Werkgroep uitwerkingen Bewijs in Strafzaken

Werkgroepen bewijs in strafzaken

Week 1
Opdracht 1
1. Wat houdt strafrechtelijke waarheidsvinding in?
Waarheidsvinding is een proces met als doel het achterhalen van de waarheid. In het
strafproces zijn we in eerste instantie op zoek naar de materiële waarheid (hetgeen echt is
gebeurd).

Handboek strafzaken paragraaf 34. 2 belangrijk aspect:
 Waarheidsvinding ziet op het tenlastegelegde, kan het tenlastegelegde worden
bewezen?

In principe is in strafzaken ziet de materiële waarheidsvinding niet erop dat je gaat kijken
welke waarheid je aanneemt, maar de rechter heeft juist een actieve houding om de
waarheid te achterhalen. Materiële waarheidsvinding wordt beperkt door de tenlastelegging.
In theorie is het materiële waarheidsvinding maar in praktijk is het dus wel beperkt.

2. Hoe onderscheiden de begrippen materiële en formele waarheid zich van elkaar?
Formele waarheid = zoals partijen er meer akkoord gaan. Dus de waarheid waarmee de
partijen het eens zijn geworden, zie je vooral bij civiele zaken. Welke verzie van de partijen
gaat de rechter in mee?
Materiële waarheid = de waarheid zoals het echt is gebeurd.

Juist bij strafzaken zoeken we echt naar materiële waarheid omdat het strafrecht vele malen
ingrijpender is dan het civiele recht. Denk aan de maatregel van TBS of gevangenisstraf. In
het strafrecht hebben we uiteindelijk ook wel een stukje formele waarheidsvinding.

Materieel/ formeel is in theorie een onderscheid maar in praktijk veel minder.

3. Hoe onderscheidt de waarheidsvinding in het strafrecht zich van waarheidsvinding in
andere rechtsgebieden (civiel- en bestuursrecht)?
Waarheidsvinding binnen het civielrecht heeft meer een formeel karakter. Hetgeen de
partijen aanvoeren als feiten moet worden geacht als waar indien het niet wordt betwist.
Ook al is het helemaal niet waar.
Binnen het bestuursrecht is er niet echt waarheidsvinding, de rechter is niet steeds de
beslissende instantie. Hierdoor wordt de waarheidsvinding een diffuus begrip, dat zich
verspreidt over de verschillende organen die bijdragen aan de rechtspraak.

4. Welke verschillende soorten bewijsstelsels zijn er?
 Wettelijke bewijsstelsels: de rechter is gebonden aan in de wet verankerde bewijsregels.
o Positief-wettelijk bewijsstelsel
o Negatief-wettelijk bewijsstelsel
 Vrije bewijsstelsels
o Stelsel der conviction intime: de rechter hoeft er alleen persoonlijk van overtuigd
te zijn (subjectieve overtuiging) dat het bewijs wel of niet voldoende is, en hoeft
dit oordeel niet te motiveren. Juryrechtspraak wordt door dit stelsel gekenmerkt.
o Stelsel der conviction raisonnée: de rechter moet er op basis van algemeen
aanvaarde wetenschappelijke inzichten en ervaringsfeiten (objectieve
overtuiging) van overtuigd zijn dat het bewijs wel of niet voldoende is en zijn
beoordeling van het bewijs motiveren in het vonnis.

1

, 5. Wat kenmerkt een negatief-wettelijk bewijsstelsel
Een limitatief systeem van bewijsregels dat wel automatisch leidt tot vrijspraak (wanneer
niet is voldaan aan de minimale wettelijke bewijseisen) maar niet automatisch tot
bewezenverklaring. Dit stelsel wordt in Nederland gehanteerd. Hierbij is overtuiging ook
vereist.
Negatief omdat de rechter niet alleen op basis van de bewijsmiddelen mag komen tot
bewezenverklaring.

Hoe werkt de overtuiging? Hoe wordt dit ingevuld?  De rechter moet innerlijk ook de
overtuiging hebben dat de verdachte het strafbare feit heeft begaan. Er is veel kritiek omdat
het een subjectief begrip is. En dissonantie van bewijs speelt ook mee als kritiek punt; dat
betekent dat als er wel voldoende bewijs is maar er onvoldoende overtuiging is de persoon
wordt vrijgesproken maar ook andersom. Als er voldoende overtuiging is en te weinig bewijs
zou dat ook kunnen leiden tot een bewezenverklaring.

Overtuiging zou eigenlijk de laatste stap moeten zijn maar dat is lastig omdat je vaak al een
bepaalde overtuiging hebt tijdens de zitting. De overtuiging zou een waarborgende functie
moeten hebben maar dat is niet altijd zo.

6. Wat kenmerkt een positief-wettelijk bewijsstelsel
Een limitatief en sluitend systeem van bewijsregels dat automatisch leidt tot een wel of niet
bewezenverklaring. Dus als voldaan is aan de minima dan wordt het bewezenverklaard.

7. Wat kenmerkt een vrij bewijsstelsel?
De beoordeling van de waarde van het bewijs is niet in de wet verankerd maar wordt aan de
rechter overgelaten

8. Hoe kan het Nederlandse bewijsstelsel worden getypeerd?
Nederland hanteert het negatief wettelijke bewijsstelsel. We hebben de rechterlijke
overtuiging in combinatie met de minimumvereisten. Dus er moet aan de minimumvereisten
worden voldaan en de rechter moet innerlijk zijn overtuigd om tot een bewezenverklaring te
komen.

9. Wie zijn betrokken bij de bewijsbeslissing in Nederlandse strafzaken?
Uiteindelijk beslist alleen de rechter. Maar in de voorfase is het de OvJ; denk aan bepaalde
bevoegdheden die hij heeft om bewijs te vergaren. De vraag is er voldoende bewijs speelt
continu in het vooronderzoek ook een belangrijke rol. Ook de RC moet hierover beslissen
denk aan gevangenhouding; daarbij moet er een verdenking zijn en bezwaren.
Sommige rechterlijke kamers bevatten ook leken onder de rechters.

10. Het proces van waarheidsvinding in strafzaken worden beïnvloed (en in zekere zin ook
beperkt) door verschillende factoren: welke?
 Er moet ooit een einde komen aan het strafproces
 Rechtsbescherming van de verdachte  belangen van de verdachte moeten ook in acht
worden genomen bij de opsporingsbevoegdheden, etc.
 Creijns noemt een aantal beperkingen op
 Rechtsbescherming getuige
 Beperkt in middelen en geld en capaciteit – strafrecht mag geen geld kosten. Het moet
snel en goedkoop.



2