISTE (weet je het zelf wel?)
Jurisprudentie gekleurd door oud recht (“verkeerde opgave”):
Maarnse broodbezorger > hij wilde een arbeidsongeschiktheidsverzekering afsluiten. Een
van de vragen was of hij had geleden aan een aandoening aan spieren, zenuwen of
gewrichten. Hij antwoordt nee, de overeenkomst wordt gesloten. Later blijkt dat hij een
vorm van reuma heeft. De verzekeraar stelt dat de reumatische klachten dermate ernstig
zijn dat ten tijde van het sluiten van de overeenkomst de gewrichten al aangetast moesten
zijn. De broodbezorger wist echter van niks. HR: het gaat te ver om hier te zeggen dat er is
verzwegen. Het gaat er niet om gezondheidsklachten waar je op dat moment zelf niks van
wist, het gaat om klachten die zich hebben openbaard.
HR 3 november 1978, NJ 1980, 500 m.nt. BW
Creativiteit naar nieuw recht niet meer nodig:
Begrip “verkeerde opgave” uit de wet verdwenen;
Het gaat nu om feiten die de verzekeringnemer (maatman) kent of behoort te
kennen.
Wederzijdse dwaling (daar lijkt deze situatie een beetje op)
kan de dwalende zich niet op beroepen in het verzekeringsrecht. Als je het allebei niet
weet, dan komt het risico voor de verzekeraar. (tegenwoordig opgenomen in art. 7:931)
Verzwijging speelt alleen bij het aangaan van een nieuwe overeenkomst. Als er tijdens de
looptijd van de overeenkomst iets verandert, dan spreek je van risicoverzwaring.
, RELEVANTIEVEREISTE (wat je niet vertelt, moet wel relevant zijn > bijv. dat je auto wit is
hoef je niet mede te delen)
7:928 lid 4: de mededelingsplicht betreft niet feiten die niet tot een voor de
verzekeringnemer ongunstiger beslissing zouden hebben geleid.
Arrest Hotel Wilhelmina HR 19 mei 1978, NJ 1978, 607 m.nt. BW > hotel dat in eigendom
toebehoort aan een stripteasedanseres. Er verschijnt over haar leven een artikel in de
Telegraaf waarin staat dat ze een relatie heeft met een onderwereldfiguur. De verzekeraar
ziet dat en zegt de overeenkomst op. Ze sluit een nieuwe overeenkomst, er wordt gevraagd
of er eerder een overeenkomst is opgezegd en ze zegt nee. Vervolgens brandt het hotel af.
De verzekeraar beroept zich op verzwijging. Zij zeggen dat ze haar anders niet hadden
genomen. HR: het gaat er niet om of jij, verzekeraar, deze klant had genomen, het gaat erom
wat een redelijk handelend verzekeraar zou hebben gedaan. De HR zegt hier dat de nieuwe
verzekeraar als ze hadden geweten dat ze was opgezegd, ze waarschijnlijk hadden gekeken
wat de grond voor opzegging was en daarop hun beslissing hadden genomen.
‘redelijk handelend verzekeraar”
NVI, 2005-2006, 30 137, C, p. 5:
de verzekeraar uit 7:928 = de redelijk handelend verzekeraar (wordt niet met zoveel
woorden gezegd, maar wordt wel bedoeld)
Meest recent: conclusie A-G Wissink (PHR:2018:689) à onderscheid tussen de (per definitie
redelijke) maatman verzekeraar vs. de redelijke individuele verzekeraar à keuze voor de
eerste.
Meest recent: HR 15 juni 2018 (HR:2018:1841)
à de (per definitie redelijke) maatman verzekeraar vs. de redelijke individuele
verzekeraar > keuze voor de eerste
à De maatman regeert (behalve als afwijkend acceptatiebeleid vooraf is
gecommuniceerd > bijv. verzekeraar die alleen maar mensen met een witte auto
verzekert > normaal zou dit geen relevant feit zijn, maar als dit is gecommuniceerd,
dan is het wel een relevant feit. Dan kun je niet vasthouden aan de norm van de
redelijk handelend verzekeraar want die zou niet kijken naar de kleur van de auto. Je
handelt dan volgens de norm van deze afwijkende verzekeraar)
KENBAARHEIDSVEREISTE (de verzekerde moet weten dat de verzekeraar iets wil horen)
De mededelingsplicht ziet slechts op feiten waarvan naar de verzekeringnemer weet of
behoort te begrijpen, de beslissing van de verzekeraar of, en zo ja, op welke voorwaarden,
hij de verzekering zal willen sluiten, afhangt of kan afhangen.
(het gaat dus om de kenbaarheid van de [mogelijke] relevantie)
Ruime invulling: met het stellen van de vraag is de relevantie gegeven (en is aan de
