12-4-2019 Probleem 1 - Google Documenten
Probleem 1
Hoe is orthopedagogiek veranderd over de jaren heen?
Middeleeuwen:
- Er werd toen geen onderscheid gemaakt tussen zieke kinderen, arme kinderen en
soorten ziektes.
- Gedragsproblemen werden aangepakt met dwang en straf.
- Kinderen werkten in die tijd veelal nog.
- Voor ziektes waren verschillende voorzieningen zoals dolhuizen voor kinderen met
geestesziektes.
Zeventiende eeuw:
Er ontstond belangstelling voor de opvoeding van kinderen. Die werd onder andere
opgewekt door het boek van Comenius over opvoedproblemen. Comenius stelde dat de
kindertijd een speciale tijd was, waarin veel ontwikkeling plaats vindt. Ook door de verlichting
en de reformbeweging ontstond meer aandacht voor opvoeding, door bijvoorbeeld
Rousseau.
Negentiende eeuw:
Er kwam aandacht voor pedagogiek op een filosofische manier. De eerste aanpak van
opvoedproblemen ontstond. Ook groeide de openbare pedagogische ruimte. Er kwam dus
meer verdieping in de opvoeding en er was meer ruimte en aandacht voor
minderheidsgroepen. Niet alle abnormalen’ vielen meer onder een groep. Er ontstond
speciaal basisonderwijs.
Pedagogiek komt voort uit psychologie en psychiatrie. Die twee ontstonden aan het begin
van de 19e eeuw, door de aandacht die toen ontstond voor psychologische problemen. Ze
dachten toen dat die voornamelijk veroorzaakt werden door lichamelijke problemen.
Twintigste eeuw:
In 1901 werd de Leerplicht ingesteld. Alle kinderen moesten nu naar school, dus ook
kinderen met problemen. Hierdoor kwam er meer aandacht voor.
In 1905 werd de Kinderwet ingesteld.
In 1920 werd het BLO opgericht. Dit was voor zwakzinnige kinderen.
In de 20e eeuw gingen ze de oorzaak ook zoeken in de omgeving. Mishandeling en
verwaarlozing werden toen gezien als belangrijke oorzaken en er werd daarom gekeken
naar preventie. Deze omslag kwam door de opkomst van de dynamische psychologie, zoals
de psychoanalytische theorie van Freud en de individualpsychologie van Adlers. De invloed
van moralisten (leraren, dominees) naam af door deze medicalisering (invloed psychologen).
De medicalisering leidde tot neurotisering; de verstoorde relatie tussen moeder en kind was
de grootste oorzaak van problemen.
Mental Hygiene Movement (1909): Beweging die de zorg voor ‘krankzinnigen’ en preventie
van problemen wilde verbeteren. In Nederland werden door deze beweging de Medisch
Opvoedkundig Bureau’s (MOB) opgericht. In deze bureau’s werden kinderen met
https://docs.google.com/document/d/1UuNwmHD-KwHuCVC5l8XgEQXR_JZkLLLUo4cFF2QnWVk/edit 1/4
,12-4-2019 Probleem 1 - Google Documenten
geestesziektes behandelt door psycholoog, psychiater, kinderarts en een psychiatrisch
sociaal werker.
Na het ontstaan van deze beweging en de dynamische psychologie ontstond in Duitsland de
Heilpädagogik in het begin van de 20e eeuw. Zij richtten zich op het oplossen van
geestesziektes met opvoedingsmaatregelen. Pedagogiek vestigde zich nu in Nederland.
Vanaf 1918 werden er hoogleraren pedagogiek aangesteld op universiteiten in Nederland.
Casimir was de eerste aan de Universiteit van leiden, echter Kohnstamm was de meeste
invloedrijke. Er werden hierdoor nu vakken in pedagogiek gegeven, maar het was nog geen
aparte studie. Pedagogiek was nog onderdeel van wijsbegeerte en Kohnstamm stelde dat
pedagogiek door fundamentele levensbeschouwelijke waarden werd gevormd. Hierdoor
werd pedagogiek onderscheiden van psychologie, want dat was meer empirisch.
Na de Tweede Wereldoorlog (1949) maakte pedagogiek zich los van wijsbegeerte en
werden empirische onderzoeken steeds meer onderdeel van pedagogiek. Wel kreeg
empirische kennis pas betekenis is er normatieve uitspraken vanuit die kennis waren
gedaan. Pedagogiek is voornamelijk een normatieve wetenschap.
In 1989 ontstond het speciaal onderwijs voor kinderen met problemen.
Pedagogiek is breder dan orthopedagogiek, alhoewel in klassieke definities het afwijkende
kind centraal stond. Tegenwoordig is er onderscheid tussen gezinspedagogiek en
orthopedagogiek, waarbij orthopedagogiek gaat over opvoeding in problematische situaties.
Sinds de vorige eeuw bestaat ook de neuropedagogiek binnen de orthopedagogiek, waarbij
er wordt gefocust op de neurologische basis om problemen te verklaren.
Wat zijn de verschillen tussen pedagoog, psycholoog en psychiater?
Definitie pedagogiek: Het bestuderen van opvoeding, onderwijs en hulpverlening aan
kinderen met oog op verbetering.
Definitie orthopedagogiek: De opvoeding van kinderen bij wie de ontwikkeling belemmerd
wordt, met nadruk op de achtergrond van het kind en de huidige situatie.
Klassieke benadering: Het afwijkend kind en de opvoeding ervan staat centraal. Het
probleem komt vanuit het kind zelf en kan verholpen worden door streng te zijn.
Moderne benadering: Orthopedagogiek richt zich op de beschrijving van de aard en
achtergronden van problemen bij het opvoeden met het oog op onderkenning,
behandeling en preventie. Het is meer omgevingsgericht en minder lichamelijk. Het
doel is de opvoeding te optimaliseren.
Biopsychosociaal model:
- Bio → medisch-psychiatrische kijk: Gaat over het ontstaan, diagnosticeren en
behandelen van pathologie bij kinderen en ouders met een nadruk op biologische
verklaringen. Oorzaak wordt gezocht in biologie en neurologie en vaak behandelt
met medicatie. (Gedragswetenschap)
https://docs.google.com/document/d/1UuNwmHD-KwHuCVC5l8XgEQXR_JZkLLLUo4cFF2QnWVk/edit 2/4
,12-4-2019 Probleem 1 - Google Documenten
- Psycho → psychologische kijk: Leggen nadruk op beschrijving van normale
ontwikkeling, verklaring voor verstoringen en hulpverlening met een focus op
intrapsychische modellen. Het gaat vooral om de individuele beleving.
(Gedragswetenschap)
- Sociaal → pedagogische kijk: Nadruk ligt op de rol van de omgeving bij het
opvoeden en de interactie daarmee. Ze willen het handelen van de opvoeders
verbeteren. (Handelingswetenschap)
Sociaal-ecologisch ontwikkelingsmodel: (Bronfenbrenner)
- Psychologie kijkt alleen op microniveau
- Pedagogiek kijkt op alle niveaus, het raakt hierdoor aan zowel psychologie en
sociologie. Pedagogiek integreert zo inzichten van meerdere disciplines.
Pedagogiek is niet los te zien van de andere twee disciplines.
Pedagogiek Psychologie Psychiatrie
Begeleiding bij het Gedrags-/gezinstherapie Psychotherapie en klinische
opvoedproces behandeling
Geen medicatie Geen medicatie Mag medicatie geven
Behandelingsgericht Diagnosegericht Diagnosegericht
Omgeving centraal Cliënt centraal Cliënt centraal
Kijken naar de Kijken naar motivatie Kijken naar biologische
opvoedingsstijl oorzaak
Onderzoek naar de Cognitieve therapie Onderzoek naar hoe de
achtergronden en hersenen werken
opvoedsituatie
Integratief → verbind - -
meerdere werkvelden
Wetenschappelijk Wetenschappelijk Wetenschappelijk
onderbouwd onderbouwd onderbouwd
Hoe is jeugdzorg geregeld in Nederland en wat is de rol van een orthopedagoog erin?
In 1901 werden de Kinderwetten ingesteld, wat wordt gezien als het begin van de
jeugdhulpverlening. Ouders hebben volgens die wetten een opvoedplicht en als zij hun
kinderen verwaarlozen kan de ouderlijke macht worden ontnomen.
Kinderbeschermingsmaatregelen:
- Ontheffing van - 1901
- Ontzetting van - 1901
- Ondertoezichtstelling (OTS) - 1921
https://docs.google.com/document/d/1UuNwmHD-KwHuCVC5l8XgEQXR_JZkLLLUo4cFF2QnWVk/edit 3/4
, 12-4-2019 Probleem 1 - Google Documenten
In de jaren ‘50/’60 draait het om ‘hulpverlening en behandeling’.
In de jaren ‘60/’70 draait het om ‘verandering en democratisering’.
Wet op Jeugdhulpverlening (1989) → Hieronder viel het zo-zo-zo-beleid waarmee ze
bedoelden dat het kind zo licht, zo dichtbij, zo kortdurend en zo tijdig behandelt moest
worden. De zorg nam toe door deze ambulantisering, maar de residentiële verblijfszorg nam
af. Er waren twee dingen die ontbraken:
- Overzichtelijkheid
- Ongescheiden financiering van verschillende sectoren
Wet op Jeugdzorg (2005)
Er kwam nu meer overzichtelijkheid, de Bureau Jeugdzorg. Zij zouden de verbinding moeten
zijn tussen andere jeugdzorgvoorzieningen. Het was ook de thuishaven van Advies- en
Meldpunt Kindermishandeling. Cliënten kregen verder een recht op jeugdzorg als er genoeg
aanleiding was. Het financiële probleem werd niet opgelost.
Jeugdwet (2015)
Opgericht om financiële probleem aan te pakken. Alle voorzieningen vallen nu onder de
verantwoordelijkheid van de gemeente.
Vormen jeugd- & opvoedhulp
● Ambulante hulp → hulp zo dicht mogelijk bij het kind (polikliniek)
● Pedagogische thuishulp
● Daghulp → overdag naar Centrum Specialistische hulp
● Pleegzorg
● Residentiële hulp→ Jeugdzorg plus of Orthopedagogische behandelcentrum
Uitgangspunten Jeugdhulp en gemeente
- Probleemoplossend vermogen verbeteren
- Opvoedcapaciteiten bevorderen
- Preventie en tijdig aangeven dat er iets mis is
- Op tijd hulp bieden
Bronnen:
Luijk artikel
Pedagogiek in beeld
Notulen
https://docs.google.com/document/d/1UuNwmHD-KwHuCVC5l8XgEQXR_JZkLLLUo4cFF2QnWVk/edit 4/4
Probleem 1
Hoe is orthopedagogiek veranderd over de jaren heen?
Middeleeuwen:
- Er werd toen geen onderscheid gemaakt tussen zieke kinderen, arme kinderen en
soorten ziektes.
- Gedragsproblemen werden aangepakt met dwang en straf.
- Kinderen werkten in die tijd veelal nog.
- Voor ziektes waren verschillende voorzieningen zoals dolhuizen voor kinderen met
geestesziektes.
Zeventiende eeuw:
Er ontstond belangstelling voor de opvoeding van kinderen. Die werd onder andere
opgewekt door het boek van Comenius over opvoedproblemen. Comenius stelde dat de
kindertijd een speciale tijd was, waarin veel ontwikkeling plaats vindt. Ook door de verlichting
en de reformbeweging ontstond meer aandacht voor opvoeding, door bijvoorbeeld
Rousseau.
Negentiende eeuw:
Er kwam aandacht voor pedagogiek op een filosofische manier. De eerste aanpak van
opvoedproblemen ontstond. Ook groeide de openbare pedagogische ruimte. Er kwam dus
meer verdieping in de opvoeding en er was meer ruimte en aandacht voor
minderheidsgroepen. Niet alle abnormalen’ vielen meer onder een groep. Er ontstond
speciaal basisonderwijs.
Pedagogiek komt voort uit psychologie en psychiatrie. Die twee ontstonden aan het begin
van de 19e eeuw, door de aandacht die toen ontstond voor psychologische problemen. Ze
dachten toen dat die voornamelijk veroorzaakt werden door lichamelijke problemen.
Twintigste eeuw:
In 1901 werd de Leerplicht ingesteld. Alle kinderen moesten nu naar school, dus ook
kinderen met problemen. Hierdoor kwam er meer aandacht voor.
In 1905 werd de Kinderwet ingesteld.
In 1920 werd het BLO opgericht. Dit was voor zwakzinnige kinderen.
In de 20e eeuw gingen ze de oorzaak ook zoeken in de omgeving. Mishandeling en
verwaarlozing werden toen gezien als belangrijke oorzaken en er werd daarom gekeken
naar preventie. Deze omslag kwam door de opkomst van de dynamische psychologie, zoals
de psychoanalytische theorie van Freud en de individualpsychologie van Adlers. De invloed
van moralisten (leraren, dominees) naam af door deze medicalisering (invloed psychologen).
De medicalisering leidde tot neurotisering; de verstoorde relatie tussen moeder en kind was
de grootste oorzaak van problemen.
Mental Hygiene Movement (1909): Beweging die de zorg voor ‘krankzinnigen’ en preventie
van problemen wilde verbeteren. In Nederland werden door deze beweging de Medisch
Opvoedkundig Bureau’s (MOB) opgericht. In deze bureau’s werden kinderen met
https://docs.google.com/document/d/1UuNwmHD-KwHuCVC5l8XgEQXR_JZkLLLUo4cFF2QnWVk/edit 1/4
,12-4-2019 Probleem 1 - Google Documenten
geestesziektes behandelt door psycholoog, psychiater, kinderarts en een psychiatrisch
sociaal werker.
Na het ontstaan van deze beweging en de dynamische psychologie ontstond in Duitsland de
Heilpädagogik in het begin van de 20e eeuw. Zij richtten zich op het oplossen van
geestesziektes met opvoedingsmaatregelen. Pedagogiek vestigde zich nu in Nederland.
Vanaf 1918 werden er hoogleraren pedagogiek aangesteld op universiteiten in Nederland.
Casimir was de eerste aan de Universiteit van leiden, echter Kohnstamm was de meeste
invloedrijke. Er werden hierdoor nu vakken in pedagogiek gegeven, maar het was nog geen
aparte studie. Pedagogiek was nog onderdeel van wijsbegeerte en Kohnstamm stelde dat
pedagogiek door fundamentele levensbeschouwelijke waarden werd gevormd. Hierdoor
werd pedagogiek onderscheiden van psychologie, want dat was meer empirisch.
Na de Tweede Wereldoorlog (1949) maakte pedagogiek zich los van wijsbegeerte en
werden empirische onderzoeken steeds meer onderdeel van pedagogiek. Wel kreeg
empirische kennis pas betekenis is er normatieve uitspraken vanuit die kennis waren
gedaan. Pedagogiek is voornamelijk een normatieve wetenschap.
In 1989 ontstond het speciaal onderwijs voor kinderen met problemen.
Pedagogiek is breder dan orthopedagogiek, alhoewel in klassieke definities het afwijkende
kind centraal stond. Tegenwoordig is er onderscheid tussen gezinspedagogiek en
orthopedagogiek, waarbij orthopedagogiek gaat over opvoeding in problematische situaties.
Sinds de vorige eeuw bestaat ook de neuropedagogiek binnen de orthopedagogiek, waarbij
er wordt gefocust op de neurologische basis om problemen te verklaren.
Wat zijn de verschillen tussen pedagoog, psycholoog en psychiater?
Definitie pedagogiek: Het bestuderen van opvoeding, onderwijs en hulpverlening aan
kinderen met oog op verbetering.
Definitie orthopedagogiek: De opvoeding van kinderen bij wie de ontwikkeling belemmerd
wordt, met nadruk op de achtergrond van het kind en de huidige situatie.
Klassieke benadering: Het afwijkend kind en de opvoeding ervan staat centraal. Het
probleem komt vanuit het kind zelf en kan verholpen worden door streng te zijn.
Moderne benadering: Orthopedagogiek richt zich op de beschrijving van de aard en
achtergronden van problemen bij het opvoeden met het oog op onderkenning,
behandeling en preventie. Het is meer omgevingsgericht en minder lichamelijk. Het
doel is de opvoeding te optimaliseren.
Biopsychosociaal model:
- Bio → medisch-psychiatrische kijk: Gaat over het ontstaan, diagnosticeren en
behandelen van pathologie bij kinderen en ouders met een nadruk op biologische
verklaringen. Oorzaak wordt gezocht in biologie en neurologie en vaak behandelt
met medicatie. (Gedragswetenschap)
https://docs.google.com/document/d/1UuNwmHD-KwHuCVC5l8XgEQXR_JZkLLLUo4cFF2QnWVk/edit 2/4
,12-4-2019 Probleem 1 - Google Documenten
- Psycho → psychologische kijk: Leggen nadruk op beschrijving van normale
ontwikkeling, verklaring voor verstoringen en hulpverlening met een focus op
intrapsychische modellen. Het gaat vooral om de individuele beleving.
(Gedragswetenschap)
- Sociaal → pedagogische kijk: Nadruk ligt op de rol van de omgeving bij het
opvoeden en de interactie daarmee. Ze willen het handelen van de opvoeders
verbeteren. (Handelingswetenschap)
Sociaal-ecologisch ontwikkelingsmodel: (Bronfenbrenner)
- Psychologie kijkt alleen op microniveau
- Pedagogiek kijkt op alle niveaus, het raakt hierdoor aan zowel psychologie en
sociologie. Pedagogiek integreert zo inzichten van meerdere disciplines.
Pedagogiek is niet los te zien van de andere twee disciplines.
Pedagogiek Psychologie Psychiatrie
Begeleiding bij het Gedrags-/gezinstherapie Psychotherapie en klinische
opvoedproces behandeling
Geen medicatie Geen medicatie Mag medicatie geven
Behandelingsgericht Diagnosegericht Diagnosegericht
Omgeving centraal Cliënt centraal Cliënt centraal
Kijken naar de Kijken naar motivatie Kijken naar biologische
opvoedingsstijl oorzaak
Onderzoek naar de Cognitieve therapie Onderzoek naar hoe de
achtergronden en hersenen werken
opvoedsituatie
Integratief → verbind - -
meerdere werkvelden
Wetenschappelijk Wetenschappelijk Wetenschappelijk
onderbouwd onderbouwd onderbouwd
Hoe is jeugdzorg geregeld in Nederland en wat is de rol van een orthopedagoog erin?
In 1901 werden de Kinderwetten ingesteld, wat wordt gezien als het begin van de
jeugdhulpverlening. Ouders hebben volgens die wetten een opvoedplicht en als zij hun
kinderen verwaarlozen kan de ouderlijke macht worden ontnomen.
Kinderbeschermingsmaatregelen:
- Ontheffing van - 1901
- Ontzetting van - 1901
- Ondertoezichtstelling (OTS) - 1921
https://docs.google.com/document/d/1UuNwmHD-KwHuCVC5l8XgEQXR_JZkLLLUo4cFF2QnWVk/edit 3/4
, 12-4-2019 Probleem 1 - Google Documenten
In de jaren ‘50/’60 draait het om ‘hulpverlening en behandeling’.
In de jaren ‘60/’70 draait het om ‘verandering en democratisering’.
Wet op Jeugdhulpverlening (1989) → Hieronder viel het zo-zo-zo-beleid waarmee ze
bedoelden dat het kind zo licht, zo dichtbij, zo kortdurend en zo tijdig behandelt moest
worden. De zorg nam toe door deze ambulantisering, maar de residentiële verblijfszorg nam
af. Er waren twee dingen die ontbraken:
- Overzichtelijkheid
- Ongescheiden financiering van verschillende sectoren
Wet op Jeugdzorg (2005)
Er kwam nu meer overzichtelijkheid, de Bureau Jeugdzorg. Zij zouden de verbinding moeten
zijn tussen andere jeugdzorgvoorzieningen. Het was ook de thuishaven van Advies- en
Meldpunt Kindermishandeling. Cliënten kregen verder een recht op jeugdzorg als er genoeg
aanleiding was. Het financiële probleem werd niet opgelost.
Jeugdwet (2015)
Opgericht om financiële probleem aan te pakken. Alle voorzieningen vallen nu onder de
verantwoordelijkheid van de gemeente.
Vormen jeugd- & opvoedhulp
● Ambulante hulp → hulp zo dicht mogelijk bij het kind (polikliniek)
● Pedagogische thuishulp
● Daghulp → overdag naar Centrum Specialistische hulp
● Pleegzorg
● Residentiële hulp→ Jeugdzorg plus of Orthopedagogische behandelcentrum
Uitgangspunten Jeugdhulp en gemeente
- Probleemoplossend vermogen verbeteren
- Opvoedcapaciteiten bevorderen
- Preventie en tijdig aangeven dat er iets mis is
- Op tijd hulp bieden
Bronnen:
Luijk artikel
Pedagogiek in beeld
Notulen
https://docs.google.com/document/d/1UuNwmHD-KwHuCVC5l8XgEQXR_JZkLLLUo4cFF2QnWVk/edit 4/4
